Οφέλη από την πρώτη κιόλας συνάντηση των αντιπροσωπειών δρέπει η Τουρκία, καθώς -όπως ήταν αναμενόμενο- η ΕΕ αναστέλλει όποια προπαρασκευαστική διαδικασία επιβολής κυρώσεων βρισκόταν σε εξέλιξη. Από ελληνικής πλευράς, η κυβέρνηση επιχειρεί να υπερβεί τον εαυτό της -επικοινωνιακά-, προβάλλοντας την επανάληψη των επαφών ως επίτευγμα, αφού είχε καλλιεργήσει κλίμα χαμηλών προσδοκιών με μπαράζ δημοσιευμάτων τις τελευταίες ημέρες.
Οι διερευνητικές επαφές διήρκεσαν τρεις ώρες. Το περιεχόμενο όμως δεν γίνεται γνωστό, ενώ πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών ενημερώνονται απόψε. Οι αντιπροσωπείες συμφώνησαν στην επανάληψη των επαφών, αυτή τη φορά στην Αθήνα, αν και δεν υπήρξε συμφωνία για τον οδικό χάρτη εξέλιξης των διερευνητικών.
Από τις δηλώσεις και διαρροές των δύο πλευρών σκιαγραφείται -αν και χωρίς λεπτομέρειες- η εικόνα των διερευνητικών επαφών. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι ο 61ος κύκλος είναι συνέχεια του 60ου. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι οι διερευνητικές επαφές είναι μια ολότητα και ως τέτοιες συνεχίζονται, που σημαίνει ότι δεν περιορίζεται στο format του τελευταίου κύκλου, αλλά τίθενται θέμα που έχουν διαχρονικά συζητηθεί.
Η συμφωνία των δύο πλευρών για επανάληψη των επαφών κάποια στιγμή, πριν τη Σύνοδο Κορυφής του Μαρτίου στην ΕΕ, δημιουργεί προσδοκίες για αποκλιμάκωση της έντασης στο Αιγαίο. Πάνω σε αυτές τις ενδείξεις και τις προσδοκίες, στην ΕΕ κυριαρχεί η άποψη της υπαναχώρησης από την απειλή κυρώσεων κατά της Τουρκίας.
Το κλειδί
Η πραγματική δυναμική των διερευνητικών επαφών, όμως, αναμένεται να κριθεί βάσει των αποφάσεων της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ Μάρτιο. Ο τρόπος με τον οποίο η ΕΕ θα εντάξει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις στο ευρύτερο πλαίσιο των ευρωτουρκικών, θα αποτέλεσει το κλειδί για τη μετέπειτα στάση της Τουρκίας. Οι ηγέτες θα έχουν δυνατότητα να χαρακτηρίσουν την πρόοδο προαπαιτούμενο για το ξεκλείδωμα των ευρωτουρκικών, ή ακόμα και παραπληρωματικές. Αν όμως επιλέξουν να προσεγγίσουν τα ελληνοτουρκικά αποσυνδεδεμένα και παράλληλα με τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας, τότε η Άγκυρα θα επιδιώξει να επιβάλλει νέους όρους που θα μπορούσαν να δυναμιτίσουν το σκηνικό
Η σημειολογία
Σε σημειολογικό επίπεδο, ισχυρά μηνλυματα εκπέμπει η παρουσία του Ιμπραχίμ Καλίν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Δεν πρόκειται απλά για πρόσωπο με απευθείας δίαυλο επικοινωνίας με τον Ταγίπ Ερντογάν, αλλά για τον αρχιτέκτονα της προσέγγισης και τον άνθρωπο με τις πλέον δομημένες σχέσεις με ΗΠΑ και ΕΕ στην τουρκική κυβέρνηση.
Από την άλλη πλευρά, η Ελένη Σουρανή, διπλωματική σύμβουλος του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν παρίστατο στη συνάντηση, ούτε ως μέλος της αποστολής, ούτε ως παρατηρητής, Η απουσία της είναι αποτέλεσμα του veto που έθεσε ο επικεφαλής της ομάδας, πρ. πρέσβης Παύλος Αποστολίδης. Η διάρθρωση, μάλιστα, της ελληνικής ομάδας ήταν κατ εξοχήν ιεραρχική με δύο παράγοντες του υπουργείου Εξωτερικών: Τον πρέσβη ΑΛέξανδρο Κουγιού και τη γενική γραμματέα Ιφιγένεια Καναρά. Ο πρώτος είναι καθαρά τεχνοκρατική επιλογή του Παύλου Αποστολίδη, ενώ η κυρία Καναρά αποτελεί πρόσωπο της απολύτου εμπιστοσύνης του Νίκου Δένδια.
Η διάρθρωση αυτή, βέβαια, περιορίζει την επιρροή του Μεγάρου Μαξίμιου, ενώ την ίδια στιγμή ο Ταγίπ Ερντογάν εμφανίζεται πλήρως αφοσιωμένος. Η σημειολογία ΄δημιουργεί αρκετούς συνειρμούς, οι οποίοι σε αυτή τη φάση δεν μπορούν να αποδειχθούν.
Ο διεθνής παράγοντας
Η ειλικρίνεια αμφότερων των πλευρών, η δυναμική και το ενδεχόμενο να “εκπυρσοκροτήσουν οι διερευνητικές επαφές αυξάνονται έτι περαιτέρω την ένταση στο Αιγαίο αλλά και στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας, κρίνονται από εταίρους και συμμάχους σε ΕΕ και NATO.
Ενδεικτική της βαρύτητας που αποδίδεται στη διαδικασία των διερευνητικών επαφών είναι η δήλωση της Νέντ Πράις, εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ. Η κυρία Πράις ερωτηθείσα σχετικά σχολίασε πως:
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες χαιρετίζουν την επανέναρξη των διερευνητικών συνομιλιών μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας στην Κωνσταντινούπολη και τη δέσμευση των δυο κυβερνήσεων σε αυτή τη διαδικασία. Υποστηρίζουμε όλες τις προσπάθειες για τη μείωση των εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει όμως και η δήλωση του Ύπατου Εκπροσώπου της ΕΕ, Ζοζέπ Μπορέλ, ο οποίος έκανε λόγο για τη σύμβαση του δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS) ως πλαίσιο αναφοράς για την επίλυση των θαλασσίων διαφορών Ελλάδας-Τουρκίας. Ο Μπόρελ δήλωσε ότι:
«Είναι ένα σημαντικό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση. Πιστεύω ότι η UNCLOS παρέχει μια στέρεα βάση για την επίλυση των θαλάσσιων διαφορών».
Στις εξελίξεις παρενέβη και το Βερολίνο. Η Μαρία Αντεμπάρ, εκπρόσωπος Υπουργείου Εξωτερικών Γερμανίας δήλωσε:
Ποια θέματα συνομιλιών, ποιες λύσεις, ποια βήματα θα συμφωνηθούν, είναι θέμα των εμπλεκόμενων πλευρών.
Στηρίζει ο ΣΥΡΙΖΑ
Κορυφαίο πολιτικό μήνυμα έστειλε και ο ΣΥΡΙΖΑ, καθώς αντικρούοντας τον Αντώνη Σαμαρά, η Κουμουνδούρου ανακοίνωσε ότι στηρίζει τις διερευνητικές επαφές.
Ο ΣΥΡΙΖΑ στηρίζει τις διερευνητικές όπως αναφέρει σε ανακοίνωση της η Κουμουνδούρου ασκώντας όμως κριτική στην κυβέρνηση, αναφέροντας ότι:
«Η χώρα προσέρχεται χωρίς σαφές στρατηγικό σχέδιο και με μια διαρκή κακοφωνία από την πλευρά της κυβερνητικής πλειοψηφίας, που σίγουρα δεν περνά απαρατήρητη από την άλλη πλευρά».
Συνεχίζοντας μάλιστα επισημαίνει ότι:
«Οι διερευνητικές επαφές, δεν είναι διαπραγματεύσεις ούτε έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα», τόνισε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Χρήστος Ταραντίλης και συνέχισε λέγοντας: «Στόχος είναι να πιάσουμε το νήμα απ’ το σημείο που διακόπηκαν οι επαφές το 2016. Να εξετάσουμε αν υπάρχει σημείο σύγκλισης για να οδηγηθούμε ενδεχομένως σε διαπραγματεύσεις για το ένα και μοναδικό θέμα που μας απασχολεί: αυτό της οριοθέτησης της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, στη βάση του διεθνούς δικαίου. Είναι ξεκάθαρο όπως άλλωστε έχει τονίσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ότι καμία συζήτηση δεν αφορά την εθνική κυριαρχία και τα δικαιώματα της χώρας μας. Είναι αυτονόητο ότι η ελληνική πλευρά προσέρχεται με καλή πίστη και προσδοκά να πράξει το ίδιο και η τουρκική».
