Αν και ΗΠΑ και Ιράν συμφώνησαν σε νέο γύρο διαπραγματεύσεων στη Γενεύη την Πέμπτη, το ενδεχόμενο πλήγματος παραμένει στο τραπέζι, καθώς συνεχίζεται η συγκέντρωση δυνάμεων, ενώ άλλες χώρες, όπως η Ρωσία, αποσύρουν προσωπικό από την περιοχή.
Ένα εύθραυστο διπλωματικό παράθυρο άνοιξε εκ νέου μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, καθώς οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε νέο γύρο συνομιλιών στη Γενεύη την Πέμπτη. Ο πρόεδρος του Ιράν Πεζεσκιάν περιγράφει τις πρόσφατες επαφές ως εποικοδομητικές και κάνει λόγο για «ενθαρρυντικά σημάδια», ενώ η Τεχεράνη έχει προαναγγείλει ότι θα καταθέσει πιο λεπτομερείς προτάσεις μέσα στις επόμενες ημέρες. Η δημόσια ρητορική αποτυπώνει πρόθεση συνέχισης του διαλόγου σε μια περίοδο αυξημένης περιφερειακής έντασης.
Παράλληλα, το στρατηγικό περιβάλλον παραμένει ρευστό. Ο Ντόναλντ Τραμπ διατηρεί ανοιχτή τη στρατιωτική επιλογή. Σύμφωνα με συμβούλους του, τους οποίους επικαλούνται οι New York Times, ο Λευκός Οίκος εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο περιορισμένου πλήγματος κατά του Ιράν εντός ημερών, με στόχο να αναγκάσει την Τεχεράνη σε βαθύτερες παραχωρήσεις στο πυρηνικό της πρόγραμμα. Η διπλωματία εξελίσσεται υπό τη σκιά μιας πιθανής στρατιωτικής κίνησης.
Ρόλο στις εξελίξεις έχει το Ισραήλ, καθώς ο Νετανιάχου εκμεταλλεύεται τη στενή σχέση με τον Τραμπ πιέζοντας διαρκώς για νέες υποχωρήσεις από την Τεχεράνη, σε βαθμό που φαίνεται να επιδιώκει την εμπολοκή και τα πλήγματα. Ειδικότερα, πρωθυπουργός του Ισραήλ ζητά να τεθεί ρητό ανώτατο όριο στο βεληνεκές των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων. Για την Ιερουσαλήμ, το πυρηνικό πρόγραμμα και το πυραυλικό οπλοστάσιο συνιστούν ενιαία απειλή. Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται, ενώ η πίεση εντείνεται.
Auditor’s note: Στόχος ο διαμοιρασμός εξουσίας και η διαδοχή
Το Crisis Monitor έχει κατ επανάληψη επισημάνει ότι η στόχευση των διαπραγματεύσεων είναι διττή: Από τη μια το πυρηνικό πρόγραμμμα του Ιράν και από την άλλη η διαμόρφωση της επόμενης ημέρας. Το Ισραήλ έχει καταστήσει σαφές ότι επιδιώκει ενεργά την ανατροπή των Φρουρών της Επανάστασης, ενώ το Ιράν κατήγγειλε τη δράση ξένων ελεύθερων σκοπευτών που ανέβασαν τον αριθμό των νεκρών. Διεθνή media έχουν αποκαλύψει καμπάνιες της Μοσάντ στα Social Media για την επαναφορά του γιου του έκπτωτου Σάχη, ενέργειες οι οποίες έφτασαν και στην υποκίνηση διαδηλώσεων σε αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η απόφαση της ΕΕ να χαρακτηρίσει τους Φρουρούς της Επανάστασης “τρομοκρατική οργάνωση”, κίνηση που οδηγεί στην απονομιμοποίησή τους και στοχεύει στη δημιουργία δυναμικής αλλαγής της εσωτερικής νομής της εξουσίας στο Ιράν.Υπ’ αυτό το πρίσμα, το ενδεχόμενο σειράς χειρουργικών πληγμάτων κατά του Ιράν και παράλληλα ένα κύμα πολιτικών δολοφονιών αποτελούν επιλογές που μελετώνται για την ενίσχυση της δυναμικής και τον εξαναγκασμό της Τεχεράνης. Αντιδρώντας σε αυτή την προοπτική οι Φρουροί της Επανάστασης πραγματοποίησαν ναυτικές ασκήσεις σε συνεργασία με τη Ρωσία και την Κίνα στα Στενά του Ορμούζ, στέλνοντας μήνυμα ότι παραμένουν ισχυροί και ότι άλλοι παίχτες τους αναγνωρίζουν.
Στο μεταξύ το Ιράν υπέγραψε συμφωνία ύψους 500 εκατ. δολαρίων για την προμήθεια ρωσικών ανετιαεροπορικών συστημάτων, ενώ δημοσιεύματα έφεραν στο φως δορυφορικές φωτογραφίες στις οποίες φαίνεται ότι το Ιράν ενισχύει τη θωράκιση των πυρηνικών του υποδομών με νέες στρώσεις τσιμέντου και απόθεση χωμάτινων όγκων από πάνω.
Απειλή και πλήγμα ως μοχλοί πίεσης
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει λάβει οριστική απόφαση. Ωστόσο, οι σύμβουλοί του αναφέρουν ότι εξετάζεται ένα στοχευμένο πλήγμα εναντίον εγκαταστάσεων που συνδέονται με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, κρίσιμων πυρηνικών υποδομών και στοιχείων του βαλλιστικού προγράμματος.
Η επιχείρηση θα είχε χαρακτήρα αποτρεπτικού σήματος. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε διατήρηση διαδρομής προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου θα επιφέρει άμεσο κόστος. Το μήνυμα προς την Τεχεράνη είναι ξεκάθαρο: εγκατάλειψη κάθε δυνατότητας ανάπτυξης πυρηνικού όπλου.
Παράλληλα, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο πρόεδρος έχει συζητήσει και σενάριο ευρύτερης στρατιωτικής εκστρατείας αργότερα μέσα στο έτος, εφόσον τα περιορισμένα μέτρα δεν αποδώσουν. Ένα τέτοιο σχέδιο θα στόχευε στην αποδυνάμωση της εξουσίας του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Η ίδια η συζήτηση αυτής της επιλογής αυξάνει το επίπεδο πίεσης.
Η στρατηγική της Ουάσιγκτον συνδυάζει διαπραγμάτευση και αποτροπή σε ενιαίο πλαίσιο.
Η στάση της Τεχεράνης και το σενάριο αντίδρασης
Η Τεχεράνη επιλέγει δημόσια γραμμή διαλόγου. Κάνει λόγο για θετικό κλίμα και προαναγγέλλει νέες προτάσεις. Η προσέγγιση αυτή δείχνει ότι επιδιώκει διευθετήσεις που θα διασφαλίζουν οικονομικά και στρατηγικά οφέλη χωρίς απώλεια κρίσιμων δυνατοτήτων.
Ταυτόχρονα, δυτικοί αξιωματούχοι ασφαλείας εκφράζουν αυξανόμενη ανησυχία για ενεργοποίηση του δικτύου συμμάχων και οργανώσεων που συνδέονται με το Ιράν. Σύμφωνα με τη New York Times, καταγράφεται αυξημένη δραστηριότητα σε επικοινωνίες μεταξύ της Τεχεράνης και πληρεξουσίων της. Δεν έχει εντοπιστεί συγκεκριμένο σχέδιο επίθεσης, όμως οι ενδείξεις συντονισμού πληθαίνουν.
Οι φόβοι εστιάζουν σε πιθανά σενάρια όπως επανέναρξη επιθέσεων των Χούθι κατά δυτικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα ή επιχειρήσεις της Χεζμπολάχ εναντίον αμερικανικών βάσεων και διπλωματικών αποστολών. Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι οι υπηρεσίες «παρακολουθούν σημαντική κινητικότητα», χωρίς να είναι σαφές τι θα αποτελέσει τον τελικό πυροδότη.
Η παράμετρος αυτή αυξάνει τον κίνδυνο κλιμάκωσης σε πολλαπλά μέτωπα.
Η ισραηλινή διάσταση: από το πυρηνικό στους πυραύλους
Το Ισραήλ επιδιώκει να εντάξει στο τραπέζι και το βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν. Η απαίτηση για περιορισμό του βεληνεκούς των πυραύλων αποτυπώνει την ανησυχία για την άμεση στρατιωτική απειλή που συνιστά το ιρανικό οπλοστάσιο.
Ακόμη και χωρίς πυρηνική κεφαλή, οι πύραυλοι μεγάλης εμβέλειας μεταβάλλουν τις ισορροπίες αποτροπής. Σε συνδυασμό με πιθανή μελλοντική πυρηνική δυνατότητα, θα δημιουργούσαν δραματική μεταβολή στο περιφερειακό σύστημα ασφαλείας.
Η διεύρυνση της ατζέντας αυξάνει τη δυσκολία επίτευξης συμφωνίας. Η Τεχεράνη αντιμετωπίζει το πυραυλικό της πρόγραμμα ως βασικό στοιχείο εθνικής άμυνας, γεγονός που καθιστά το πεδίο διαπραγμάτευσης πιο σύνθετο.
Διαπραγμάτευση υπό πίεση
Η παρούσα συγκυρία συνιστά παράδειγμα διπλωματίας εξαναγκασμού. Οι συνομιλίες συνεχίζονται, ενώ η απειλή χρήσης βίας παραμένει ενεργή. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αξιοποιήσει τη στρατιωτική πίεση ως μέσο επιβολής παραχωρήσεων. Η Τεχεράνη διατηρεί ανοικτό δίαυλο διαλόγου και ταυτόχρονα αφήνει ενεργό τον μοχλό των περιφερειακών της συμμάχων.
Τρία βασικά σενάρια διαμορφώνονται:
Πρώτον, ελεγχόμενη αποκλιμάκωση μέσω ιρανικών προτάσεων που ικανοποιούν κρίσιμες αμερικανικές απαιτήσεις.
Δεύτερον, περιορισμένο αμερικανικό πλήγμα με συγκρατημένη απάντηση μέσω έμμεσων ενεργειών.
Τρίτον, κλιμάκωση με αλυσιδωτές επιθέσεις και διεύρυνση της σύγκρουσης.
Η ισραηλινή απαίτηση για περιορισμούς στους πυραύλους προσθέτει επιπλέον μεταβλητή, καθώς ενδέχεται να αυξήσει το χάσμα μεταξύ των εμπλεκομένων πλευρών.
