Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Sanae Takaichi ανακοίνωσε ότι θα οδηγήσει τη χώρα σε πρόωρες εκλογές στις 8 Φεβρουαρίου, δηλώνοντας πως θα ζητήσει «νέα εντολή» για τον κυβερνητικό συνασπισμό και τη γραμμή της σε οικονομία και άμυνα. Κεντρικό προεκλογικό της μέτρο θα είναι η προσωρινή κατάργηση του φόρου κατανάλωσης στα τρόφιμα για δύο χρόνια, μια κίνηση που, όπως υποστηρίζει, μπορεί να ανακουφίσει το κόστος ζωής χωρίς να εκτροχιάσει τη δημοσιονομική πειθαρχία.
Η ίδια ανέβασε τον πήχυ, λέγοντας ότι «βάζει τη θέση της πρωθυπουργού στο τραπέζι» με το αποτέλεσμα της κάλπης. Το στοίχημα είναι σαφές: ποντάρει στη δημοφιλία της για να σταθεροποιήσει τον έλεγχο της κάτω Βουλής, όπου ο κυβερνητικός συνασπισμός διαθέτει οριακή πλειοψηφία. Μια νίκη θα της έδινε μεγαλύτερο πολιτικό χώρο για πιο επεκτατική δημοσιονομική πολιτική, την ώρα που η κοινωνική πίεση από τις τιμές -ειδικά στα τρόφιμα- παραμένει έντονη.
Η Takaichi σημείωσε ότι η μη επιβολή φόρου στα τρόφιμα είχε συμφωνηθεί από τον Οκτώβριο, παρά τις εσωκομματικές αντιρρήσεις, και τελικά θα ενταχθεί στις προεκλογικές δεσμεύσεις του LDP. Το πρόβλημα είναι το κόστος: οικονομολόγοι εκτιμούν ότι το μέτρο θα αφαιρεί περίπου ¥5 τρισ. ετησίως (περίπου 31,6 δισ. δολάρια) από τα έσοδα, ενώ η πρωθυπουργός παραδέχθηκε ότι ακόμη εξετάζει πώς θα χρηματοδοτηθεί.
Στις αγορές, η συζήτηση για «μηδενικό» φόρο στα τρόφιμα αναζωπύρωσε ανησυχίες για τη δημοσιονομική κατεύθυνση της κυβέρνησης. Οι αποδόσεις των ιαπωνικών ομολόγων κινήθηκαν ανοδικά, με το 30ετές να ανεβαίνει κατά 10 μονάδες βάσης στο 3,61%, ενώ τα 10ετή και 20ετή έφτασαν στα υψηλότερα επίπεδα από το 1999. Στον αντίποδα, μετοχές που συνδέονται με την κατανάλωση τροφίμων ενισχύθηκαν, καθώς μια μείωση φόρων θα μπορούσε να τονώσει τη ζήτηση.
Το πολιτικό υπόβαθρο είναι επίσης «φορτισμένο». Η πίεση στις τιμές τροφίμων αποτελεί βασικό μοχλό του πληθωρισμού, με τις ενδείξεις να δείχνουν ότι η αύξηση των τιμών κινείται πάνω από τον στόχο του 2% της κεντρικής τράπεζας για τέσσερα συνεχόμενα ημερολογιακά έτη. Το μερίδιο της δαπάνης για τρόφιμα στην κατανάλωση των νοικοκυριών έφτασε το 28,9% τον Νοέμβριο, το υψηλότερο για τον συγκεκριμένο μήνα από τότε που υπάρχουν συγκρίσιμα στοιχεία (2000). Σήμερα η Ιαπωνία εφαρμόζει μειωμένο συντελεστή 8% για τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά, έναντι βασικού συντελεστή 10%.
Σε δημοσκόπηση της Asahi, η στήριξη προς την Takaichi διατηρείται υψηλή (67%), ενώ το 52% εκτιμά ότι ο κυβερνητικός συνασπισμός πρέπει να κρατήσει την πλειοψηφία. Παρ’ όλα αυτά, η χρονική επιλογή της πρόωρης κάλπης δεν «περνάει» καθολικά: περίπου οι μισοί διαφωνούν με τη διεξαγωγή εκλογών τώρα, έναντι 36% που στηρίζουν τον χρόνο της αναμέτρησης.
Στο μεταξύ, ο πολιτικός ανταγωνισμός ανεβάζει τον πήχυ των υποσχέσεων. Ένα νέο αντιπολιτευτικό σχήμα, που σχηματίστηκε από την κύρια αντιπολίτευση και πρώην εταίρο του κυβερνητικού μπλοκ, δηλώνει ότι στοχεύει σε μόνιμη κατάργηση του φόρου στα τρόφιμα, προτείνοντας χρηματοδότηση μέσω ενός νέου sovereign wealth fund και, στο μεταβατικό διάστημα, αξιοποίηση αποθεματικών. Η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανίσει την αντιπολίτευση ως πιο «ριψοκίνδυνη» για τη δημοσιονομική υγεία της χώρας, ενώ η ίδια ζητά εντολή για ένα μέτρο που παρουσιάζει ως περιορισμένο χρονικά. Το ερώτημα, όμως, είναι κλασικό: ακόμη κι αν μπει ρήτρα διετίας, πόσο εύκολο θα είναι πολιτικά να επιστρέψει ο φόρος εκεί που ήταν.
