![Συνεταιρισμός Πίνδος]({"aperture":"2.8","credit":"","camera":"FC7203","caption":"DCIM100MEDIADJI_0781.JPG","created_timestamp":"1632823164","copyright":"","focal_length":"4.49","iso":"100","shutter_speed":"0.0025","title":"DCIM100MEDIADJI_0781.JPG","orientation":"1"})
Ο Τραμπ δεν μπορεί να λύσει το αδιέξοδο που δημιούργησε η επίθεση στο Ιράν. Η πεποίθηση αυτή εδραιώνεται ολοένα και περισσότερο, καθώς οι σύμμαχοι στο NATO, την Ασία και τον Ειρηνικό λαμβάνουν σαφείς αποστάσεις και αρνούνται οποιαδήποτε συμμετοχή παρά τις πιέσεις, ενώ Ισραήλ και Πεντάγωνο κάνουν λόγο για πόλεμο πέντε έως έξι εβδομάδων και η Τεχεράνη διαμηνύει ότι δεν αποδέχεται εκεχειρία και ότι θα χρησιμοποιήσει τον μοχλό πίεσης του Ορμούζ επιλλεκτικά αλλά με ένταση.
Η κρίση που προκάλεσε η επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στο Ιράν εξελίσσεται σε στρατηγικό αδιέξοδο για την Ουάσιγκτον, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ αδυνατεί να συγκροτήσει διεθνή συμμαχία για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και να επιβάλει γρήγορη αποκλιμάκωση, ενώ οι τιμές του πετρελαίου καλπάζουν, οι δείκτες φόβου στις αγορές έχουν εκτοξευθεί και οι πληθωριστικές πιέσεις αλλάζουν τις προσδοκίες για τα επιτόκια και επαναφέρουν τον φόβο στασιμοπληθωρισμού στις ΗΠΑ.
Το Crisis Monitor έχει εγκαίρως επισημάνει ότι ο Τραμπ σύρεται από το Ισραήλ, ότι οι δηλώσεις του στοχεύουν κυρίως στο εσωτερικό και στενό του ακροατήριο, ότι δεν έχει τον έλεγχο των εξελίξεων και ότι πιέζεται πλέον εσωτερικά για να κλείσει τον πόλεμο, καθώς το κόστος σε ανθρώπινες ζωές μεγαλώνει και οι ενδιάμεσες εκλογές πλησιάζουν. Παράλληλα, ο Τραμπ βρίσκεται σε δύσκολη θέση, καθώς η πολιτική μείωσης των επιτοκίων φαίνεται ότι θα ανακρούσει στις εισαγόμενες πληθωριστικές πιέσεις και στη δυναμική στασιμοπληθωρισμού.
Σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, στην Ασία και στον Ειρηνικό απορρίπτουν τη συμμετοχή σε στρατιωτική αποστολή, ενώ το Ισραήλ και το Πεντάγωνο προετοιμάζουν το διεθνές περιβάλλον για πόλεμο διάρκειας πέντε έως έξι εβδομάδων. Την ίδια στιγμή η Τεχεράνη απορρίπτει κάθε συζήτηση για εκεχειρία και δηλώνει ότι θα χρησιμοποιήσει επιλεκτικά αλλά με ένταση τον έλεγχο του Ορμούζ ως βασικό μοχλό πίεσης, μεταφέροντας το κόστος της σύγκρουσης στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα και στις οικονομίες που εξαρτώνται από αυτό.
Την ίδια στιγμή διαμορφώνεται ένα παράλληλο και λιγότερο ορατό διπλωματικό πεδίο. Ενδείξεις από τη ναυτιλιακή κίνηση, τις δηλώσεις κυβερνήσεων και τις κινήσεις των αγορών δείχνουν ότι εξελίσσονται παρασκηνιακές επαφές με στόχο τη δημιουργία περιορισμένων θαλάσσιων διαδρόμων ώστε να συνεχιστεί μέρος των ενεργειακών ροών, απομομνώνοντας όμως τόσο τις ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ, καθώς και άλλους συμμάχους τους που δεν λαμβάνουν σαφείς αποστάσεις.
SitRep: Οι αναταράξεις συνεχίζονται
Η κρίση που προκάλεσε η επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στο Ιράν εισέρχεται στην τρίτη εβδομάδα χωρίς σαφή διέξοδο, με τη σύγκρουση να μετατοπίζεται από το αρχικό στάδιο των στρατιωτικών πληγμάτων σε μια αναμέτρηση γύρω από το ενεργειακό σύστημα και τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο. Η Τεχεράνη δηλώνει ότι δεν αποδέχεται εκεχειρία και ότι το Στενό του Ορμούζ παραμένει «ανοιχτό αλλά όχι για τους εχθρούς του Ιράν», διαμηνύοντας ότι θα χρησιμοποιήσει τον έλεγχο του κρίσιμου θαλάσσιου διαδρόμου ως μοχλό πίεσης. Την ίδια στιγμή το Ισραήλ και το Πεντάγωνο προετοιμάζουν το διεθνές περιβάλλον για επιχειρήσεις διάρκειας πέντε έως έξι εβδομάδων, στοιχείο που δείχνει ότι η σύγκρουση εισέρχεται σε φάση παρατεταμένης αντιπαράθεσης.
Οι επιπτώσεις αυτής της στρατηγικής είναι ήδη εμφανείς στην αγορά ενέργειας. Οι εξαγωγές πετρελαίου από οκτώ βασικούς παραγωγούς της Μέσης Ανατολής — Σαουδική Αραβία, Κουβέιτ, Ιράν, Ιράκ, Ομάν, Κατάρ, Μπαχρέιν και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα — μειώθηκαν δραματικά, από 25,13 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Φεβρουάριο σε περίπου 9,71 εκατομμύρια βαρέλια τις τελευταίες ημέρες, δηλαδή πτώση περίπου 61%. Παράλληλα η πλωτή αποθήκευση πετρελαίου στην περιοχή έχει εκτιναχθεί πάνω από τα 50 εκατομμύρια βαρέλια, έναντι περίπου 10 εκατομμυρίων πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, ένδειξη ότι μεγάλος όγκος φορτίων παραμένει ακινητοποιημένος καθώς οι εξαγωγείς ακυρώνουν αποστολές και περιορίζουν την παραγωγή.
Η προσπάθεια της Ουάσιγκτον να συγκροτήσει διεθνή ναυτική αποστολή για την προστασία της ναυσιπλοΐας στον Ορμούζ συναντά μέχρι στιγμής περιορισμένη ανταπόκριση. Ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι αναμένει συμμετοχή από χώρες όπως η Βρετανία και η Γαλλία, ωστόσο ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται επιφυλακτικές. Η Γερμανία ξεκαθαρίζει ότι δεν θα συμμετάσχει στον πόλεμο, επικαλούμενη την απουσία εντολής από τον ΟΗΕ, την Ευρωπαϊκή Ένωση ή το ΝΑΤΟ, ενώ η Ολλανδία δηλώνει ότι θα διατηρήσει «ανοιχτό μυαλό» για πιθανή αποστολή αλλά εκτιμά ότι το επίπεδο επιθέσεων στην περιοχή δεν επιτρέπει προς το παρόν τέτοια συμμετοχή. Ταυτόχρονα η ένταση επεκτείνεται και στο βόρειο Ισραήλ, όπου πύραυλος έπληξε κτίριο στη Ναχαρίγια προκαλώντας πυρκαγιά και τραυματισμούς, σε επίθεση για την οποία η Hezbollah ανακοίνωσε ότι χρησιμοποίησε πυραύλους και drones.
Λάθη πάνω σε λάθη
Η επίθεση στο Ιράν βασίστηκε σε μια συγκεκριμένη στρατηγική εκτίμηση. Η λογική που επικράτησε, κυρίως υπό την πίεση του Ισραήλ, ήταν ότι η έντονη στρατιωτική πίεση θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει το ιρανικό καθεστώς και να δημιουργήσει συνθήκες εσωτερικής εξέγερσης που θα οδηγούσαν σε πολιτική αλλαγή.
Η προσέγγιση αυτή βασίστηκε στην υπόθεση ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια στο εσωτερικό του Ιράν ήταν αρκετά ισχυρή ώστε ένα εξωτερικό στρατιωτικό πλήγμα να λειτουργήσει ως καταλύτης. Με άλλα λόγια, η στρατηγική δεν στόχευε μόνο σε στρατιωτική αποδυνάμωση του Ιράν αλλά κυρίως σε πολιτική ανατροπή.
Η υπόθεση αυτή αποδείχθηκε λανθασμένη. Οι βομβαρδισμοί δεν προκάλεσαν εσωτερική αποσταθεροποίηση, αλλά αντίθετα δημιούργησαν συνθήκες συσπείρωσης γύρω από το καθεστώς. Η ιρανική ηγεσία αξιοποίησε την εξωτερική επίθεση για να ενισχύσει τον έλεγχο στο εσωτερικό, προχωρώντας σε διακοπές του διαδικτύου και σε προσαγωγές αντιφρονούντων υπό το επιχείρημα της εθνικής ασφάλειας.
Από αυτή την εξέλιξη προκύπτει ένα πρώτο βασικό συμπέρασμα. Η στρατηγική που στόχευε σε εσωτερική αποσταθεροποίηση του Ιράν απέτυχε να δημιουργήσει τις συνθήκες πολιτικής αλλαγής που είχαν προβλεφθεί.
Η αποτυχία της προσπάθειας διεθνοποίησης της κρίσης
Καθώς η αρχική στρατηγική δεν απέδωσε, η Ουάσιγκτον προσπάθησε να μεταφέρει το κέντρο βάρους της κρίσης στο Στενό του Ορμούζ. Η αμερικανική ηγεσία επιχείρησε να συγκροτήσει διεθνή συμμαχία που θα εξασφάλιζε τη ναυσιπλοΐα και θα ασκούσε επιπλέον πίεση στο Ιράν.
Η προσπάθεια αυτή μετατράπηκε σταδιακά από έκκληση συνεργασίας σε έντονη πολιτική πίεση προς συμμάχους. Ωστόσο, οι περισσότερες χώρες που κλήθηκαν να συμμετάσχουν αρνήθηκαν να εμπλακούν.
Κυβερνήσεις στην Ευρώπη αλλά και βασικοί εταίροι στον άξονα Ασίας–Ειρηνικού απορρίπτουν τη συμμετοχή σε στρατιωτική αποστολή στον Περσικό Κόλπο. Η στάση αυτή δεν οφείλεται μόνο σε πολιτικές επιφυλάξεις, αλλά και σε έναν πιο πρακτικό υπολογισμό κινδύνου.
Πολλές από τις χώρες που δέχθηκαν πιέσεις από την Ουάσιγκτον έχουν ήδη ανοίξει δικούς τους διαύλους επικοινωνίας με το Ιράν. Μέσω αυτών των επαφών επιχειρούν να εξασφαλίσουν τη διέλευση συγκεκριμένων φορτίων και ενεργειακών προμηθειών.
Από αυτή την εξέλιξη προκύπτει ένα δεύτερο συμπέρασμα. Η κρίση στον Ορμούζ δεν εξελίσσεται ως συγκροτημένη στρατιωτική αναμέτρηση αλλά ως ένα σύστημα παράλληλων διαπραγματεύσεων, όπου κάθε χώρα επιδιώκει να διασφαλίσει τις δικές της ενεργειακές ροές.
Ρήγματα στο δυτικό στρατόπεδο
Η προσπάθεια της Ουάσιγκτον να συγκροτήσει διεθνή ναυτική δύναμη στον Περσικό Κόλπο αποδεικνύεται πρόχειρη, εκβιαστική και ατελέσφορη, καθώς το σύνολο των χωρών που στρφηκε ο Τραμπ εντός και εκτός NATO απάντησαν αρνητικά, αναγνωρίζοντας την κίνηση ως προσπάθεια εμπλοκής τους στον πόλεμο.
Η Γερμανία ξεκαθάρισε ότι δεν θα συμμετάσχει στον πόλεμο. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι το ΝΑΤΟ είναι αμυντική συμμαχία και ότι δεν υπάρχει διεθνής εντολή από τον ΟΗΕ, την ΕΕ ή το ΝΑΤΟ για στρατιωτική εμπλοκή.
Η Γαλλία απέρριψε την αποστολή ναυτικών δυνάμεων όσο συνεχίζονται οι εχθροπραξίες, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσε ότι δεν θα εμπλακεί στον ευρύτερο πόλεμο.
Ιαπωνία, Ιταλία και Ελλάδα έχουν επίσης απορρίψει τη συμμετοχή σε στρατιωτική αποστολή στον Ορμούζ. Η Αθήνα τόνισε ότι η ελληνική εμπλοκή περιορίζεται στην ευρωπαϊκή αποστολή Aspides στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η Ολλανδία δήλωσε ότι θα διατηρήσει «ανοιχτό μυαλό» για ενδεχόμενο αίτημα, όμως σημείωσε ότι η ένταση των επιθέσεων καθιστά σήμερα αδύνατη οποιαδήποτε συμβολή.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η αμερικανική προσπάθεια δημιουργίας ναυτικής συμμαχίας εμφανίζει σημαντικά κενά.
Η στρατηγική πίεσης του Ιράν
Η στρατηγική πίεσης του Ιράν εξελίσσεται σε δύο πυλώνες, αφενός τον αποκλεισμό του Ορμούζ και την πρόκληση διεθνούς ενεργειακής κρίσης και αφετέρου τα πλήγματα σε γειτονικές χώρες-συμμάχους των ΗΠΑ διαχέοντας την ένταση και αποσταθεροποιώντας μεγάλα χρηματοοικονομικά κέντρα της περιοχής.
Παράλληλα, η Τεχεράνη επιχειρεί να διασπάσει το αμερικανικό μέτωπο προσφέροντας ad hoc συμφωνίες διέλευσης σε χώρες όπως η Ινδία, ενώ συζητά με Γαλλία και Γερμανία. Στο ίδιο πλαίσιο τοποθετούνται και οι δηλώσεις του Ιρανού ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί ο οποίος ξεκαθάρισε ότι το Ορμούζ είναι κλειστό για τους εχθρούς του Ιράν.
Η επιλογή αυτή δημιουργεί διαρκή αβεβαιότητα στις αγορές, αφήνοντας όμως ανοιχτά παράθυρα ειδικών διευθετήσεων. Η διαχείριση αυτή, επιτρέπει στο Ιράν να μεταφέρει το κόστος της κρίσης στις ενεργειακές αγορές, ενώ αποτρέπει την εναντίωση των συμμάχων του και των ουδέτερων παιχτών.
Το Ισραήλ υλοποιεί σχεδιασμό για πόλεμο 5 εβδομάδων
Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι υπάρχουν σχέδια για τουλάχιστον τρεις ακόμη εβδομάδες επιχειρήσεων κατά του Ιράν. Σύμφωνα με το Τελ Αβίβ, παραμένουν χιλιάδες στρατιωτικοί στόχοι.
Οι επιθέσεις έχουν επεκταθεί σε ολόκληρη την περιοχή.
Drone επιθέσεις προκάλεσαν πυρκαγιά σε εγκαταστάσεις καυσίμων κοντά στο αεροδρόμιο του Ντουμπάι και προσωρινή διακοπή λειτουργίας του. Επιθέσεις σημειώθηκαν επίσης στο πετρελαϊκό κέντρο της Φουτζάιρα.
Στο βόρειο Ισραήλ πύραυλος έπληξε κτίριο στην πόλη Ναχαρίγια προκαλώντας πυρκαγιά και τραυματισμούς.
Η μεγαλύτερη διαταραχή πετρελαϊκής προσφοράς των τελευταίων ετών
Οι ενεργειακές επιπτώσεις είναι ήδη τεράστιες. Οι εξαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή μειώθηκαν κατά περίπου 60% μέσα σε μία εβδομάδα.
Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, οι εξαγωγές από οκτώ μεγάλους παραγωγούς της περιοχής μειώθηκαν από περίπου 25 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε λιγότερα από 10 εκατομμύρια. Η πλωτή αποθήκευση πετρελαίου ξεπέρασε τα 50 εκατομμύρια βαρέλια, επίπεδο πέντε φορές υψηλότερο από πριν τον πόλεμο.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς πετρελαίου των τελευταίων ετών.
Οι αγορές προσαρμόζονται σε πόλεμο φθοράς
Παρά τη σοβαρότητα της κρίσης, οι αγορές αρχίζουν να προσαρμόζονται στο νέο περιβάλλον. Οι τιμές πετρελαίου εκτινάχθηκαν αρχικά πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, αλλά στη συνέχεια σταθεροποιήθηκαν με έντονη μεταβλητότητα.
Οι χρηματιστηριακές αγορές στις Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζουν σημάδια σταθεροποίησης καθώς οι επενδυτές εκτιμούν ότι η ύπαρξη περιορισμένων ενεργειακών ροών και η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων μπορούν να περιορίσουν τον κίνδυνο πλήρους ενεργειακού σοκ.
