Δυναμική κοινωνικών αναταραχών προσλαμβάνει το νέο κύμα διαδηλώσεων στο Ιράν, το οποίο έχει -και αυτό- κινηματικά χαρακτηριστικά, όχι όμως ένταση και έξαρση που θα υπερέβαινε άλλες εντάσεις, ενώ αποδίδεται στον αντίκτυπο των κυρώσεων σε οικονομία και κοινωνία.
Οι αναταραχές του Δεκεμβρίου 2025 στο Ιράν δεν φέρουν ενδείξςι αυθόρμητης εξέγερσης ούτε ως αποτέλεσμα ξένης καθοδήγησης. Πρόκειται για την απόρροια της οξείας και οξυνόμενης οικονομικής κρίσης, η οποία όμως απέκτησε ταχύτατα πολιτικό και συμβολικό βάρος.
Η άμεση αφορμή ήταν χρηματοοικονομική: η ραγδαία κατάρρευση του ριάλ σε συνδυασμό με την παραίτηση του διοικητή της κεντρικής τράπεζας. Ωστόσο, η έκταση, η γεωγραφική διασπορά και η διάρκεια των κινητοποιήσεων αποκάλυψαν μια πολύ βαθύτερη συσσώρευση κοινωνικής δυσαρέσκειας και μια κοινωνία ήδη προετοιμασμένη για σύγκρουση.
Το στοιχείο που διαφοροποίησε τον Δεκέμβριο του 2025 από προηγούμενα επεισόδια ήταν η κοινωνική συμμαχία που διαμορφώθηκε σχεδόν ακαριαία. Έμποροι και καταστηματάρχες στο εμπορικό κέντρο της Τεχεράνης έδωσαν την αρχική ώθηση. Φοιτητές, νέοι των αστικών κέντρων και περιφερειακές συνοικίες ακολούθησαν μέσα σε λίγες ημέρες, μετατρέποντας μια αρχικά κλαδική αντίδραση σε μια διαταξική πρόκληση προς το καθεστώς. Η συμμαχία αυτή δεν κατέρριψε τον κατασταλτικό μηχανισμό του κράτους, αλλά τον δοκίμασε ταυτόχρονα σε πολλαπλά μέτωπα.
Το κράτος αντέδρασε με τον γνώριμο συνδυασμό βίας, ελέγχου του αφηγήματος και επιλεκτικών πολιτικών μηνυμάτων. Οι δυνάμεις ασφαλείας παρέμειναν συνεκτικές και αποτελεσματικές στον περιορισμό των εστιών διαμαρτυρίας, ακόμη και καθώς η αναταραχή λάμβανε εθνική διάσταση. Ξένοι δρώντες και εξόριστες αντιπολιτευτικές δομές ενίσχυσαν την προβολή των γεγονότων και επιχείρησαν να τα πλαισιώσουν ως οργανωμένη εξέγερση, όμως τα διαθέσιμα ανοιχτά δεδομένα συγκλίνουν στο ότι η κινητοποίηση είχε πρωτίστως εσωτερικά αίτια, ριζωμένα σε μια διαρθρωτική κρίση και στη σωρευμένη οργή από την περίοδο των κινητοποιήσεων μετά τον θάνατο της Mahsa Amini και το σύνθημα «Γυναίκα – Ζωή – Ελευθερία».
Auditor’s note: Η επόμενη μέρα
Μια πιο αποστασιοποιημένη προσέγγιση της κατάστασης καταδεικνύει την απουσία εξωγενών παραγόντων στην υποκίνηση, την αυξημένη επαγρύπνηση για το ενδεχόμενο εκμετάλλευσης, ιδιαίτερα από το Ισραήλ και δευτερευόντως από τις ΗΠΑ. Σε όρους αντικτύπου, εντείνεται η δυσπιστία στον Καμενεΐ, ενώ η ένταση της καταστολής καταδεικνύει ανασφάλεια μεταξύ των παιχτών για τη διαδοχή του. Παράλληλα, εξωγενείς παράγοντες ενδιαφέρονται για την αποδόμηση των δομών εξουσίας ώστε να έχουν μεγαλύτερα ερείσματα κατά τη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας.Μέχρι στιγμής πάντως, παρά τα πλήγματα του Ισραήλ σε βάρος ισχυρών προσωπικοτήτων τόσο των Φρουρών της Επανάστασης όσο και σε άλλα κλιμάκια, δεν έχουν διαπιστωθεί μεγάλες ρηγματώσεις στην εσωτερική συνοχή.
Διαρθρωτικό υπόβαθρο και σωρευμένη κρίση
Συνολικά, η αναταραχή του Δεκεμβρίου 2025 εντάσσεται σε ένα μακροχρόνιο μοτίβο ιρανικών κινητοποιήσεων. Πρόκειται για φαινόμενα εγχώριας προέλευσης, ολοένα πιο διαταξικά και γεωγραφικά διάχυτα, που όμως συναντούν έναν εξελιγμένο και συνεκτικό κατασταλτικό πυρήνα. Η οργανωτική ικανότητα παραμένει πολυεπίπεδη, με άτυπα δίκτυα εμπόρων, πανεπιστημιακό ακτιβισμό και τοπικές ομάδες νεολαίας να συγκροτούν τον επιχειρησιακό κορμό, ενώ εξόριστες δομές και ξένα μέσα παρέχουν κυρίως ορατότητα και αφήγημα. Ο Δεκέμβριος του 2025 κατέδειξε ότι, παρότι η Ισλαμική Δημοκρατία μπορεί να απορροφά ισχυρούς κοινωνικούς κραδασμούς, κάθε κύκλος αφήνει πίσω του βαθύτερη δυσπιστία και μια διευρυμένη βάση κοινωνικής κινητοποίησης, καθιστώντας αναπόφευκτο το πολιτικό αποτύπωμα κάθε μελλοντικού οικονομικού σοκ.
Από το 2022, το Ιράν διανύει διαδοχικούς και αλληλοεπικαλυπτόμενους κύκλους διαμαρτυρίας. Το κύμα που ακολούθησε τον θάνατο της Mahsa Amini επικεντρώθηκε στη νομιμοποίηση του καθεστώτος, στην επιβολή της μαντίλας και στα κοινωνικά δικαιώματα. Στη συνέχεια, εμφανίστηκαν επαναλαμβανόμενες κινητοποιήσεις εργαζομένων και επαγγελματικών ομάδων για μισθούς, συντάξεις και κόστος ζωής. Το 2025, αυτές οι δυναμικές συνέκλιναν σε ένα περιβάλλον που χαρακτηριζόταν από ασφυκτική πίεση λόγω κυρώσεων, χρόνια πληθωριστικά φαινόμενα, κατάρρευση του νομίσματος και πρωτοφανή καταστολή.
Το τέλος του 2025 αποδείχθηκε ιδιαίτερα εκρηκτικό. Η διολίσθηση του ριάλ διέβρωσε την αγοραστική δύναμη όλων των κοινωνικών στρωμάτων, ενώ οι εκτελέσεις ξεπέρασαν τις 2.200 μέσα στο έτος, στέλνοντας ένα σαφές αποτρεπτικό μήνυμα από το κράτος. Σε αυτό το πλαίσιο, ένα οικονομικό σοκ ήταν αδύνατο να παραμείνει αμιγώς οικονομικό. Κάθε διαταραχή στο παζάρι, ιστορικά πυλώνα τόσο της οικονομίας όσο και της πολιτικής σημειολογίας, μετετράπη αυτομάτως σε κρίση νομιμοποίησης.
28 Δεκεμβρίου: η αρχική ανάφλεξη στην Τεχεράνη
Η ανάφλεξη σημειώθηκε στις 28 Δεκεμβρίου στην κεντρική Τεχεράνη, μετά το σοκ στο νόμισμα και την παραίτηση του διοικητή της κεντρικής τράπεζας. Έμποροι και αυτοαποκαλούμενοι επιχειρηματίες πορεύθηκαν από τη λεωφόρο Lalezar προς την πλατεία Imam Khomeini, επικαλούμενοι την οικονομική επιβίωση και όχι ιδεολογικά συνθήματα. Οι δυνάμεις ασφαλείας τους αντιμετώπισαν σε κομβικά σημεία, όπως στον κόμβο Istanbul. Την ίδια ημέρα καταγράφηκαν αναφορές για κινητοποιήσεις και στη Hamedan, ένδειξη πρώιμης διάχυσης πέραν της πρωτεύουσας.
29 Δεκεμβρίου: κλείσιμο παζαριών και πολιτικοποίηση
Στις 29 Δεκεμβρίου, οι απεργίες και οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης και σε μεγάλες αγορές ηλεκτρονικών, όπως τα Alaeddin και Charsou. Τα λουκέτα πολλαπλασιάστηκαν και έγινε χρήση δακρυγόνων στο κέντρο της πόλης. Παράλληλα, διαδηλώσεις και νυχτερινές συγκεντρώσεις καταγράφηκαν σε πόλεις όπως το νησί Qeshm, η Zanjan και η Hamedan. Τα συνθήματα άρχισαν να μετατοπίζονται, στοχεύοντας ευθέως τον ανώτατο ηγέτη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, υιοθετώντας μοναρχικά σύμβολα, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από την οικονομική διαμαρτυρία σε ανοιχτή πολιτική αμφισβήτηση.
30 Δεκεμβρίου: εθνική διάσταση και πολλαπλά μέτωπα
Μέχρι τις 30 Δεκεμβρίου, την τρίτη ημέρα, συντονισμένες απεργίες και διαδηλώσεις είχαν καταγραφεί σε ένα ευρύ τόξο πόλεων, από την Τεχεράνη και τα προάστιά της έως το Isfahan, το Shiraz, το Kermanshah, το Yazd, το Kerman, το Ahvaz, το Mashhad και την Tabriz. Στην Τεχεράνη, οι πιο έντονες εστίες περιλάμβαναν διαδρόμους του παζαριού των χρυσοχόων, το Saray-e Melli, το Bein-ol-Haramein, τις πλατείες Shush και Javadieh, καθώς και κεντρικούς άξονες όπως οι Ferdowsi, Valiasr και Sattar Khan. Οι Ειδικές Μονάδες και άλλες δυνάμεις κατέφυγαν σε δακρυγόνα και μαζικές συλλήψεις για να επανακτήσουν τον έλεγχο.
31 Δεκεμβρίου: βάθος στην επαρχία και σκλήρυνση της στάσης
Στις 31 Δεκεμβρίου, οι κινητοποιήσεις συνεχίστηκαν με αξιοσημείωτες συγκεντρώσεις στο Isfahan, το Kermanshah και τη Fasa, όπου έγιναν προσπάθειες προσέγγισης ή περικύκλωσης κυβερνητικών κτιρίων και διοικητηρίων. Σε ορισμένες περιοχές αναφέρθηκε χρήση πραγματικών πυρών. Το επίσημο μήνυμα σκλήρυνε: οι αρχές αναγνώρισαν «νόμιμα» οικονομικά αιτήματα, αλλά προειδοποίησαν ότι ενέργειες που δημιουργούν ανασφάλεια δεν θα γίνουν ανεκτές, σηματοδοτώντας ετοιμότητα για περαιτέρω κλιμάκωση.
Οι Έμποροι θριαλλίδα, οι φοιτητές επιταχυντές
Οι έμποροι του παζαριού λειτούργησαν ως καταλύτης. Οι αρχικές εκκλήσεις για απεργία προήλθαν από ομάδες που αυτοπροσδιορίζονταν ως ιδιοκτήτες καταστημάτων, επαγγελματίες και έμποροι στις περιοχές Lalezar και πέριξ αυτής. Το λεξιλόγιό τους εστίαζε στην αφόρητη οικονομική πίεση και στην κοινή επιβίωση, όχι σε ιδεολογικές πλατφόρμες. Όταν οι διάδρομοι αυτοί έκλεισαν, η κινητοποίηση εξαπλώθηκε ταχύτατα στο Μεγάλο Παζάρι και σε αγορές άλλων πόλεων, προσδίδοντας τόσο οικονομικό βάρος όσο και ιστορικό συμβολισμό.
Οι φοιτητές και η νεολαία των αστικών κέντρων λειτούργησαν ως επιταχυντής. Μέχρι την τρίτη ημέρα, φοιτητές σε μεγάλα πανεπιστήμια της Τεχεράνης και της περιφέρειας οργάνωσαν συγκεντρώσεις και αποχές από τα μαθήματα, υιοθετώντας τα συνθήματα του παζαριού και διευρύνοντας τα αιτήματα προς πολιτικές και δικαιωματικές διεκδικήσεις. Σε φτωχότερες συνοικίες, ομάδες νεαρών κατέφυγαν σε πιο συγκρουσιακές τακτικές, αυξάνοντας την επιχειρησιακή πίεση στις δυνάμεις ασφαλείας.
Δίκτυα εργαζομένων και επαγγελματικών ομάδων παρέμειναν σε λανθάνουσα κατάσταση. Οργανώσεις οδηγών φορτηγών και ορισμένοι κλαδικοί φορείς εξέφρασαν στήριξη ή άφησαν να εννοηθεί πιθανή μελλοντική κινητοποίηση. Αν και δεν ενεργοποιήθηκαν πλήρως στο τετραήμερο, η στάση τους υπέδειξε τη δυνατότητα μιας ευρύτερης οικονομικής παράλυσης εάν η δυναμική συνεχιζόταν.
Η απάντηση του καθεστώτος και η συνοχή της καταστολής
Η απάντηση του καθεστώτος στηρίχθηκε στη συνοχή του κατασταλτικού μηχανισμού. Η Αστυνομική Διοίκηση, οι Ειδικές Μονάδες, οι πολιτοφυλακές Basij και οι υπηρεσίες πληροφοριών των Φρουρών της Επανάστασης συγκρότησαν ένα σταθερό μπλοκ ελέγχου. Εφάρμοσαν γνωστές πρακτικές, όπως δακρυγόνα, ξυλοδαρμούς, μαζικές συλλήψεις και στοχευμένες προσαγωγές, ενισχύοντας παράλληλα την παρουσία τους στην επαρχία. Τα επαναστατικά δικαστήρια και οι υπηρεσίες πληροφοριών συμπλήρωσαν τον έλεγχο του δρόμου με συλλήψεις ακτιβιστών και δημοσιογράφων, σε ένα περιβάλλον όπου οι εκτελέσεις λειτουργούσαν ως γενικευμένο σήμα αποτροπής.
Σε πολιτικό επίπεδο, ο πρόεδρος Masoud Pezeshkian επιχείρησε να διαχωρίσει τα οικονομικά αιτήματα από τις απειλές για την ασφάλεια, καλώντας σε διάλογο και μεταρρυθμίσεις. Παράλληλα, στελέχη της δικαιοσύνης και μέσα προσκείμενα στους Φρουρούς της Επανάστασης προειδοποίησαν ότι η παρατεταμένη αναταραχή θα μπορούσε να οδηγήσει σε πόλεμο ή ξένη επέμβαση. Κρατικά οργανωμένες φιλοκυβερνητικές συγκεντρώσεις χρησιμοποιήθηκαν για να προβληθεί η εικόνα μιας διατηρούμενης κοινωνικής βάσης και να δικαιολογηθεί η καταστολή ως άμυνα της τάξης.
Οργάνωση, εξόριστες δομές και ο ρόλος του εξωτερικού
Τα ανοιχτά δεδομένα δείχνουν ότι οι απεργίες του παζαριού οργανώθηκαν κυρίως μέσω αποκεντρωμένου, τοπικού συντονισμού. Δίκτυα εμπόρων και δομές τύπου συντεχνιών διέδωσαν καλέσματα με έμφαση στην κοινή οικονομική ασφυξία. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιγράφουν τις κινητοποιήσεις ως προϊόν αλληλεγγύης και μίμησης, όχι ως αποτέλεσμα εντολών από κάποιο οργανωμένο πολιτικό κόμμα εντός της χώρας.
Οι εξόριστες αντιπολιτευτικές οργανώσεις, με προεξάρχουσα την NCRI/MEK, έσπευσαν να χαρακτηρίσουν τα γεγονότα ως «εξέγερση του παζαριού», ενισχύοντας την προβολή και τη συνοχή του αφηγήματος. Παρά ταύτα, η κυρίαρχη τεκμηρίωση αποδίδει τη διάδοση των κινητοποιήσεων κυρίως σε τοπικές αποφάσεις και όχι σε κεντρική καθοδήγηση. Οι ισχυρισμοί περί ξένης οργάνωσης δεν επιβεβαιώνονται από τα διαθέσιμα στοιχεία. Οι εξωτερικοί δρώντες λειτούργησαν ως ενισχυτές και πλαισιωτές του αφηγήματος, όχι ως γεννήτορες της κινητοποίησης.
