Οι Ευρωπαίοι απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας με collateral τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια και αναγκάστηκαν να αποδεχθούν το… εναλλακτικό σχέδιο του Βελγίου.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία για την χρήση των παγωμένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων για τη στήριξη της Ουκρανίας, έπειτα από μια 16ωρη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες, σε μια σημαντική οπισθοδρόμηση για τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς και την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Αντ’ αυτού, τα κράτη αναγκάστηκαν να συμφωνήσουν σε ένα έκτακτο εναλλακτικό σχέδιο βασισμένο σε κοινό δανεισμό της ΕΕ, το οποίο προωθούσε επί εβδομάδες ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ και το οποίο θεωρούνταν μακρινό ενδεχόμενο μέχρι λίγες ώρες πριν από την επίτευξη της συμφωνίας. Σε ένα ακόμη πλήγμα για την ενότητα της ΕΕ, τρεις χώρες —η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχία— δεν θα συμμετάσχουν.
«Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι η στήριξή μας προς την Ουκρανία είναι εγγυημένη», δήλωσε η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν, καθώς η σύνοδος ολοκληρωνόταν στις 3 τα ξημερώματα.
Η πολιτική της τελικής συμφωνίας με την εξαίρεση τριών χωρών, καταδεικνύει ότι η Ευρώπη κινείται στη λογική της παράκαμψης του veto, έχει απωλέσει τον έλαχιστο κοινό παρονομαστή σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, ενώ η χρηματοδοτική αρχιτεκτονική δείχνει ότι λύσεις που προσεγγίζουν τη λογική του Ευρωομολόγου αρχίζουν να εντάσσονται στο οπλοστάσιο της Επιτροπής και του Συμβουλίου.
Η συμφωνία προσφέρει μια κρίσιμη οικονομική σανίδα σωτηρίας στην οικονομία της Ουκρανίας, η οποία έχει πληγεί σοβαρά από τον πόλεμο, καθώς αντιμετωπίζει τον κίνδυνο μιας επικείμενης έλλειψης ρευστότητας ήδη από την επόμενη άνοιξη, με τη σύγκρουση με τη Ρωσία να εισέρχεται στο τέταρτο έτος της.
Ωστόσο, οι εξελίξεις στο Κίεβο καταδεικνύουν ότι η διαφθορά είναι τόσο βαθιά ριζωμένη και απορρέει από τον ίδιο τον Βόλοντμιρ Ζελένσκι που δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι η ευρωπαϊκή στήριξη θα παράξει τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Αυτό οι Ευρωπαίοι το γνωρίζουν, όμως, Στόχος της συμφωνίας ήταν να δείξουν στον Τραμπ και στον Πούτιν ότι “they put their money where their mouth is” και όχι μπορούν και αυτόνομα να στηρίξουν το Κίεβο. Έτσι, οι προσπάθειες ΗΠΑ και Ρωσίας να δρομολογήσουν εξελίξεις ερήμην της ΕΥρώπης είναι καταδικασμένες να αποτύχουν, καθώς οι Βρυξέλλες έχουν πλέον επαρκή δυνατότητα ποδοηγέτησης του Ζελένσκι.
Παρότι η συμφωνία επιτρέπει σε όλους να διεκδικούν μια μορφή νίκης, δεν πρόκειται για τη λύση που προωθούσαν η Γερμανία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενόψει της συνόδου.
«Φυσικά, σε κάποιους δεν άρεσε … θέλουν να τιμωρήσουν τον [Ρώσο Πρόεδρο Βλαντίμιρ] Πούτιν παίρνοντας τα χρήματά του», δήλωσε ο Ντε Βέβερ, αναφερόμενος στο αρχικό σχέδιο αξιοποίησης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Όμως «η πολιτική δεν είναι συναισθηματική δουλειά» και «η λογική επικράτησε».
Παραλίγο ευρωομόλογο
Για εβδομάδες, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ και το Βερολίνο ασκούσαν πιέσεις στα κράτη-μέλη να οριστικοποιήσουν ένα αμφιλεγόμενο σχέδιο αξιοποίησης έως και 210 δισ. ευρώ από παγωμένα ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Ο Ντε Βέβερ φρόντισε για ακόμη μία φορά να μην προχωρήσει αυτό το σχέδιο, αφού είχε ήδη εκτροχιάσει το σχήμα των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων σε προηγούμενη σύνοδο τον Οκτώβριο.
Αντ’ αυτού, οι ηγέτες συμφώνησαν να δανειστούν από κοινού 90 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση ενός δανείου προς την Ουκρανία διάρκειας δύο ετών. Το δάνειο αυτό θα είναι εγγυημένο από τον κοινό προϋπολογισμό της ΕΕ.
Παρότι η επιλογή αυτή βρήκε απήχηση στις χώρες του Νότου, δεν προτιμήθηκε από τη Γερμανία και τους βόρειους Ευρωπαίους συμμάχους της, οι οποίοι παραδοσιακά αντιτίθενται στην εγγύηση ομολόγων για τους υπερχρεωμένους εταίρους τους.
Ωστόσο, τελικά, η επείγουσα ανάγκη χρηματοδότησης της Ουκρανίας και η απελπισία των ηγετών της ΕΕ να επιδείξουν έμπρακτη στήριξη, καθώς ο νυν Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται ασταθής και ο Πούτιν μιλά για νίκη, ήταν αυτά που επικράτησαν.
Ως παραχώρηση προς τη Γερμανία, οι ηγέτες άνοιξαν τον δρόμο για τη χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων με σκοπό την αποπληρωμή του δανείου προς την Ουκρανία. Ωστόσο, αυτό αποτελεί ζήτημα που θα ρυθμιστεί στο μέλλον.
Οι τακτικές του Ντε Βέβερ
Με το Βέλγιο να αντιτίθεται στο σχέδιο αξιοποίησης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη χρηματοδότηση του δανείου από τη στιγμή που αυτό παρουσιάστηκε για πρώτη φορά, διπλωμάτες της ΕΕ και χρηματοοικονομικοί εμπειρογνώμονες πέρασαν πολλές άυπνες νύχτες πριν από τη σύνοδο, βελτιώνοντας τη νομική διατύπωση και προσφέροντας πρόσθετα χρηματοοικονομικά «μαξιλάρια» για να καθησυχάσουν τον Ντε Βέβερ.
Ήταν προφανές από την αρχή ότι ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δεν μπορούσε να επιστρέψει στο Βερολίνο με άδεια χέρια. | Olivier Matthys/EPA
Το διακύβευμα για τον Βέλγο πρωθυπουργό ήταν εξαιρετικά υψηλό, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος των ακινητοποιημένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην Ευρώπη φυλάσσεται από τη χρηματοπιστωτική εταιρία Euroclear, η οποία είναι καταχωρισμένη στο Βέλγιο.
Ο Ντε Βέβερ ζητούσε επανειλημμένα, ως αντάλλαγμα για τη στήριξη του σχεδίου, τα κράτη της ΕΕ να δεσμευτούν σε απεριόριστη οικονομική κάλυψη, προκειμένου να προστατευθεί το Βέλγιο στο απίθανο ενδεχόμενο το Κρεμλίνο να ανακτήσει τα χρήματα.
Ωστόσο, αυτό θεωρήθηκε υπερβολικό ακόμη και από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της ιδέας αξιοποίησης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, οι οποίοι απέρριψαν τη βελγική απαίτηση ως τίποτε λιγότερο από μια «λευκή επιταγή».
Παρότι οι τακτικές παρεμπόδισης του Ντε Βέβερ ήταν δημοφιλείς στο εσωτερικό, τον κατέστησαν παρία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου άλλοι ηγέτες εξέτασαν ακόμη και την ακραία ιδέα να παρακάμψουν το Βέλγιο με ψηφοφορία, ως έσχατη λύση για να επιτευχθεί συμφωνία. Τελικά, όμως, κάτι τέτοιο δεν κρίθηκε απαραίτητο.
Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθούσε απεγνωσμένα να διασώσει το σχέδιο για τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, μια ξεχωριστή ομάδα χωρών με επικεφαλής το Βέλγιο και την Ιταλία σχεδίαζε μυστικά να επαναφέρει στο προσκήνιο το προτιμώμενο εναλλακτικό τους Σχέδιο Β: τον κοινό δανεισμό της ΕΕ.
«Αναδείχθηκε ως η πιο ρεαλιστική και η πιο πρακτική λύση», δήλωσε ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν στους δημοσιογράφους.
Mercosur και προϋπολογισμός της ΕΕ
Μια ολόκληρη ημέρα διπλωματικού πυρετού ξεκίνησε με τους ηγέτες της ΕΕ να μεταθέτουν το δύσκολο ζήτημα της χρηματοδότησης της Ουκρανίας χαμηλότερα στην ατζέντα — για να επιστρέψουν σε αυτό αργότερα το βράδυ, αφού οι συνεργάτες τους είχαν «προμαγειρέψει» μια συμφωνία πίσω από κλειστές πόρτες.
«Υπάρχει επικάλυψη μεταξύ των τριών θεμάτων της συνόδου: της Mercosur, των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων και του επόμενου προϋπολογισμού της ΕΕ», ανέφερε διπλωμάτης της ΕΕ.
Ήταν ξεκάθαρο από την αρχή ότι ο Μερτς —ο οποίος αντιμετωπίζει σοβαρή πρόκληση στο εσωτερικό από την ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία— δεν μπορούσε να επιστρέψει στο Βερολίνο χωρίς απτό αποτέλεσμα.
Πέραν της στήριξής του στο σχέδιο αξιοποίησης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, ο Γερμανός καγκελάριος είναι υποστηρικτής της εμπορικής συμφωνίας Mercosur με τη Νότια Αμερική, η οποία εκκρεμεί επί δεκαετίες και υποτίθεται ότι θα υπογραφόταν αυτή την εβδομάδα.
Σύντομα, όμως, κατέστη σαφές ότι η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι —η οποία έχει αποκτήσει φήμη στις Βρυξέλλες ως πραγματίστρια— θα επιχειρούσε να τορπιλίσει και τα δύο βασικά εγχειρήματα του Μερτς.
Εξασφάλισε την αναβολή της συμφωνίας Mercosur έως τον Ιανουάριο και συνεργάστηκε στενά με τον Ντε Βέβερ για να αποδομήσουν σταδιακά το σχέδιο αξιοποίησης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
«Η κοινή λογική επικράτησε», δήλωσε η Μελόνι.
