Αντιφατικά είναι τα μηνύματα από τη συμπεριφορά Αθήνας και Άγκυρας τόσο στις διμερείς σχέσεις όσο και ευρύτερα, γεγονός που προκαλεί σύγχυση, ενώ ανησυχία εγείρει η οιονεί αποστασιοποίηση των ΗΠΑ, καθώς αποδυναμώνει ενεργητικά τη γεωπολιτική ασφάλεια, τη στιγμή μάλιστα που οι επιπτώσεις του κορονοϊου εντείνουν τη νευρικότητα στην Τουρκία.
Τις τελευταίες ημέρες η Άγκυρα δείχνει μεν να κατεβάζει τους τόνους στο Αιγαίο, αποφεύγοντας τις υπερπτήσεις επί ελληνικού εδάφους από τις 8 Μαϊου, ενώ στην Αθήνα ανακοινώθηκε ότι δεν θα πραγματοποιηθεί η άσκηση “Καταιγίδα 2020”. Βέβαια, από ελληνικής πλευράς φαίνεται ότι το τοπίο διατηρείται ηθελημένα θολό, με τις πρώτες ανακοινώσεις να κάνουν λόγο για ακύρωση λόγω κορονοϊού, αλλά ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Παναγιωτόπουλος, με δηλώσεις του αναφέρθηκε σε αναβολή.
Ερωτηματικά εγείρει όμως και η απόφαση των ΗΠΑ να αποσύρουν από το αεροδρόμιο της Λάρισας, τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη MQ-9. Σύμφωνα με το Militaire.gr το θέμα έχει προεκτάσεις εντός του ΓΕΑ, υπονοώντας ότι η κίνηση της Ουάσιγκτον, αποτελεί επακόλουθο σαρωτικών αλλαγών στο στελεχιακό δυναμικό της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, που ολοκληρώθηκαν στις πρόσφατες κρίσεις. Ανεξαρτήτως του υπόβαθρου, όμως, η απόφαση αυτή, παράγει άμεσα και διαρκή αποτελέσματα στο γεωστρατηγικό τοπίο, υποβαθμίζοντας την αξία της Ελλάδας στους κόλπους του NATO και στέλνοντας μηνύματα στην Άγκυρα. Ακόμα και στην περίπτωση που δεν αποτελεί βήμα απομάκρυνσης από την κοινή προοπτική ενίσχυσης της διμερούς αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας-ΗΠΑ, η υπαναχώρηση αυτή καταγράφεται ως ρωγμή, την οποία μπορεί να εκμεταλλευτεί η Τουρκία.
Υπάρχει όμως και μια ειδοποιός διαφορά, μεταξύ Αθήνας και Τουρκίας και αυτή είναι η αποδοχή των ηγετών και πολιτικών τους. Ο κορονοϊός και τα ελληνοτουρκικά λειτούργησαν συσπειρωτικά για τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τη Νέα Δημοκρατία, ενώ σύμφωνα με όλα τα στοιχεία η υγειονομική κρίση που επικάθεται στην οικονομική παραφθορά στην Τουρκία, αποδυναμώνει τον Ταγίπ Ερντογάν. Η διαφορά φάσης και δυναμικής, μπορεί να αποτελέσει και παγίδα, με τον Τούρκο πρόεδρο να φλερτάρει με τη σκέψη θερμού επεισοδίου, τον Έλληνα πρωθυπουργό να θέλει να το αποφύγει και την προσφυγή στη Χάγη να αναδεικνύεται ως διέξοδος, ενώ πολλά υποκείμενα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά, με ότι αυτό συνεπάγεται για τη διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας και τις προοπτικές συμβιβασμών.
Τα προβλήματα του Ερντογάν
Βέβαια, η δυναμική που αναπτύσσει η οικονομική κρίση στην Τουρκία, αποδυναμώνει προοδευτικά και ραγδαία τον Ταγίπ Ερντογάν, ενώ οι δύο πόλεμοι στους οποίους βρίσκεται μπλεγμένη η Τουρκία, εντείνουν τις πιέσεις. Αν και πολλά έχουν γραφεί για επικείμενη κατάρρευση της τουρκικής οικονομίας, κάτι τέτοιο δεν είναι πιθανό στο ορατό μέλλον. Η εικοτολογία όμως, αποτελεί στρατηγική επιλογή καθώς “στραγγαλίζει” τον Ταγίπ Ερντογάν και φέρνει πιο κοντά το ενδεχόμενο προσφυγής στο ΔΝΤ. Βέβαια, πρόσφατη αξιολόγηση της τουρκικής οικονομίας από την S&P, το σκηνικό που αποτυπώνει είναι μεν προβληματικό, όχι όμως αποκαρδιωτικό, ενώ προβλέπει και V-shape ανάκαμψη, με ύφεση μικρότερη από την ελληνική.
Αν το σενάριο της S&P είναι ισχυρό, τότε ο Ταγίπ Ερντογάν δεν έχει ουσιαστικό πρόβλημα, αν είναι προϊόν πολιτικής παρέμβασης, εξαιτίας των καλών σχέσεων με τον Τραμπ και του lobbying της Τουρκίας διεθνώς, τότε ο Τούρκος πρόεδρος έχει οικονομικό πρόβλημα, αλλά επιδεικνύει τις ισχυρές πλάτες που τον στηρίζουν.
Σε πρόσφατες δηλώσεις του ο Ταγίπ Ερντογάν, μεταξύ άλλων, δήλωσε ότι:
“Θα συνεχίσουμε να απογοητεύουμε όσους πιστεύουν ότι θα καταστρέψουν την οικονομία μας μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στο εξωτερικό”
Η αιχμή αυτή όμως, αποτελεί μήνυμα και απόδειξη ότι εκτός από συμμάχους, στο διεθνές πεδίο, ο Ερντογάν έχει και αντιπάλους, που προσπαθούν να τον οδηγήσουν στην “αγκαλιά” του ΔΝΤ για να τον ελέγξουν.
Ένταση στα ενεργειακά και το προσφυγικό
Ενώ σε στρατιωτικό επίπεδο καταγράφονται πρώτες ενδείξεις μέτρων εδραίωσης εμπιστοσύνης, στο πλαίσιο ενεργειών για την αποκλιμάκωση της έντασης, σε πολιτικό και διπλωματικό η Άγκυρα επιμένει σε εμπρηστικές κινήσεις, εστιάζοντας στα ενεργειακά και εργαλειοποιώντας το προσφυγικό.
Μέχρι στιγμής, βέβαια, στο προσφυγικό, η Άγκυρα έχει υπαναχωρήσει και οι ροές στο Αιγαίο -παρά τον καλό καιρό- είναι μηδενικές, ως αποτέλεσμα όμως της συμφωνίας που επιτεύχθηκε μεταξύ του Ταγίπ Ερντογάν, του Εμάνουελ Μακρόν και της Άγκελα Μέρκελ, διάσκεψη από την οποία είχε εξαιρεθεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Η Αθήνα, όμως, φαίνεται να έπεσε στην παγίδα της Τουρκίας, επιχειρώντας να αξιοποιήσει πολιτικά, το ζήτημα στο εσωτερικό. Η Τουρκία, όμως, επενδύει εκ νέου στο θέμα, με τον Μελβούτ Τσαβούσογλου να απειλεί για νέο κύμα προσφυγικών ροών.
Ανοιχτό παραμένει και το ενεργειακό, στη γεωπολιτική του διάσταση. Μπορεί οι κοινοπραξίες ExxonMobil και ENI-Total να αποφάσισαν την αναβολή των σχεδίων τους για έρευνες στην κυπριακή ΑΟΖ, για διαφορετικούς λόγους σε κάθε περίσταση, αλλά η Αθήνα επιμένει ενεργητικά στην κατεύθυνση εδραίωσης του νέου γεωοικονομικού status quo που δημιουργεί ο East Med. Σε αυτό το πλαίσιο υπήρξαν προσφάτως δηλώσεις και κοινές θέσεις από τους υπουργούς Εξωτερικών της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, της Γαλλίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που καταδικάζουν τις τουρκικές προκλήσεις σε Αιγαίο, Κύπρο και Ανατολική Μεσόγειο, όπως άλλωστε και την τουρκική στρατιωτική παρέμβαση στη Λιβύη και τα τουρκολιβυκά μνημόνια τα οποία μάλιστα αποκηρύσσουν ως υπονομευτικά της περιφερειακής σταθερότητας.
Σε αυτά απάντησε ο Ταγίπ Ερντογάν, δηλώνοντας ότι:
“Θα συνεχίσουμε να προστατεύουμε τα δικαιώματά μας στη Μεσόγειο, την Κύπρο και το Αιγαίο. Δεν θα αφήσουμε το έδαφος ελεύθερο σε καμία μοχθηρή δύναμη, ούτε στη FETÖ, ούτε στο ΡΚΚ, ούτε στα αρμενικά και τα ελληνικά λόμπι (…)»,
Ενώ χθες τοποθετήθηκε και ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων, Φατίχ Ντονμέζ, δηλώνοντας ότι η Τουρκία δεν θα αναστείλει τις δραστηριότητες γεώτρησης στην Ανατολική Μεσόγειο παρότι οι τιμές ενέργειας έχουν πέσει σε ιστορικά επίπεδα λόγω της νέας πανδημίας κορανοϊού.
«Θα συνεχίσουμε τα προγράμματα εργασίας μας στις δικές μας περιοχές μας σύμφωνα με τις αδειοδοτήσεις που μας έχουν γίνει από την “ΤΔΒΚ”»,
δήλωσε ο Φατίχ Ντονμέζ, σε συνέντευξή του στην τουρκική εφημερίδα Μιλιέτ.
Επίσης, προανήγγειλε “ερευνητικές δραστηριότητες” και στην περιοχή που ορίζεται από το “τουρκολιβυκό σύμφωνο”.
Στο μεταξύ, στις 11 Μαΐου, η Βουλή κύρωσε τη συμφωνία του East Med, στην επιτροπή Παραγωγής, ενώ αύριο θα συζητηθεί και θα τεθεί σε ψηφοφορία στην Ολομέλεια. Ωστόσο, το έργο έχει τεθεί στον “πάγο”, αρχικά λόγω της πολιτικής αστάθειας στο Ισραήλ, εν συνεχεία λόγω της αποστασιοποίησης της Ιταλίας και εν τέλει εξαιτίας της κατάρρευσης των τιμών ενέργειας παγκοσμίως. Σε κάθε περίπτωση, όμως, ακόμα και η τεχνική προετοιμασία γεννά εξελίξεις σε γεωπολιτικό και γεωοικονομικό επίπεδο, οι οποίες ανησυχούν την Άγκυρα.
Επί του θέματος, άλλωστε, τοποθετήθηκε εμμέσως και ο υπουργός Ενέργειας της Τουρκίας, δηλώνοντας ότι οι τιμές πετρελαίου, μετά τις πρόσφατες διακυμάνσεις που προκάλεσαν πτώση έως και 50%, αναμένεται να αυξηθούν και πάλι όταν οι χώρες του OPEC με επικεφαλής την Σαουδική Αραβία και άλλες πετρελαιοπαραγωγικές χώρες όπως η Ρωσία, σταματήσουν τον πόλεμο των τιμών.
«Οι γεωτρήσεις χρειάζονται πολύ χρόνο. Αν διακοπούν, θα διαταραχθεί το πλάνο εργασίας για τουλάχιστον δύο χρόνια. Εμείς θα συνεχίσουμε το πρόγραμμά μας χωρίς να χάνουμε χρόνο»
είπε ο Ντονμέζ.
Σχολιάζοντας την απόφαση αναβολής των γεωτρήσεων από την ExxonMobil και την ENI-Total ανοικτά της Κύπρου, είπε ότι
«οι χρηματοοικονομικές δυσκολίες που βιώνουν τα κράτη και οι εταιρίες έχουν δείξει για άλλη μια φορά ότι η πιο οικονομική και λογική επιλογή για το άνοιγμα των αποθεμάτων φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο προς τον υπόλοιπο κόσμο είναι η διαδρομή μέσω Τουρκίας».
Ο Ντονμέζ αναφέρθηκε επίσης στη συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης, λέγοντας ότι «έχει ενισχύσει την παρουσία μας στην Ανατολική Μεσόγειο», πως «οι εργασίες αδειοδότησης στις περιοχές δικαιοδοσίας μας συνεχίζονται» και όταν ολοκληρωθούν θα ξεκινήσουν οι σεισμικές έρευνες στην περιοχή. Με απλά λόγια μας είπε ότι ετοιμάζονται να εμφανιστούν και πέριξ της Κρήτης.
Η δήλωση αυτή εκλαμβάνεται ως τροχιοδεικτική βολή προς την Αθήνα, ενόψει της κύρωσης της συμφωνίας για τον East Med από την Ολομέλεια της Βουλής.
Λιβύη και Συρία
Αν και το ενδιαφέρον στην Ελλάδα για τις εξελίξεις σε Συρία και Λιβύη έχει περιοριστεί, καθώς πλέον δεν έχει άμεση αντανάκλαση στην Ελλάδα, εν τούτοις οι εξελίξεις κάθε άλλο παρά παγωμένες είναι. Οι μάχες για τον έλεγχο της Τρίπολης εντείνονται, η παρέμβαση Τουρκίας και Ρωσίας παραμένει έντονη, ενώ πλέον προοίμιο παρέμβασης άρχισε να διαμορφώνει και η Ευρώπη με τον Ύπατο Εκπρόσωπο να αναφέρεται επιβολής ελέγχου όπλων. Επίσης, οι παρασκηνιακές διαβουλεύσεις για την Ιντλίμπ συνεχίζονται και κάθε φορά που Άγκυρα και Μόσχα φτάνουν σε εμπλοκή, ο Ταγίπ Ερντογάν ζητά παρέμβαση της ΕΕ, απειλώντας με νέα κύματα προσφύγων.
