Τον τελευταίο καιρό οι συναλλαγές στο Χρηματιστήριο της Αθήνας έχουν κυριολεκτικά εκτοξευθεί, με τους μέσους ημερήσιους όγκους να υπερβαίνουν τα 130 εκατ. το 2025, ενώ η κινητικότητα των διεθνών επενδυτών υπερβαίνει το 50% τόσο της κεφαλαιοποίησης όσο και της συναλλακτικής δραστηριότητας, το ζήτημα όμως είναι ότι οι συναλλαγές επικενρώνονται στις 25 μεγαλύτερες μετοχές και το πολύ ακόμα 10-15 τίλους, με την υπόλοιπη αγορά να υποφέρει από… ξηρασία.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον ανισομερούς κατανομής του επενδυτικού ενδιαφέροντος οι λύσεις που προκρίνονται είναι δύο: Αφενός η συγκέντρωση των εταιριών του μεσαίου χώρου και των μικρότερων, διαδικασία που όμως δεν είναι ούτε εύκολη, ούτε πάντα θεμιτή. Η δεύτερη λύση είναι η εκμετάλλευση περισσότερων επενδυτικών εργαλείων τα οποία μπορούν να ενισχύσουν τη θελκτικότητα της ελληνικής κεφαλαιαγοράς για συνταξιοδοτικά funds, passive income χαρτοφυλάκια αφαλιστικών εταιριών και το wealth management τραπεζών, καθώς και για τους retail επενδυτές.
Με την πρόσφατη εξαγορά της ΕΧΑΕ από τη Euronext και την προοπτική ομογενοποίησής τους, μπορεί να ανοίξει η πόρτα για double listing των ETF που διαπραγματεύονται στις άλλες αγορές που ελέγχει η βελγογαλλική εταιρία κα ιστην Αθήνα. Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να αποτελέσει ένδειξη εμπέδωσης της εμπιστοσύνης και επένδυσης στις προοπτικές του Χ.Α και παράλληλα κίνηση για την low cost διεύρυνση της επενδυτικής βάσης και εμβάθυνσης της αγοράς προς όφελος και των εισηγμένων εταιριών, ιδιαίτερα της μεσαίας κατηγορίας.
Καλά πληροφορημένες πηγές αναφέρουν ότι η διοίκηση της ΕΧΑΕ έχει ασχοληθεί με το project, το οποίο ωστόσο δεν έχει τεθεί επί τάπητος επισήμως, καθώς δεν θεωρείτια ότι έχει ωριμάσει επαρκώς…
Η προσέγγιση αυτή δεν βασίζεται σε θεωρητικές προσδοκίες, αλλά σε αποδεδειγμένα δεδομένα. Τα ETFs προσφέρουν διαφοροποιημένη και επαγγελματικά διαχειριζόμενη έκθεση, μειώνουν τα εμπόδια εισόδου για επενδυτές, κατευθύνουν παθητικά και θεσμικά κεφάλαια μέσω οργανωμένων αγορών και ενισχύουν τη χρηματιστηριακή εμπορευσιμότητα μεσαίου μεγέθους εισηγμένων εταιριών που δυσκολεύονται να προσελκύσουν σταθερή ρευστότητα.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη επανεκτίμηση του τρόπου με τον οποίο δημιουργείται η ρευστότητα στις σύγχρονες αγορές. Για την ATHEX, το διακύβευμα δεν είναι να ανταγωνιστεί σε μέγεθος τα μεγάλα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια, αλλά να ενσωματωθεί στους μηχανισμούς μέσω των οποίων σήμερα κινητοποιούνται και διοχετεύονται τα κεφάλαια.
Το βάθος και η έκταση της πλατφόρμας ETFs της Euronext
Η Euronext φιλοξενεί ήδη ένα από τα μεγαλύτερα και πιο διαφοροποιημένα οικοσυστήματα ETFs και ETPs στην Ευρώπη. Περισσότερα από 3.300 διαπραγματεύσιμα προϊόντα είναι εισηγμένα στις αγορές της, συμπεριλαμβανομένων του Άμστερνταμ, του Παρισιού, των Βρυξελλών, της Λισαβόνας, του Δουβλίνου, του Όσλο και του Μιλάνου. Το φάσμα των προϊόντων καλύπτει μετοχές, ομόλογα, εμπορεύματα, θεματικές στρατηγικές, μόχλευση και αντίστροφες αποδόσεις, καθώς και crypto-linked ETPs.
Περισσότεροι από 50 εκδότες δραστηριοποιούνται στην πλατφόρμα, μεταξύ των οποίων οι Amundi, BNP Paribas, iShares, SPDR, UBS, Lyxor/Amundi, Invesco, HSBC και Goldman Sachs, μαζί με έναν αυξανόμενο αριθμό εξειδικευμένων παρόχων θεματικών και ψηφιακών προϊόντων. Η Euronext προβάλλει το ETF οικοσύστημά της ως μια δυναμική πανευρωπαϊκή αγορά με πολυεπίπεδη ρευστότητα και ευρύ επενδυτικό κοινό.
Σε διαρθρωτικό επίπεδο, ο όμιλος έχει ήδη απλοποιήσει τη διασυνοριακή εισαγωγή προϊόντων μέσω του Euronext Dublin και, πιο πρόσφατα, μέσω του μοντέλου «Euronext ETF Europe», το οποίο επιτρέπει στους εκδότες να εισάγονται μία φορά και να αποκτούν πρόσβαση σε όλες τις αγορές της Euronext. Στην πράξη, η υποδομή για ευρύτερη γεωγραφική κάλυψη υπάρχει ήδη. Το στρατηγικό ερώτημα είναι αν η Αθήνα θα συνεχίσει να βρίσκεται εκτός αυτού του κύκλου ρευστότητας.
Τα ETFs ως πολλαπλασιαστές ρευστότητας
Η συμβολή των ETFs στη διαμόρφωση ρευστότητας είναι τεκμηριωμένη. Μέσω της συγκέντρωσης διαφοροποιημένων καλαθιών τίτλων σε ένα ενιαίο, συνεχώς διαπραγματεύσιμο προϊόν, τα ETFs συγκεντρώνουν συναλλακτική δραστηριότητα που διαφορετικά θα ήταν κατακερματισμένη σε επιμέρους μετοχές. Η συγκέντρωση αυτή ενισχύει τον τζίρο, βελτιώνει την ανακάλυψη τιμών και μειώνει τη μεταβλητότητα που προκαλείται από αποσπασματικές συναλλαγές.
Για τα χρηματιστήρια, τα ETFs λειτουργούν επίσης ως αγωγοί παθητικών επενδυτικών στρατηγικών. Καθώς οι παθητικές τοποθετήσεις αυξάνονται, τα ETFs αποτελούν τη λειτουργική υποδομή μέσω της οποίας τα κεφάλαια κατευθύνονται στις εισηγμένες αγορές. Ακόμη και όταν σημαντικό μέρος της θεσμικής διαπραγμάτευσης πραγματοποιείται εκτός χρηματιστηρίου, ο τόπος εισαγωγής παραμένει κομβικός για λόγους διαφάνειας, εποπτείας και αναφοράς τιμών.
Η εμπειρία της Euronext επιβεβαιώνει αυτή τη δυναμική. Το μέγεθος της ETF πλατφόρμας της συνέβαλε στη συγκέντρωση ρευστότητας σε πολλαπλές αγορές και κατηγορίες ενεργητικού, ενισχύοντας έναν ενάρετο κύκλο όπου η αυξημένη διαπραγμάτευση προσελκύει περισσότερους επενδυτές και, με τη σειρά της, ενισχύει περαιτέρω τη ρευστότητα.
Ιδιώτες επενδυτές, η διαφοροποίηση ως πύλη εισόδου στις αγορές
Η συμμετοχή των ιδιωτών επενδυτών αποτελεί έναν από τους πιο ορατούς μοχλούς ανάπτυξης της ευρωπαϊκής αγοράς ETFs. Ρυθμιστικά στοιχεία από τη Γαλλία δείχνουν ότι το 2024 περίπου 509.000 ιδιώτες επενδυτές διαπραγματεύθηκαν ETFs εισηγμένα στην Ευρώπη, έναντι 296.000 το 2023. Οι συναλλαγές σχεδόν διπλασιάστηκαν, από 2,8 σε 5,2 εκατομμύρια μέσα σε έναν χρόνο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι 246.000 επενδυτές το 2024 ήταν νέοι χρήστες ETFs, έναντι 98.000 το προηγούμενο έτος. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει μια διαρθρωτική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο τα νοικοκυριά προσεγγίζουν τις κεφαλαιαγορές. Αντί για επιλεκτική τοποθέτηση σε μεμονωμένες μετοχές, η είσοδος πραγματοποιείται ολοένα και περισσότερο μέσω διαφοροποιημένων, επαγγελματικά διαχειριζόμενων χαρτοφυλακίων.
Η Euronext έχει στοχεύσει συνειδητά αυτή την τάση μέσω της πρωτοβουλίας ETF Europe, προβάλλοντας στενότερα spreads, αυξημένη διαφάνεια και χαμηλότερο κόστος. Στοιχεία από ιταλικές χρηματιστηριακές δείχνουν ότι η λιανική διαπραγμάτευση ETFs διπλασιάστηκε το πρώτο εξάμηνο του 2025 σε σχέση με το 2024. Ο στόχος είναι σαφής, η μείωση των τριβών και η διοχέτευση αποταμιεύσεων σε ρυθμιζόμενες αγορές.
Για το Χρημστιστήριο της Αθήνας, όπου η συμμετοχή των ιδιωτών παραμένει σε χαμηλά επίπεδα και εξαρτώμενη από το κλίμα, τα ETFs θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως σταθεροποιητικός μηχανισμός εισόδου, ενθαρρύνοντας τη διαφοροποίηση και τη μακροπρόθεσμη τοποθέτηση.
Εργαλείο διαρθρωτικής ανακατανομής
Η θεσμική υιοθέτηση ενισχύει περαιτέρω το επιχείρημα υπέρ των ETFs. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, συνταξιοδοτικά ταμεία και μεγάλοι επενδυτές αυξάνουν συστηματικά τη χρήση τους, κυρίως μέσω UCITS οχημάτων με έδρα την Ιρλανδία ή το Λουξεμβούργο που διαπραγματεύονται στις αγορές της Euronext.
Στοιχεία από τη BlackRock και την PwC δείχνουν ότι περίπου το 40% των μεγαλύτερων συνταξιοδοτικών ταμείων σε κάθε ευρωπαϊκή αγορά χρησιμοποιεί ETFs της iShares. Παράλληλα, έρευνες καταγράφουν ότι περίπου το 82% των θεσμικών επενδυτών θεωρεί πλέον τα ETFs βασικό συστατικό των χαρτοφυλακίων του και όχι απλώς τακτικό εργαλείο, λόγω κόστους, ρευστότητας και διαφοροποίησης.
Παρότι περίπου το 70% του όγκου συναλλαγών ETFs πραγματοποιείται εκτός χρηματιστηρίου, οι τόποι εισαγωγής παραμένουν κρίσιμοι. Παρέχουν διαφάνεια, κανονιστική ασφάλεια και πρόσβαση για μικρότερους θεσμικούς επενδυτές και εγχώρια συνταξιοδοτικά σχήματα.
Στην Ελλάδα, όπου τα συνταξιοδοτικά κεφάλαια διατηρούν περιορισμένη έκθεση στο Χρηματιστήριο, τα ETFs θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως αποτελεσματική γέφυρα, επιτρέποντας αυξημένη συμμετοχή με ελεγχόμενο κίνδυνο και ταυτόχρονη ενίσχυση της εγχώριας ρευστότητας.
Ενίσχυση της εμπορευσιμότητας των μεσαίων εισηγμένων εταιριών
Ένα από τα πλέον στρατηγικά οφέλη της διαπραγμάτευσης ETFs στην Αθήνα αφορά τις μεσαίου μεγέθους εισηγμένες εταιρίες. Οι εταιρίες αυτές συχνά παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο χαμηλής ρευστότητας, περιορισμένης κάλυψης και χαμηλών αποτιμήσεων.
Τα ETFs μπορούν να συμβάλουν στη διάρρηξη αυτού του κύκλου. Η ένταξη σε ETF χαρτοφυλάκια αυξάνει τη βασική ζήτηση, βελτιώνει τη συχνότητα συναλλαγών και ενισχύει την ορατότητα προς ιδιώτες και θεσμικούς επενδυτές. Ακόμη και περιορισμένες αλλά σταθερές ροές μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά το προφίλ ρευστότητας μιας μετοχής και να μειώσουν το κόστος κεφαλαίου.
Υπό αυτό το πρίσμα, τα ETFs δεν αποτελούν απλώς επενδυτικά προϊόντα, αλλά εργαλεία ανάπτυξης της ίδιας της αγοράς.
Η στρατηγική τοποθέτηση της ATHEX εντός του ομίλου Euronext
Σε αυτό το περιβάλλον, η διοίκηση της ATHEX φέρεται να διαμορφώνει ένα δομημένο επιχείρημα υπέρ της διαπραγμάτευσης επιλεγμένων ETFs της Euronext στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Η πρόταση ευθυγραμμίζεται με τη στρατηγική της Euronext για ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών και ενίσχυση της συμμετοχής των ιδιωτών, ενώ ταυτόχρονα απαντά στις εγχώριες διαρθρωτικές αδυναμίες.
Ο στόχος δεν είναι η σύγκριση με τα μεγάλα κέντρα του ομίλου, αλλά η ενσωμάτωση της Αθήνας στο οικοσύστημα ETF με τρόπο που θα προσελκύσει παθητικά κεφάλαια, θα κινητοποιήσει ιδιωτικές αποταμιεύσεις και θα βελτιώσει το περιβάλλον χρηματοδότησης των εισηγμένων εταιριών.
Εάν η πρωτοβουλία προχωρήσει, θα σηματοδοτήσει μια ουσιαστική στρατηγική ανατοποθέτηση του Χρηματιστηρίου της ΑΘήνας. Αξιοποιώντας το οικοσύστημα ETF της Euronext, το Χ.Α μπορεί να ενισχύσει τη ρευστότητα, να εμβαθύνει την αγορά και να στηρίξει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της ελληνικής κεφαλαιαγοράς. Σε αυτό το πλαίσιο, τα ETFs δεν αποτελούν δευτερεύουσα προσθήκη, αλλά αναδεικνύονται σε κεντρικό πυλώνα της προσπάθειας επανακαθορισμού του ρόλου της Αθήνας στο ευρωπαϊκό χρηματοοικονομικό τοπίο.
