Όλα τα χαρακτηριστικά ενός παρασκηνιακού deal, χωρίς όμως κανείς -πλην του γγ του NATO Μαρκ Ρούτε- να έχει συμμετάσχει σε αυτό, έχουν οι ανακοινώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, που κυρίως συνιστούν επικική κωλοτούμπα, χωρίς κανένα προφανές όφελος, συνθήκη που είναι συνολικά κόντρα-χαρακτήρας για τον -εμπεδωμένα- ασταθή πρόεδρο των ΗΠΑ.
Επισήμως, οι Ευρωπαίοι τελούν εν μετρία συγχύσει, από την αιφνίδια και πλήρη αλλαγή πλεύσης του Ντόναλντ Τραμπ στο ζήτημα της Γροιλανδίας, καθώς όσοι δεν καταλάβαιναν νωρίτερα τί έκανε -όπως αποκαλύπτει το μήνυμα του Μακρόν- σίγουρα δεν έχουν αντιληφθεί τους λόγους της αλλαγής στρατηγικής.
Η στροφή του Ντόναλντ Τραμπ από τη στρατιωτική επέμβαση σε έναν συμβιβασμό με διαμεσολάβηση του ΝΑΤΟ για τη Γροιλανδία έχει αφήσει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να προσπαθούν να καταλάβουν αν η εκστρατεία πίεσης του προέδρου των ΗΠΑ για την ανάληψη ελέγχου του αρκτικού εδάφους έχει πράγματι λήξει — και αν μπορούν συνολικά να εμπιστευθούν τον λόγο του.
Τα ερωτηματικά που γεννά η αιφνιδιαστική αλλαγή στάσης του Ντόναλντ Τραμπ είνα περισσότερα από αυτά που απαντά. Όπως φάνηκε από τις δηλώσεις Μπέσεντ, το σκηνικό είχε διαμορφωθεί πριν την άφιξη Τραμπ στο Νταβός. Η αρχική του ομιλία, όπου ανακάλεσε τα περί χρήσης στατιωτικής βίας, ήταν προπομπός και η συνάντηση με τον γγ του NATO, Μαρκ Ρούτε, που ακολούθησε ολοκλήρωσε τη διαδικασία επαναπροσδιορισμού.
Στο μεταξύ, φαίνεται ότι στο παρασκήνιο αυτό συμμετίχε η Γερμανία, καθώς το Βερολίνο αντιστάθηκε στις πιέσεις Μακρόν για ενεργοποίηση του Anti-coercion Instrument, αλλά συναίνεσε στο πάγωμα της εμπορικής συμφωνίας στο Ευρωκοινοβούλιο και την παραπομπή της στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Υπ αυτό το πρίσμα, το Βερολίνο φαίνεται να ενεργοποίησε τον Ρούτε, ως θεσμικό διαμεσολαβητή στο πλαίσιο του NATO. Η εικόνα του Τραμπ να αποχωρεί από το Νταβός, σκυφτός και εξαντλημένος, μιλώντας ασαφώς για “deal” μετά την ανακοίνωση πλήρους ανάσχεσης της επιθετικής του δυναμικής, καταδεικνύουν ότι ο ίδιος δεν ήταν ιδιαίτερα ευχαριστημένος.
Οι λέξεις “πλαίσιο”, “μελλοντική συμφωνία”, “αόριστης ισχύος”, που χρησιμοποίησε δεν αποτελούν μέρος του λεξιλογίου που χρησιμοποιεί. Τις έχει όμως αναφέρει ξανά στη συμφωνία με την Κίνα, όταν πάλι αναγκάστηκε να συμβιβαστεί για πολύ λιγότερα απ αυτά που επιδίωκε.
Η κρίση
Η ιμπεριαλιστική ρητορική του Τραμπ είχε οδηγήσει σε έκτακτη σύνοδο των ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες την Πέμπτη, με αντικείμενο την αντίδραση στην επιθυμία του να αποκτήσει τον έλεγχο του εδάφους που τελεί υπό δανική διοίκηση.
Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε, μετά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε το βράδυ της Τετάρτης, ότι είχε βρεθεί μια «λύση», ενώ ταυτόχρονα απέσυρε την απειλή επιβολής δασμών σε χώρες της ΕΕ που αντιτίθεντο στη φιλοδοξία του να προσαρτήσει το αρκτικό νησί.
Η απροσδόκητη αυτή κίνηση ανέτρεψε μια σύνοδο που είχε σχεδιαστεί για να διαμορφώσει ενιαίο μέτωπο απέναντι στον οικονομικό εξαναγκασμό του Τραμπ και την επιθυμία του να κατακτήσει ευρωπαϊκό έδαφος, σύμφωνα με τρεις αξιωματούχους της ΕΕ, και έθεσε εκ νέου το ερώτημα για το πόσο μπορεί να διαρκέσει η διατλαντική εμπιστοσύνη.
Ο Τραμπ προηγουμένως είχε αποστεί ρητά από την χρήση βίας, κατά την ομιλία του στο #WEF26, αν και είχε επιτεθεί στη Δανία. Να σημειωθεί ότι στην ομιλία του ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ είχε ζητήσει από τους Ευρωπαίους να πάρουν μια βαθιά ανάσα και να μην κάνουν τίποτα, καταδεικνύοντας σε επικείμενες εξελίξεις, οι οποίες τελικά… ήρθαν.
Η αρχική απειλή —που είχε επίσης διατυπωθεί μέσω κοινωνικών δικτύων πέντε ημέρες νωρίτερα— για την επιβολή δασμών 10% στις εξαγωγές από τη Δανία και πέντε ακόμη κράτη της ΕΕ, καθώς και το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία, είχε πυροδοτήσει τη μεγαλύτερη κρίση στις διατλαντικές σχέσεις εδώ και δεκαετίες.
Πλαίσιο που δεν ξέρουν οι Ευρωπαίοι
Οι ηγέτες της ΕΕ θα θελήσουν να συζητήσουν ποιο είναι το περιεχόμενο αυτού του πλαισίου, ποιες επιπτώσεις θα έχει στη δανική κυριαρχία, πώς θα εμπλέκει τους συμμάχους της Δανίας στο ΝΑΤΟ και ποιο θα είναι το κόστος για τους Ευρωπαίους. Πάνω απ’ όλα, όμως, θα αιωρείται το ερώτημα αν ο πρόεδρος των ΗΠΑ μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστος ως προς την τήρηση μιας συμφωνημένης κατάληξης.
Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει στηρίξει την κυριαρχία της Γροιλανδίας και έχει καλέσει σε ισχυρά μέτρα απέναντι στις ΗΠΑ.
Θέτοντας στο περιθώριο ορισμένες από τις πιο επιθετικές απειλές για τη Γροιλανδία, ο Τραμπ άφησε επίσης τους Ευρωπαίους ηγέτες σε μια συζήτηση όπου ανταγωνιστικά εθνικά συμφέροντα —είτε στο εμπόριο, είτε στη Γροιλανδία, είτε στην Ουκρανία, είτε στη διατλαντική συμμαχία— είναι πιθανότερο να έρθουν στο προσκήνιο.
«Εμφανίζεται πιο ευέλικτος, κάτι που είναι επικίνδυνο για την ενότητα της ΕΕ, καθώς είναι προφανές ότι απευθύνεται σε διαφορετικές απόψεις μεταξύ των κρατών-μελών», δήλωσε ένας από τους αξιωματούχους που συμμετείχαν στις προετοιμασίες της συνόδου.
Στη δήλωσή του, ο Τραμπ ανέφερε ότι «πραγματοποιούνται επιπλέον συζητήσεις σχετικά με το Golden Dome, στο μέτρο που αυτό αφορά τη Γροιλανδία», αναφερόμενος στην προτεινόμενη από την κυβέρνησή του πρωτοβουλία αντιπυραυλικής άμυνας.
Ο Τραμπ δήλωσε επίσης ότι ο αντιπρόεδρός του Τζέι Ντι Βανς, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ θα συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις για τη Γροιλανδία.
Κόκκινες γραμμές
Η Δανία και η Γροιλανδία είναι ξεκάθαρες σε ένα σημείο από τότε που ο Τραμπ εξέφρασε για πρώτη φορά ενδιαφέρον για την απόκτηση του νησιού το 2019: το έδαφος δεν πωλείται.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Δανίας, Λαρς Λόκε Ράσμουσεν, αντέδρασε με επιφυλακτικότητα στην ανακοίνωση του Τραμπ, λέγοντας ότι είχε μιλήσει σύντομα με τον Ρούτε. Τόνισε ότι «δεν πρόκειται να συμβεί οι ΗΠΑ να αποκτήσουν τη Γροιλανδία. Αυτή είναι μια κόκκινη γραμμή».
Παράλληλα, έδωσε το σήμα ότι η Δανία είναι έτοιμη να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για τις αμερικανικές ανησυχίες ασφάλειας, στη βάση όσων ο ίδιος και ο υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας συμφώνησαν με τους Βανς και Ρούμπιο την περασμένη εβδομάδα.
«Η ημέρα κλείνει με καλύτερο τόνο απ’ ό,τι ξεκίνησε. Χαιρετίζουμε το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ απέκλεισε το ενδεχόμενο να πάρει τη Γροιλανδία με τη βία και ανέστειλε τον εμπορικό πόλεμο», πρόσθεσε ο Ράσμουσεν.
«Τώρα, ας καθίσουμε στο τραπέζι και ας δούμε πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις αμερικανικές ανησυχίες ασφάλειας στην Αρκτική, σεβόμενοι ταυτόχρονα τις κόκκινες γραμμές του Βασιλείου της Δανίας».
Η κωλοτούμπα
Οι δηλώσεις του Τραμπ έως αργά το βράδυ της Τετάρτης, πάντως, υποδήλωναν ότι μόνο η απόκτηση της Γροιλανδίας θα τον ικανοποιούσε. «Δεν είναι κάτι που μπορούμε να διαπραγματευτούμε», δήλωσε ο Πέλε Ντράγκστεντ, αριστερός δανός βουλευτής. «Η Γροιλανδία ανήκει στους Γροιλανδούς και δεν μπορείς να πουλάς ανθρώπους και χώρες».
Εκπρόσωπος του Ρούτε δήλωσε ότι είχε «μια ιδιαίτερα παραγωγική συνάντηση» με τον Τραμπ σχετικά με «την κρίσιμη σημασία της ασφάλειας στην αρκτική περιοχή».
«Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Δανίας, Γροιλανδίας και Ηνωμένων Πολιτειών θα προχωρήσουν με στόχο να διασφαλιστεί ότι η Ρωσία και η Κίνα δεν θα αποκτήσουν ποτέ ερείσματα, οικονομικά ή στρατιωτικά, στη Γροιλανδία», πρόσθεσε.
Είναι ασταθής
Παρ’ όλα αυτά, πολλοί αξιωματούχοι της ΕΕ εμφανίστηκαν σκεπτικοί ως προς το αν η στροφή του Τραμπ σε μια διπλωματική λύση μπορεί να έχει διάρκεια.
«Είναι εμφανώς ασταθής», πρόσθεσε ένας αξιωματούχος. «Μπορεί αύριο να επιστρέψει και να αποφασίσει ότι κάθε χώρα της ΕΕ θα υποστεί δασμούς. Μπορεί να αποφασίσει ότι τελικά είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη και να εισβάλει στη Γροιλανδία. Ελπίζω οι Ευρωπαίοι ηγέτες να μην πέσουν στην παγίδα».
Μία από τις βασικές ανησυχίες όσων εμπλέκονται βαθιά στις διατλαντικές συζητήσεις είναι ότι η Ευρώπη σπάνια μιλά με μία φωνή και ότι ο Τραμπ ενδέχεται να εκμεταλλευθεί οποιεσδήποτε δημόσιες διαιρέσεις.
«Είναι απαιτητικοί καιροί. Η κατάσταση στο ΝΑΤΟ είναι δύσκολη», δήλωσε ο νορβηγός υπουργός Άμυνας Τόρε Σάντβικ. «Εδώ και πολλά χρόνια υποστηρίζουμε ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην Αρκτική».
