Ανοιχτό παραμένει το ενδεχόμενο εκτροχιασμού της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου, καθώς η κατ αρχήν συμφωνία αποτελεί προσπάθεια για να κερδιθεί χρόνος και να συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις.
Σε κατ αρχήν συμφωνία ώστε να αποφευχθεί ο εκτροχιασμός του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου κατέληξαν οι εμπλεκόμενοι παράγοντες, η οποία όμως δεν λύνει το πρόβλημα, αλλά “αγοράζει χρόνο” μέχρι την Παρασκευή.
Σε τηλεδιάσκεψη που έγινε αργά το απόγευμα της Δευτέρας, οι κυβερνήσεις Ελλάδας, Κύπρου και οι ρυθμιστικές αρχές των δύο χωρών, ο ΑΔΜΗΕ και η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας της Ε.Ε., κατέληξαν σε νέο οδικό χάρτη και διασφαλίσεις προκειμένου να αποτραπεί εμπλοκή στις εν εξελίξει εργασίες.
Το γεωπολιτικό πλαίσιο
Με δεδομένο το γεωπολιτικό και γεωοικονομικό προφίλ του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, τα ζητήματα ασφαλείας που ανακύπτουν, τον έλεγχο του ΑΔΜΗΕ από την κινεζική State Grid, που ελέγχεται από την κινεζική κυβέρνηση και τις πολυεπίπεδες σχέσεις της Κίνας με την Τουρκία, η διαμόρφωση των απαιτούμενων ισορροπιών για την προώθηση του έργου αποτελεί μια διαρκή πρόκληση.
Να σημειωθεί ότι το καλώδιο πρόκειται να διέλθει από την περιοχή που καλύπτει το τουρκολιβυικό Μνημόνιο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται γεωπολιτικά και για τις παραδοχές που όλες οι πλευρές είναι αναγκασμένες να κάνουν.
Τελευταίες εξελίξεις
Την Τετάρτη η κυπριακή κυβέρνηση, όπως δεσμεύθηκε χθες, θα πρέπει να εγκρίνει με απόφαση κυβερνητικού συμβουλίου ότι θα χρηματοδοτήσει μέρος των δαπανών της κατασκευαστικής περιόδου του έργου με το ποσό των 25 εκατ. ευρώ ανά έτος και συνολικά με 125 εκατ. ευρώ στην πενταετία, έτσι ώστε να περιορίσει την επιβάρυνση των καταναλωτών.
Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε ένα μέρος των δαπανών της κατασκευαστικής περιόδου που θα ανακτήσει ο ΑΔΜΗΕ, ενώ το υπόλοιπο ο ΑΔΜΗΕ θα το ανακτήσει κατά τη φάση της λειτουργίας του, κάτι που έκανε αποδεκτό η ελληνική πλευρά σε ακόμη μία προσπάθεια διευκόλυνσης της Κύπρου και διάσωσης του έργου.
Δεν αναθεωρείται το γεωπολιτικό πλαίσιο
Η ελληνική πλευρά δέχθηκε να μην αναθεωρηθεί η απόφαση της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου σε ό,τι αφορά το ζήτημα του γεωπολιτικού ρίσκου, ζήτημα που αποτελεί σημείο τριβής με τον ΑΔΜΗΕ.
Η απόφαση του 2023 της ΡΑΕΚ αναφέρει ότι στην περίπτωση που ανακύψουν εξωτερικοί παράγοντες οι οποίοι καθιστούν αδύνατη την ολοκλήρωση του έργου, οι δαπάνες που έχουν προκύψει έως εκείνη τη στιγμή ενδέχεται να ανακτώνται. Ο ΑΔΜΗΕ όμως επιμένει στην αφαίρεση του «ενδέχεται» και η εισαγωγή μιας πιο σαφούς διευκρίνησης, προκειμένου να καταστεί επιλέξιμο από τους επενδυτές.
Σε συνέχεια της απόφασης του υπουργικού συμβουλίου της κυπριακής κυβέρνησης, όπως συμφωνήθηκε στη χθεσινή τηλεδιάσκεψη η ΡΑΕΚ θα πρέπει μέχρι την Παρασκευή να παρουσιάσει δύο αποφάσεις που θα εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητα του έργου, ώστε ο ΑΔΜΗΕ να μπορεί να προσελκύσει επενδυτές για την πλήρη χρηματοδότησή του. Η πρώτη θα αναθεωρεί την προηγούμενη απόφασή της και θα ενσωματώνει τα όσα συμφωνήθηκαν χθες, δηλαδή ότι τα 125 εκατ. ευρώ θα ανακτηθούν κατά την περίοδο κατασκευής του έργου, και η δεύτερη θα προβλέπει μια σειρά από λεπτομέρειες για το ρυθμιστικό πλαίσιο.
Όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά
Στην πραγματικότητα, όμως, τα θέματα παραμένουν ανοιχτά και το μέλλον του έργου αβέβαιο, καθώς απαιτείται η υπαναχώρηση της ΡΑΕΚ και η αποδοχή των νέων διατυπώσεων από τον ΑΔΜΗΕ και τους επενδυτές. Επίσης, απαιτείται η διασφάλιση της ηρεμίας στα ελληνοτουρκικά, καθώς η παράλληλη προώθηση άλλων θεμάτων στην ατζέντα Ελλάδας – Τουρκίας, προκειμένου η Άγκυρα να μην παίξει το χαρτί του γεωπολιτικού ρίσκου μπλοκάροντας το έργο και αναγκάζοντας χώρες και επενδυτές να επωμιστούν ζημιές.
Τα δύο μέτωπα
Στην πραγματικότητα μένουν δύο εκκρεμότητες, η μία εκτιμάται ότι θα διευθετηθεί την Τετάρτη και η δεύτερη την Παρασκευή. Η κρισιμότητα τους είναι καθοριστική για την προώθηση ή τον εκτροχιασμό του έργου.
Ειδικότερα, η πρώτη αφορά στην ανάκτηση 125 εκατ., τα οποία ο ΑΔΜΗΕ επιμένει ότι πρέπει να πραγματοποιηθεί κατά την κατασκευαστική περίοδο 2025-2030, ώστε το σχέδιο να είναι βιώσιμο, να μπορεί να χρηματοδοτηθεί από τις τράπεζες. Αυτό όμως σημαίνει ότι το κόστος θα επωμιστούν οι χώρες και κατ επέκταση οι φορολογούμενοι, ζήτημα στο οποίο ανθίσταται η ΡΑΕΚ. Αν μάλιστα συνυπολογιστει και ο παράγοντας του γεωπολιτικού ρίσκου, τότε το ζήτημα περιπλέκεται έτι περαιτέρω. Πιο συγκεκριμένα, το ποσό σπάει σε 25 εκατ. ανά έτος, τα οποία καλείται να καλύψει η Λευκωσία μέσω των εισροών από το Ταμείο των ρύπων, δηλαδή τις δημοπρασίες των δικαιωμάτων εκπομπών CO2.
Το δεύτερο και καθοριστικό ζήτημα αγορά το λεγόμενο «μεσοσταθμικό κόστος κεφαλαίου» (WACC), δηλαδή την ελάχιστη απόδοση της επένδυσης, η οποία θα είναι 8,3% για τα πρώτα 17 χρόνια λειτουργίας της διασύνδεσης.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ελληνικής πλευράς, με τις δύο αυτές κινήσεις το έργο καθίσταται βιώσιμο.
Σε εκκρεμότητα παραμένει και η απόφαση της ΡΑΑΕΥ για το WACC στην Ελλάδα, το οποίο θα καθοριστεί στο 9%.
Οι δηλώσεις Χριστοδουλίδη
Παρά την πρόοδο που σηματοδοτεί η κατ αρχήν συμφωνία, οι δηλώσεις του Κύπριου προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, επιβεβαιώνουν ότι το σκηνικό παραμένει θολό. Στην πραγματικότητα, σε δηλώσεις του ο κ. Χριστοδουλίδης, στο περιθώριο της επίσκεψής του στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ), στη Λεμεσό, αναφέρει:
«Είμαστε σε επαφή με την ελληνική κυβέρνηση, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (σ.σ. για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου). Εχουμε ζητήσει συγκεκριμένες διευκρινίσεις και όταν οι απαντήσεις που μας δοθούν είναι ικανοποιητικές, η απόφασή μας θα είναι θετική. Αν οι διευκρινίσεις που μας δοθούν δεν είναι ικανοποιητικές και πρωτίστως, γιατί αυτό είναι το κλειδί, αν δεν διασφαλίζεται η μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού, [η απόφασή μας] δεν θα είναι θετική»
Συνεχίζοντας όμως πέταξε το μπαλάκι, λέγοντας
«Είμαστε υπεύθυνη κυβέρνηση. Βλέπω θέσεις και από τις δύο πλευρές που είναι αρκετά έντονες. Εμείς ως υπεύθυνη κυβέρνηση θα πάρουμε αποφάσεις στη βάση πραγματικών δεδομένων», ενώ πρόσθεσε:
«Γι’ αυτό έχουμε ζητήσει διευκρινίσεις που, κατά κύριο λόγο, άπτονται των οικονομικών πτυχών του συγκεκριμένου έργου. Πήραμε κάποιες απαντήσεις. Κάποιες είναι ικανοποιητικές, κάποιες δεν είναι, και ζητήσαμε περισσότερες [διευκρινίσεις]. Υπάρχει το γεωπολιτικό ρίσκο. Από εκεί και πέρα, και η Κυπριακή Δημοκρατία και η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ενωση ασκούμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα. Δεν τίθεται θέμα να το βάζουμε από μόνοι μας υπό αμφισβήτηση. Αλλά ναι, είναι κάτι που λαμβάνουμε υπόψη».
Σε ερώτηση αν αυτό είναι κάτι για το οποίο θα επιβαρυνθούν οι καταναλωτές, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας απάντησε: «Το κλειδί της τελικής μας απόφασης είναι να μην αυξηθεί το κόστος στους καταναλωτές. Αντίθετα, ο στόχος είναι η μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού».
