Οι back-to-back επισκέψεις του Γιόσιπ Μπορέλ, σε Ιράκ και Λιβύη, σκιαγραφούν την προσπάθεια της ΕΕ να αποκτήσει ενεργό ρόλο και να αντιστρέψει την εικόνα της παθητικής, ανίσχυρης και διαιρεμένης στις περιοχές πρωταρχικού ενδιαφέροντος γι’ αυτήν.
Οι εκλογές της 24ης Δεκεμβρίου αποτελούν μια πρώτης τάξης ευκαιρία της ΕΕ να μπει σφήνα σε γεωπολιτικά και γεωοικονομικά συμφέροντα τα οποία άφησαν σε τρίτα κράτη όπως η Τουρκία και η Ρωσία.
Το στοίχημα είναι να καλυφθεί ο χαμένος -πολύτιμος- χρόνος. Καθώς η κατάσταση είναι δυναμική και οι εξελίξεις ραγδαίες, η ΕΕ καλείται να βελτιστοποιήσει την γεωπολιτική απόδοση της οικονομικής στήριξης που προσφέρει στη χώρα. Το ενδεχόμενο όμως να αναγκαστεί να διαπραγματευτεί παράλληλα και με άλλους παίχτες παραμένει ανοιχτό και το γεωπολιτικό “μπιλιάρδο”…. παιζόμενο.
Η επίσκεψη Μπόρελ
Έπειτα από τη διήμερη επίσκεψή του στο Ιράκ, ο κ. Μπόρελ πραγματοποίησε διμερή συνάντηση στην Τρίπολη με την υπουργό Εξωτερικών της Λιβύης, Νατζλά Ελ Μανγκούς. Η επίσκεψη αυτή αποτελεί μια πρώτη προσέγγιση της Λιβύης έπειτα από ένα σχεδόν έτος απουσίας στην περιοχή. Φαίνεται πως η ΕΕ αντιλαμβάνεται σταδιακά το γεγονός πως πρέπει να αναλάβει έναν ενεργότερο ρόλο, σε μια περίοδο όπου τα γεγονότα στο Αφγανιστάν και η επάνοδος της ισχύς τρομοκρατικών οργανώσεων μπορεί να προξενήσει καίρια προβλήματα στην ΕΕ με κυριότερο μια νέα μεταναστευτική κρίση.
Ωστόσο, το έργο ενίσχυσης των σχέσεων ΕΕ-Λιβύης αναμένεται εξαιρετικά δύσκολο καθώς η πρώτη έχει χάσει αρκετό πολύτιμό χρόνο στην περιοχή την ώρα που η Τουρκία, για παράδειγμα, έχει εδραιώσει στερεές βάσεις και επηρεάζει τα τεκταινόμενα στη Τρίπολη σε πολιτικό, οικονομικό και στρατιωτικό επίπεδο. Η αποστολή παρατηρητών στις εκλογές και η επίκληση στο γεγονός ότι η ΕΕ είναι απόλυτα προσηλωμένη στο σχέδιο «Ειρήνη» από κοινού με το ΝΑΤΟ, δεν μπορούν θεωρητικά από μόνα τους να αλλάξουν κάτι. Η αλήθεια είναι πως τις δύο πλευρές τις χωρίζουν περισσότερα, παρά τις ενώνουν. Όμως, η επίτευξη μιας σταθερής σχέσης καθώς και τα ανταλλάγματα σε οικονομικό κυρίως επίπεδο, θα μπορούσαν να αντιστρέψουν ως έναν βαθμό την υπάρχουσα κατάσταση.
Τα κλιμακωτά μέτρα και η Ελλάδα
Παρόλα αυτά, πραγματοποιούνται κλιμακωτά κάποια σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, με βασικό οικονομικό κίνητρο την υπογραφής συμφωνίας σύνδεσης μεταξύ ΕΕ-Λιβύης η οποία είχε παγώσει μετά την έναρξη του εμφυλίου. Εντούτοις, δεν δίνεται συγκεκριμένος χρονικός ορίζοντας, παρά μόνο «όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες». Άρα το χρονοδιάγραμμα δεν είναι συγκεκριμένο, με την ΕΕ να ελίσσεται, την ώρα όμως που άλλοι παίκτες δίνουν έμπρακτα και ισχυρά ανταλλάγματα. Μια πιο έμπρακτη πάντως κίνηση αποτελεί η δήλωση δια στόματος του Μπόρελ για μεταφορά τεχνογνωσίας και ανοικοδόμησης των κρατικών δομών της Λιβύης.
Όσον αφορά την Ελλάδα, ως βασικό κράτος-μέλος της ΕΕ διαδραματίζει εξίσου σημαντικό ρόλο στην περιοχή, ιδίως λόγω της γεωγραφικής της εγγύτητας. Σίγουρα υπάρχει κινητικότητα και από πλευράς Ελλάδας με πρόσφατο παράδειγμα την επίσκεψη της Λίβυας ΥΠΕΞ στην Αθήνα και τη διμερή συνάντηση με τον Έλληνα ΥΠΕΞ, Νίκο Δένδια. Βέβαια, πέρα από το προσφυγικό που είναι κοινός στόχος αποτροπής στο πλαίσιο της ΕΕ, η Ελλάδα προσπαθεί να αποτρέψει το τουρκολιβυκό σύμφωνο. Εδώ όμως τα πράγματα είναι ακόμη πιο δύσκολα για την Ελλάδα με μια Τουρκία η οποία έχει τόσο εδραιωμένη σχέση ώστε μέχρι και ο γιός του Καντάφι να βρίσκει καταφύγιο, και με μια ΕΕ που δεν θα γκρεμίσει αυτό που πάει να χτίσει στη Λιβύη.
Οι δηλώσεις του Μπόρελ
Μέχρι τις 24 Δεκεμβρίου υπάρχουν μόνο 105 ημέρες. Αυτή είναι η ημερομηνία που επέλεξαν οι Λίβυοι στο Φόρουμ Πολιτικού Διαλόγου για τη διεξαγωγή προεδρικών και κοινοβουλευτικών εκλογών, που συμπίπτει με την 70η επέτειο της ανεξαρτησίας της Λιβύης. Νομίζω ότι δεν υπάρχει χρόνος να χάσουμε για να εγκρίνουμε την απαραίτητη νομοθεσία, να πάμε στο κοινοβούλιο και να ξεκινήσουμε τις απαραίτητες προετοιμασίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη δώσει τεχνική υποστήριξη στην Εθνική Εκλογική Επιτροπή και είμαστε έτοιμοι να κάνουμε περισσότερα.
Εδώ ο Μπόρελ ξεκαθαρίζει την ισχυρή πολιτική βούληση της ΕΕ για μεγαλύτερη εμπλοκή στην εκλογική διαδικσία
Η ανανέωση της νομιμότητας των λιβυκών θεσμών, η επιβεβαίωση της κυριαρχίας της Λιβύης και η σταθεροποίηση της χώρας για όλους τους ανθρώπους της είναι στόχοι που πιστεύουμε ότι πρέπει να συμβαδίζουν.
Η αναφορά αυτή φαίνεται ότι έχει αποδέκτες στην Άγκυρα και ενδεχομένως στη Μόσχα, που ΄έχουν υιοθετήσει αντικρουόμενες παρατάξεις και ηγούνται ενός squeeze-out game απέναντι σε ΗΠΑ και ΕΕ.
Η Ειρήνη
Συζήτησα επίσης με τους Λίβυους εταίρους μας τρόπους αύξησης της συνεργασίας με τη ναυτική μας επιχείρηση «Ειρήνη», η οποία ενεργεί βάσει εντολής του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Μέσω αυτής της επιχείρησης, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η μόνη παρουσία που παρακολουθεί τον σεβασμό του εμπάργκο όπλων και βοηθά στην καταπολέμηση των παράνομων εξαγωγών πετρελαίου από τη Λιβύη.
Με τις διαπιστώσεις αυτές ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ επιχειρεί να εμπεδώσει την ουδέτερη στάση της ΕΕ και να παίξει το χαρτί του ΟΗΕ. Εν τέλει καταλήγει με νέα αναφορά στην ανεξαρτησία και αυτονομία της χώρας.
Οι Λίβυοι πρέπει να έχουν την κυριότητα της δικής τους διαδικασίας που σχετίζεται με τη δημιουργία ασφάλειας και σταθερότητας στη χώρα τους. Θα χαρούμε πολύ να συμμετάσχουμε σε αυτό και να παρέχουμε την υποστήριξή μας. Επειδή είμαστε πολύ δεμένοι με την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της Λιβύης. Και η κυριαρχία και η ανεξαρτησία σημαίνει ότι πρέπει να είστε κύριος του μέλλοντός σας – σηματοδοτώντας τον χάρτη πορείας και κάνετε όλες τις απαραίτητες προσπάθειες για να επιτύχετε σε αυτήν τη διαδικασία. Ως γείτονας της Λιβύης, η ΕΕ ελπίζει να γίνει εταίρος της για ειρήνη και σταθεροποίηση προς το συμφέρον όλων των Λίβυων. Για άλλη μια φορά, [Υπουργός Εξωτερικών] [Najla El Mangoush], εύχομαι σε όλους επιτυχία.
