Μια ρωσική εταιρεία που ανήκει στο ρωσικό Δημόσιο ετοιμάζεται να εμπλακεί -έστω και έμμεσα- στην παραγωγή πυρηνικού καυσίμου στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στο πλαίσιο σχεδίου που εκκρεμεί προς έγκριση από τις γερμανικές αρχές. Το επίμαχο project αφορά γαλλορωσική συνεργασία για την παραγωγή ράβδων και συστοιχιών πυρηνικού καυσίμου στο Lingen, στη βορειοδυτική Γερμανία, και αναμένεται να κριθεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Η Framatome, θυγατρική της γαλλικής κρατικής EDF, θα λειτουργεί τη μονάδα, χρησιμοποιώντας ρωσικά εξαρτήματα που θα προμηθεύει η TVEL, μέρος του πυρηνικού ομίλου Rosatom που ελέγχεται από το Κρεμλίνο. Η TVEL δεν θα βρίσκεται στη λειτουργία του εργοστασίου, αλλά θα τροφοδοτεί κρίσιμα εξαρτήματα απαραίτητα για την παραγωγή του συγκεκριμένου καυσίμου.
Το σχέδιο προβάλλεται ως στοιχείο «ενεργειακής ασφάλειας» της ΕΕ, με το επιχείρημα ότι η πυρηνική ενέργεια παραμένει αναγκαία για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Ομως η χρονική συγκυρία είναι εκρηκτική: η ΕΕ επιδιώκει να περιορίσει συνολικά τις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, και στη Γερμανία -σε περιφερειακό και ομοσπονδιακό επίπεδο- πυκνώνουν οι ανησυχίες για κινδύνους κατασκοπείας και άλλες απειλές ασφαλείας.
Ρωσικού σχεδιασμού καύσιμο χρησιμοποιείται σήμερα σε 19 πυρηνικούς αντιδραστήρες σοβιετικής εποχής σε πέντε κράτη-μέλη της ΕΕ στην ανατολική και βόρεια Ευρώπη, καθώς και σε άλλους 15 στην Ουκρανία. Η Framatome υποστηρίζει ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια «γέφυρα» ώστε να αντικαταστήσει το ρωσικό καύσιμο χωρίς να απειληθεί η λειτουργία αντιδραστήρων που βασίζονται σε ρωσικές προδιαγραφές.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η εταιρεία έχει πιέσει έντονα για έγκριση, κινητοποιώντας σε υψηλό επίπεδο και το Παρίσι, μέχρι και τον Emmanuel Macron. Το μήνυμα είναι ότι μια ενίσχυση της Framatome μεταφράζεται σε ευρωπαϊκή αυτάρκεια – έστω κι αν, στο μεταβατικό στάδιο, θα συνεχιστεί η χρήση ρωσικών εξαρτημάτων.
Στη Γερμανία, ωστόσο, η έγκριση είναι πολιτικά δύσκολη. Στο Βερολίνο, ορισμένοι αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι δεν πρέπει να δοθεί «πάτημα» σε ρωσική εταιρεία σε μια χώρα που αντιμετωπίζει τη Ρωσία ως απειλή ασφαλείας, έχοντας ακόμη νωπή τη μνήμη της ενεργειακής εξάρτησης από τη Μόσχα. Κρίσιμος παίκτης είναι και η Κάτω Σαξονία, που πρέπει να εγκρίνει το project: ο υπουργός Περιβάλλοντος του κρατιδίου, Christian Meyer, εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικός και συγκρίνει το ενδεχόμενο με το προηγούμενο της Gazprom και των γερμανικών εγκαταστάσεων αποθήκευσης αερίου, που -όπως υποστηρίζει- αύξησε την ευαλωτότητα της χώρας.
Η συνεργασία Framatome-Rosatom δεν ξεκίνησε τώρα. Το 2021 οι δύο πλευρές συμφώνησαν μακροπρόθεσμη συνεργασία στην παραγωγή καυσίμου και δημιούργησαν κοινοπραξία στη Γαλλία (75% Framatome, 25% TVEL). Τον Μάρτιο 2022, λίγες εβδομάδες μετά την εισβολή στην Ουκρανία, θυγατρική της Framatome (Advanced Nuclear Fuels) κατέθεσε αίτηση για άδεια παραγωγής συστοιχιών ρωσικού σχεδιασμού στο Lingen. Η Framatome συνέχισε να προωθεί το σχέδιο, παρότι υπήρξαν αναφορές για ρόλο της Rosatom στην κατοχή του πυρηνικού σταθμού Zaporizhzhia.
Το project έχει δύο σκέλη: παραγωγή στο Lingen και σε εργοστάσιο της Framatome στο Romans-sur-Isère στη Γαλλία. Το Lingen προβλέπεται να παράγει για τέσσερις αντιδραστήρες VVER 1000 σε Βουλγαρία και Τσεχία, ενώ η γαλλική μονάδα για 15 αντιδραστήρες VVER 440 σε Φινλανδία, Τσεχία, Σλοβακία και Ουγγαρία. Παράλληλα, η Framatome δηλώνει ότι αναπτύσσει και δικό της in-house σχέδιο και ότι οι ομάδες είναι «πλήρως διαχωρισμένες», ενώ υποστηρίζει ότι κανένας Ρώσος μηχανικός δεν έχει εισέλθει στη μονάδα του Lingen.
Ωστόσο, έκθεση ειδικών του 2023 που παρήγγειλε η γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση έθεσε σοβαρά ερωτήματα: προειδοποιεί ότι συνεργασία με Rosatom/TVEL στο Lingen θα μπορούσε να δημιουργήσει κινδύνους για εθνική και εξωτερική ασφάλεια, από πιθανή επιρροή σε αποφάσεις ασφαλείας έως συλλογή πληροφοριών και βιομηχανική κατασκοπεία. TVEL και Rosatom δεν απάντησαν σε αίτημα σχολιασμού.
Το lobbying στο Βερολίνο
Καθώς η απόφαση καθυστερεί, η Framatome επιχειρεί να επηρεάσει το πολιτικό κλίμα. Σύμφωνα με το μητρώο lobbying του Bundestag, ανέθεσε στη Berlin Global Advisors να υποστηρίξει την προσπάθεια έγκρισης το 2024. Στο ρεπορτάζ αναφέρεται ότι στην εταιρεία εργάζονται πρόσωπα με διασυνδέσεις σε CDU και SPD, αλλά και πρόσωπα με παρελθόν σχέσεων με τη Ρωσία – μεταξύ αυτών ο Friedbert Pflüger, πρώην CDU πολιτικός που είχε εργαστεί ως λομπίστας για τη Gazprom και το Nord Stream 2. Αναφέρονται επίσης οι Ralf Brauksiepe και Frank Schauff ως πολιτικοί «διαμεσολαβητές» που αξιοποιούνται στην προσπάθεια πρόσβασης σε δίκτυα επιρροής. Η Berlin Global Advisors και η Advanced Nuclear Fuels δεν απάντησαν σε ερωτήματα για συγκεκριμένα περιστατικά επαφών.
Το τοπίο περιπλέκεται επιπλέον από το γεγονός ότι η ΕΕ, έως τώρα, δεν έχει επιβάλει κυρώσεις στη ρωσική πυρηνική βιομηχανία ή στη Rosatom. Η Κομισιόν δηλώνει ότι εργάζεται για την απομάκρυνση της ρωσικής ενέργειας και ότι θα παρουσιάσει μέτρα και για τη ρωσική πυρηνική ενέργεια, ενώ παράλληλα χρηματοδοτεί εναλλακτικές λύσεις μέσω προγραμμάτων όπως τα SAVE και APIS – με τη Framatome να έχει λάβει επιχορήγηση €10 εκατ.
Ανεξάρτητα από την έκβαση του Lingen, η Framatome σχεδιάζει να ξεκινήσει από το 2027 παραγωγή του ρωσικού καυσίμου στο Romans-sur-Isère για 15 αντιδραστήρες που λειτουργούν στην ΕΕ και υποστηρίζει ότι έως το 2035 θα μπορεί να καλύψει όλους τους αντιδραστήρες με δικό της καύσιμο. «Μέχρι τότε, όμως, χρειάζονται ακόμη καύσιμο», λέει η εταιρεία – και αυτό ακριβώς είναι το δίλημμα που κάνει την απόφαση του Βερολίνου τόσο δύσκολη: μια «ευρωπαϊκή γέφυρα» που περνά, έστω προσωρινά, από ρωσικά εξαρτήματα.
