Νέο γύρο απειλών κλιμάκωσης εγκαινιάζει ο Ντόναλντ Τραμπ την Κυριακή, καθώς λίγες ώρες πριν ανοίξουν οι αγορές επαναφέρει το όπλο στο τραπέζι, για πρώτη φορά μετά από 48 ώρες.
Λίγες ώρες πριν το άνοιγμα των αγορών και σε μια φάση όπου οι διαπραγματεύσεις φαίνεται να εισέρχονται σε κρίσιμο σημείο, ο Ντόναλντ Τραμπ επανέρχεται με σκληρή ρητορική απέναντι στο Ιράν, επαναφέροντας την απειλή στρατιωτικής δράσης για δεύτερη φορά μέσα σε 48 ώρες.
Την ίδια ώρα, νέες πληροφορίες αποκαλύπτουν τη δομή της επικαιροποιημένης πρότασης εκεχειρίας της Τεχεράνης, η οποία επιχειρεί να θέσει ξεκάθαρο οδικό χάρτη, με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ και τη μετάβαση σε ευρύτερες διαπραγματεύσεις. Οι δύο αυτές εξελίξεις -η θεσμοποίηση της διπλωματικής διαδικασίας και η επαναφορά της απειλής χρήσης βίας- συνθέτουν το σημερινό περιβάλλον.
Οι δηλώσεις Τραμπ
Ο Τραμπ έθεσε ευθέως στο τραπέζι το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών πληγμάτων, δηλώνοντας:
«Αν συμπεριφερθούν άσχημα, αν κάνουν κάτι κακό — αλλά προς το παρόν, θα δούμε. Είναι μια πιθανότητα που μπορεί να συμβεί, σίγουρα».
Παράλληλα, αναφερόμενος στην ιρανική πρόταση πριν την αναχώρησή του, σημείωσε:
«Την εξετάζω. Θα σας ενημερώσω αργότερα… Μου έχουν περιγράψει τη βασική ιδέα της συμφωνίας. Τώρα θα μου δώσουν την ακριβή διατύπωση».
Λίγο αργότερα, μέσω Truth Social, προχώρησε σε σαφή αμφισβήτηση του πλαισίου, γράφοντας:
«Δεν μπορώ να φανταστώ ότι θα μπορούσε να είναι αποδεκτή».
και προσθέτοντας:
«Το Ιράν δεν έχει ακόμη πληρώσει αρκετά μεγάλο τίμημα για όσα έχει κάνει στην Ανθρωπότητα και στον κόσμο τα τελευταία 47 χρόνια».
Επαναλαμβανόμενο μοτίβο
Οι δηλώσεις του Τραμπ ότι στρατιωτικά πλήγματα «παραμένουν πιθανότητα» εάν το Ιράν «παρεκτραπεί» δεν αποτελούν μεμονωμένη παρέμβαση. Ακολουθούν ένα σαφές μοτίβο που επαναλαμβάνεται σε όλη τη διάρκεια της κρίσης.
Κάθε φορά που οι διαπραγματεύσεις πλησιάζουν σε κρίσιμο σημείο, η αμερικανική πλευρά επαναφέρει το ενδεχόμενο κλιμάκωσης. Ενώ αρχικά αυτό αποδιδόταν στην προσπάθεια του Τραμπ να κερδίσει περισσότερες παραχωρήσεις, εσχάτως είναι ολοένα και πιο καθαρό ότι οφείλεται σε παρασκηνιακές παρεμβάσεις του Ισραήλ, το οποίο επιχειρεί να αποστασιοποιηθεί στη δημόσια σφαίρα, συνεχίζοντας όμως να ασκεί πιέσεις και να παρεμβαίνει εξωθεσμικά και συνήθως εμπρηστικά.
Οι αγορές έχουν ήδη αντιδράσει έντονα σε αυτό το μοτίβο. Κάθε ένδειξη εμπλοκής ή απειλής για τα Στενά του Ορμούζ μεταφράζεται σε άνοδο των τιμών πετρελαίου και αύξηση του γεωπολιτικού risk premium.
Στις αγορές προβλέψεων το ενδεχόμενο άμεσης συμφωνίας δεν συγκεντρώνει ιδιαίτερες πιθανότητες, ενώ οι πιθανότερες ημερομηνίες είναι στο τέλος Μαΐου και στο τέλος Ιουνίου.
Σε γεωοικονομικό επίπεδο, ο Τραμπ επιχειρεί να πιέσει ταυτόχρονα Τεχεράνη και Πεκίνο, ενόψει και της συνάντησης με τον Σι στο τέλος του μήνα. Ωστόσο, οι Φρουροί επιδεικνύουν μεγαλύτερη αντοχή στον πόνο
Η πρόταση του Ιράν
Παράλληλα, αποσαφηνίζεται η 14-σημείων πρόταση της Τεχεράνης, η οποία εισάγει μια συγκεκριμένη αρχιτεκτονική διαπραγμάτευσης.
Η πρόταση προβλέπει:
- χρονικό ορίζοντα ενός μήνα για συμφωνία σχετικά με την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ,
- την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και
- τον τερματισμό των εχθροπραξιών σε Ιράν και Λίβανο
- δεύτερη φάση διαπραγματεύσεων, μετά την αποκλιμάκωση, με αντικείμενο το πυρηνικό πρόγραμμα
Για την Τεχεράνη, η προσέγγιση αυτή κατοχυρώνει άμεσες παραχωρήσεις και μεταφέρει τη διαπραγμάτευση σε επίπεδο ευρύτερης εξομάλυνσης.
Για την Ουάσιγκτον, σημαίνει ότι το βασικό στρατηγικό ζήτημα —το πυρηνικό πρόγραμμα— μετατίθεται χρονικά, ενώ ζητούνται άμεσες παραχωρήσεις.
Εδώ εντοπίζεται και το βασικό σημείο σύγκρουσης.
Η αντίδραση Τραμπ
Η άμεση απόρριψη της πρότασης από τον Τραμπ, με τη δήλωση ότι «δεν μπορεί να φανταστεί ότι είναι αποδεκτή» και ότι το Ιράν «δεν έχει πληρώσει ακόμη επαρκές τίμημα», επιβεβαιώνει ότι η αμερικανική στρατηγική δεν μεταβάλλεται.
Η Ουάσιγκτον επιμένει σε:
- διατήρηση του αποκλεισμού
- ενεργή στρατιωτική αποτροπή
- απόρριψη κάθε αλληλουχίας που μειώνει την πίεση στην αρχική φάση
Η ταυτόχρονη εξέταση της πρότασης και η ενίσχυση της ρητορικής κλιμάκωσης δείχνουν προσπάθεια επαναδιαπραγμάτευσης των όρων πριν προχωρήσει η διαδικασία.
Σύγκλιση ή ελεγχόμενη ρήξη
Η παρούσα φάση ταυτίζεται πλήρως με το «σημείο θραύσης» που έχει ήδη διαμορφωθεί στη στρατηγική δυναμική της κρίσης.
Η δομή μιας πιθανής συμφωνίας είναι πλέον ορατή:
- άμεση αποκλιμάκωση με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ
- σταδιακή μετάβαση σε διαπραγμάτευση για το πυρηνικό πρόγραμμα
- συζητήσεις για εγγυήσεις ασφαλείας και οικονομική εξομάλυνση
Ωστόσο, οι πολιτικές προϋποθέσεις για συμφωνία δεν έχουν ακόμη διαμορφωθεί.
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν πρόσθετες παραχωρήσεις πριν την αποκλιμάκωση, το Ιράν απαιτεί πρώτα τον τερματισμό της σύγκρουσης και μετά τις στρατηγικές διαπραγματεύσεις. Το αποτέλεσμα είναι μια στενή ζώνη πιθανής συμφωνίας, με υψηλό ρίσκο αποτυχίας.
Επιπτώσεις στις αγορές και επόμενα βήματα
Η άμεση συνέπεια είναι η διατήρηση υψηλής μεταβλητότητας.
Οι αγορές ενέργειας παραμένουν ευάλωτες σε κάθε ένδειξη είτε αποκλιμάκωσης είτε στρατιωτικής κλιμάκωσης. Το risk premium ενσωματώνεται ήδη στις τιμές.
Τα επόμενα κρίσιμα σημεία είναι:
- η τελική αξιολόγηση της πρότασης από τον Τραμπ
- η αντίδραση της Τεχεράνης στη νέα ρητορική
- τυχόν μεταβολές στο καθεστώς του ναυτικού αποκλεισμού
