Σήματα για πιθανή αποκλιμάκωση προκύπτουν από την Τεχεράνη, η οποία διερευνά το ενδεχόμενο εκεχειρίας μέσω περιφερειακών διαμεσολαβητών, συνδέοντας όμως οποιαδήποτε διακοπή των εχθροπραξιών με ρητές εγγυήσεις ασφαλείας από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ιρανοί αξιωματούχοι μεταφέρουν ότι μια παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων θα μπορούσε να εξεταστεί μόνο εφόσον η Ουάσιγκτον δεσμευτεί ότι θα αποτρέψει μελλοντικές επιθέσεις κατά του Ιράν, είτε από τις ίδιες τις ΗΠΑ είτε από το Ισραήλ.
Διπλωματικά μηνύματα που μεταφέρονται μέσω κυβερνήσεων της Μέσης Ανατολής υποδηλώνουν ότι η βασική ανησυχία της Τεχεράνης αφορά το ενδεχόμενο νέων ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων μετά από μια συμφωνία κατάπαυσης πυρός. Η ιρανική ηγεσία εκτιμά ότι χωρίς μηχανισμούς επιβολής των όρων από την Ουάσιγκτον, μια εκεχειρία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως επιχειρησιακή παύση πριν από νέα στρατιωτικά πλήγματα.
Η προοπτική παροχής τέτοιων εγγυήσεων από τις ΗΠΑ παραμένει αβέβαιη. Η συνεχιζόμενη στρατιωτική κλιμάκωση και η επιφυλακτική στάση του Ισραήλ απέναντι σε διπλωματικές δεσμεύσεις περιορίζουν σημαντικά το περιθώριο συμφωνίας.
Οι όροι της Τεχεράνης για εκεχειρία
Η ιρανική θέση έχει διατυπωθεί τόσο δημόσια όσο και μέσω διπλωματικών διαύλων. Ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν Καζέμ Γκαριμπαμπαντί υπογράμμισε ότι μια εκεχειρία χωρίς εγγυήσεις για αποφυγή νέων επιθέσεων δεν έχει στρατηγικό νόημα για την Τεχεράνη. Σύμφωνα με ιρανικούς κύκλους, οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει σαφείς μηχανισμούς που θα διασφαλίζουν ότι οι επιθέσεις δεν θα επαναληφθούν μετά την παύση των εχθροπραξιών.
Οι όροι αυτοί έχουν μεταφερθεί στην Ουάσιγκτον μέσω ενός δικτύου περιφερειακών διαμεσολαβητών που περιλαμβάνει το Κατάρ, το Ομάν, τη Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής οι οποίες διατηρούν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με την Τεχεράνη.
Ιρανοί αξιωματούχοι παρουσιάζουν τις πρόσφατες πυραυλικές επιθέσεις κατά του Ισραήλ ως πράξεις αυτοάμυνας βάσει του Άρθρου 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν απάντησε σε επίθεση και δεν ξεκίνησε τη σύγκρουση. Με βάση αυτή τη νομική θέση, η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι μια εκεχειρία πρέπει να αντιμετωπίσει την αρχική αιτία της κλιμάκωσης.
Η ιρανική πλευρά έχει απορρίψει προτάσεις κατάπαυσης πυρός που δεν περιλαμβάνουν τέτοιες εγγυήσεις. Πρωτοβουλίες που φέρονται να προωθήθηκαν από την Κίνα, τη Ρωσία και τη Γαλλία χαρακτηρίστηκαν ανεπαρκείς επειδή επικεντρώνονταν κυρίως στη διακοπή των συγκρούσεων χωρίς να αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο νέων επιθέσεων.
Η στάση των ΗΠΑ και του Ισραήλ
Η Ουάσιγκτον και η Ιερουσαλήμ αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα τα ιρανικά σήματα για εκεχειρία. Αμερικανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι τα πρώτα μηνύματα που μεταφέρθηκαν από την Τεχεράνη μέσω ανεπίσημων καναλιών δεν συνοδεύονται από ουσιαστικές δεσμεύσεις.
Η αμερικανική πλευρά δίνει προτεραιότητα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαπραγμάτευσης που θα περιλαμβάνει περιορισμούς στο ιρανικό βαλλιστικό πρόγραμμα, ελέγχους στις πυρηνικές δραστηριότητες και περιορισμό των περιφερειακών δικτύων συμμάχων της Τεχεράνης, όπως η Χεζμπολάχ.
Η ισραηλινή κυβέρνηση διατηρεί ακόμη πιο σκληρή στάση. Ισραηλινοί αξιωματούχοι φέρονται να πιέζουν την Ουάσιγκτον να απορρίψει οποιαδήποτε πρόωρη διπλωματική συμφωνία και να συνεχίσει την στρατιωτική πίεση με στόχο τη σημαντική αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν.
Η απόσταση μεταξύ των ιρανικών απαιτήσεων και των ισραηλινών στρατηγικών στόχων δημιουργεί σοβαρά εμπόδια σε οποιαδήποτε διαμεσολαβητική προσπάθεια. Ακόμη και αν οι ΗΠΑ εξέταζαν το ενδεχόμενο παροχής εγγυήσεων ασφαλείας, η εφαρμογή τους στην πράξη θα απαιτούσε πολιτική και στρατηγική συναίνεση από το Ισραήλ.
Παράλληλα, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται. Ο αμερικανός υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ προειδοποίησε ότι το Ιράν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει «την πιο έντονη ημέρα επιθέσεων» εάν η κλιμάκωση συνεχιστεί.
Flash back στον πόλεμο των 12 ημερών
Η σημερινή διπλωματική κινητικότητα θυμίζει την εύθραυστη εκεχειρία που έθεσε τέλος στον λεγόμενο Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών το 2025 μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Η συμφωνία εκείνη επιτεύχθηκε με αμερικανική διαμεσολάβηση και με τη συνδρομή του Κατάρ και άλλων περιφερειακών παραγόντων.
Η συμφωνία σταθεροποίησε προσωρινά την κατάσταση, όμως γρήγορα προέκυψαν εντάσεις. Η Τεχεράνη κατηγόρησε αργότερα το Ισραήλ για παραβιάσεις των όρων της κατάπαυσης πυρός, στοιχείο που εξηγεί τη σημερινή επιμονή της ιρανικής πλευράς σε πιο αυστηρές εγγυήσεις.
Περισσότερες από δώδεκα χώρες έχουν προσεγγίσει την Ουάσιγκτον προτείνοντας διαμεσολάβηση. Το Ιράν έχει διαμηνύσει ότι δεν θα συμμετάσχει σε άμεσες συνομιλίες όσο βρίσκεται υπό στρατιωτική επίθεση και προτιμά τη χρήση έμμεσων διπλωματικών διαύλων.
Ενεργειακή (αν)ασφάλεια…
Η συνέχιση της σύγκρουσης δημιουργεί σοβαρούς γεωπολιτικούς και οικονομικούς κινδύνους. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανότητα διαταραχής των ενεργειακών ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου.
Οποιαδήποτε στρατιωτική εξέλιξη που θα επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα ή τις ενεργειακές υποδομές της περιοχής θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση αστάθεια στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Ταυτόχρονα, η πολιτική ρητορική από την Ουάσιγκτον αυξάνει την αβεβαιότητα. Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ έχει αναφερθεί δημόσια σε «όρους παράδοσης» για το Ιράν, θέση που η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά.
Ανοιχτά τα διπλωματικά κανάλια…
Τα πρόσφατα διπλωματικά σήματα δείχνουν ότι το Ιράν αναζητά έναν ελεγχόμενο τρόπο αποκλιμάκωσης διατηρώντας παράλληλα την αποτρεπτική του εικόνα. Η έμφαση στις αμερικανικές εγγυήσεις αντανακλά τον φόβο της Τεχεράνης ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να συνεχίσει στρατιωτικές επιχειρήσεις ακόμη και μετά από μια συμφωνία εκεχειρίας.
Το βασικό ερώτημα παραμένει αν η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να αναλάβει τέτοια δέσμευση και αν το Ισραήλ θα αποδεχθεί έναν μηχανισμό περιορισμού των στρατιωτικών επιλογών του.
Προς το παρόν, η σύγκρουση εξελίσσεται σε δύο παράλληλα επίπεδα: στρατιωτική κλιμάκωση στο πεδίο και αυξανόμενη διπλωματική κινητικότητα μέσω περιφερειακών διαμεσολαβητών. Η εξέλιξη των επόμενων ημερών θα καθορίσει αν αυτές οι επαφές μπορούν να μετατραπούν σε ένα λειτουργικό πλαίσιο εκεχειρίας.
