Ανησυχία και ερωτηματικά για την έλλειψη προετοιμασίας του κρατικού μηχανισμού και την συστηματοποίηση της παρέκλισης και της αδιαφάνειας δημιουργεί η απόφαση της ΡΑΕΕΥ να θέσει σε κατάταση έκτακτη ανάγκη για τη λειψυδρία την Αττική, τη Πάτμο, τη Λέρο και το Μεγανήσι, καθώς στόχος της απόφασης αυτής είναι να επιταχύνει την εκτέλεση των έργων χρησιμοποιώντας το “μοντέλο Ντάνιελ” ΄΄ωστε να τα αναθέσει στους μεγάλους ομίλους.
Σε επικοινωνιακό επίπεδο, η κήρυξη κατάτασης έκτακτης ανάγηκς ενισχύει την κοινωνική ευαισθητοποίηση και δίνει την αίσθηση κυβενρητικής δράσης, στην πραγματικότητα όμως αποτελεί απόδειξη της χρόνιας κυβερνητικής απραξίας και της εμπέδωσης κουλτούρας παράκαμψης των θεσμοθετημένων διαδικασιών. Πρόκειται για ξεκάθαρο μοτίβο που περιορίζει τη διαφάνεια στις πράξεις της Δημόσιας διοίκησης και υπονομεύει την αξιοπιστία της.
Ειδικότερα, η ΡΑΑΕΥ κήρυξε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για λειψυδρία την Αττική –καθώς και περιοχές όπως η Πάτμος, η Λέρος και το Μεγανήσι– με στόχο να ανοίξει ο δρόμος για την προώθηση μεγάλων έργων υδροδότησης με συνοπτικές διαδικασίες. Το μοντέλο παραπέμπει ευθέως στις fast track παρεμβάσεις που ενεργοποιήθηκαν μετά τον τυφώνα «Ντάνιελ» στη Θεσσαλία, όπου όμως η πρόοδος έως σήμερα δεν θεωρείται ικανοποιητική, καθιστώντας το προηγούμενο αυτό διφορούμενο.
Η κήρυξη της Αττικής σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης παρουσιάστηκε αρχικά ως αναγκαία απάντηση στο ασφυκτικό υδρολογικό ισοζύγιο, με τον Μόρνο να καταγράφει ιστορικά χαμηλά. Ωστόσο, κυβερνητικές διαρροές και δηλώσεις του ΥΠΕΝ υπογράμμισαν ότι δεν πρόκειται για μέτρο περιορισμού κατανάλωσης ή αύξησης τιμολογίων, αλλά για θεσμικό «μοχλό» επιτάχυνσης αδειοδοτήσεων, μελετών και αναθέσεων έργων ύψους εκατοντάδων εκατομμυρίων. Έτσι, ένα ζήτημα ζωτικής σημασίας, όπως η υδροδότηση της πρωτεύουσας, μετατρέπεται σε μέσο διοικητικής παράκαμψης, φέρνοντας εκ νέου στο προσκήνιο τη συζήτηση περί θεσμικής ανθεκτικότητας.
Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κυβερνητικό αφήγημα περί «θωράκισης» της Αττικής από τη λειψυδρία την επόμενη δεκαετία. Όμως η ενεργοποίηση fast track διαδικασιών, η ανάθεση μελετών χωρίς τις συνήθεις διασφαλίσεις και η απουσία θεσμικού διαλόγου με τις τοπικές κοινωνίες –ιδίως στην Ευρυτανία– εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο η επίκληση της «έκτακτης ανάγκης» λειτουργεί ως εργαλείο επίλυσης ή ως πρόσχημα διοικητικής επιτάχυνσης με υψηλό πολιτικό και περιβαλλοντικό κόστος.
Θεσμικό πλαίσιο και αρμοδιότητες: Τι προβλέπει η «έκτακτη ανάγκη»
Η ΡΑΑΕΥ έχει ήδη ενεργοποιήσει τον μηχανισμό έκτακτης ανάγκης για λειψυδρία στα νησιά Πάτμο και Λέρο, όπου τα αποθέματα έχουν αγγίξει επίπεδα «κόκκινου συναγερμού». Τώρα, με την εισήγησή της προς την κυβέρνηση για την Αττική, θέτει σε ισχύ ένα καθεστώς που επιτρέπει την άμεση επιτάχυνση διαδικασιών για μελέτες, χρηματοδοτήσεις και αναδοχή μεγάλων έργων.
Παρά τις ανησυχίες των πολιτών, το ΥΠΕΝ επιμένει ότι δεν πρόκειται για περιοριστικά μέτρα. Η έκτακτη ανάγκη χρησιμοποιείται ως θεσμική ομπρέλα για την υπέρβαση χρονοβόρων αδειοδοτήσεων, επιτρέποντας την ταχεία υλοποίηση έργων που κρίνονται ζωτικής σημασίας για την υδροδότηση της πρωτεύουσας. Ωστόσο, η ίδια πρακτική έχει εφαρμοστεί στο πρόσφατο παρελθόν –όπως στη Θεσσαλία μετά τον «Ντάνιελ»– χωρίς να αποδώσει τον προσδοκώμενο ρυθμό, εντείνοντας τον σκεπτικισμό για την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού.
ΡΑΑΕΥ – ΕΥΔΑΠ – ΕΜΠ
Η ΕΥΔΑΠ, διαπιστώνοντας τη δραματική πτώση αποθεμάτων στο σύστημα Μόρνου–Εύηνου, απηύθυνε αίτημα ενεργοποίησης του μηχανισμού στο ΥΠΕΝ. Η ΡΑΑΕΥ ανταποκρίθηκε πλήρως, αξιοποιώντας το νέο θεσμικό πλαίσιο που της επιτρέπει αναθέσεις μελετών, συμβάσεων και νομικής υποστήριξης.
Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο έχει επιστρατευθεί με ρόλο επιστημονικού τεκμηριωτή, παρέχοντας υδρολογικά δεδομένα και αναλύσεις που θα στηρίξουν τις αποφάσεις για μεγάλα έργα. Η τεχνοκρατική αυτή βάση αποτελεί κρίσιμο εργαλείο, όχι μόνο για τη νομιμοποίηση των διαδικασιών, αλλά και για την κάλυψη πολιτικών ευθυνών έναντι πιθανών αντιδράσεων.
Στην πράξη, όμως, αυτή η στενή συνεργασία θεσμών, κυβέρνησης και αναδόχων εγείρει ζητήματα διαφάνειας και λογοδοσίας, καθώς οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται εντός ενός πλαισίου «κατεπείγοντος» που περιορίζει την τυπική δημόσια διαβούλευση.
Το σχέδιο θωράκισης: Ο «Εύρυτος», οι γεωτρήσεις και οι αφαλατώσεις
Στο επίκεντρο του σχεδίου βρίσκεται το έργο «Εύρυτος», με προϋπολογισμό 500–535 εκατ. ευρώ, που περιλαμβάνει τη μερική εκτροπή των ποταμών Καρπενησιώτη και Κρικελιώτη προς τον Εύηνο. Η παρέμβαση αυτή φιλοδοξεί να εξασφαλίσει 200 εκατ. κυβικά μέτρα νερού ετησίως, λογίζοντας ως «γραμμή άμυνας» απέναντι στον κίνδυνο λειψυδρίας την επόμενη δεκαετία.
Παράλληλα, η Μαυροσουβάλα ενισχύει την υδροδότηση μέσω γεωτρητικών συγκροτημάτων, προσθέτοντας περίπου 32 εκατ. κυβικά μέτρα νερού τον χρόνο. Στην ίδια κατεύθυνση, προωθείται η ανάπτυξη μονάδων αφαλάτωσης ως «σενάριο ασφαλείας» για περιόδους αιχμής ή καθυστερήσεων στα μεγάλα έργα.
Το συνολικό πλέγμα περιλαμβάνει αναβαθμίσεις στο εξωτερικό υδροδοτικό σύστημα, νέες υδροληψίες, ψηφιακό έλεγχο διαρροών και εκτεταμένη αξιοποίηση τεχνολογιών για βελτιστοποίηση της κατανάλωσης. Το σχέδιο, ωστόσο, δημιουργεί εξάρτηση της Αττικής από ενεργοβόρες και περιβαλλοντικά επιβαρυντικές υποδομές.
Η Ευρυτανία στα «σύνορα» του σχεδίου
Η Ευρυτανία αποτελεί το κεντρικό μέτωπο αντίδρασης. Ο Δήμος Καρπενησίου και τοπικοί φορείς απορρίπτουν την εκτροπή ποταμών, υποστηρίζοντας ότι οι υδατικοί αυτοί πόροι δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως «μεταφερόμενο αγαθό». Οι φόβοι τους αφορούν τη διατάραξη της υδρολογικής ισορροπίας, την υποβάθμιση οικοσυστημάτων, την πίεση στη βλάστηση και την προοπτική ερημοποίησης.
Η τοπική οικονομία, που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον φυσιολατρικό τουρισμό, ενδέχεται να υποστεί σημαντικό πλήγμα, ενώ οι επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τους ποταμούς προειδοποιούν ότι το έργο θα επιφέρει μόνιμες επιπτώσεις. Καταγγέλλουν επίσης έλλειψη διαβούλευσης, τονίζοντας ότι η κυβέρνηση προχωρά χωρίς να λάβει υπόψη την κοινωνική και περιβαλλοντική πραγματικότητα της περιοχής.
Ενα τεχνικό μέτρο με βαθύ πολιτικό αποτύπωμα
Η πολιτική διάσταση της υπόθεσης είναι έντονη. Η κυβέρνηση τονίζει ότι η έκτακτη ανάγκη δεν συνδέεται με αυξήσεις τιμολογίων ή περιορισμούς στους πολίτες, όμως η ενεργοποίηση fast track διαδικασιών για έργα εκατοντάδων εκατομμυρίων πυροδοτεί αντιδράσεις για έλλειψη διαφάνειας και θεσμικού ελέγχου.
Η αντιπολίτευση και τοπικές κοινωνίες προειδοποιούν ότι η επίκληση του κατεπείγοντος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο προσπέρασης των περιβαλλοντικών κριτηρίων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η υπόθεση μετατρέπεται σε πεδίο αντιπαράθεσης κέντρου–περιφέρειας, ενώ δεν αποκλείονται κινητοποιήσεις που θα ενισχύσουν το πολιτικό κόστος.
Συγκέντρωση συμβάσεων και μακροχρόνια εξάρτηση
Το σχέδιο για την υδροδότηση της Αττικής ενσωματώνει επενδύσεις της τάξης των 2 δισ. ευρώ, με υψηλή συγκέντρωση εργολαβιών σε μεγάλους αναδόχους και καθορισμό συμβάσεων μακράς διάρκειας. Η μεταφορά υδάτινων πόρων μεταξύ περιφερειών δημιουργεί νέες ισορροπίες και ανταγωνισμούς μεταξύ υδροδοτικού, τουριστικού και αγροτικού τομέα.
Ταυτόχρονα, εντείνεται η εξάρτηση από ενεργοβόρα έργα, όπως αφαλατώσεις και εκτροπές, που αυξάνουν το κόστος λειτουργίας και επιβαρύνουν το περιβάλλον. Το υδροδοτικό αποτύπωμα της πρωτεύουσας γίνεται έτσι αντικείμενο γεωοικονομικής διαχείρισης με μακρόχρονες συνέπειες.
Μείζονα έργα και ρίσκα
| Άξονας / Έργο | Περιγραφή / Τεχνικός στόχος | Κύριοι κίνδυνοι / ρίσκα |
|---|---|---|
| Εύρυτος | Εκτροπή Καρπενησιώτη–Κρικελιώτη προς Εύηνο, ενίσχυση ~200 εκατ. κ.μ./έτος | Περιβαλλοντική υποβάθμιση, κοινωνικές αντιδράσεις, γεωοικονομικές τριβές |
| Μαυροσουβάλα | Γεωτρήσεις +32 εκατ. κ.μ./έτος | Υπεράντληση υδροφορέων, πιέσεις σε τοπικά οικοσυστήματα |
| Αφαλατώσεις | Προσωρινό «δίχτυ ασφαλείας» έναντι καθυστερήσεων | Υψηλό ενεργειακό κόστος, επιπτώσεις στη θάλασσα, πιθανή τιμολογιακή πίεση |
| Έξυπνα δίκτυα/διαρροές | Ψηφιακός έλεγχος, μείωση απωλειών | Ανάγκη κυβερνοασφάλειας, τεχνολογική εξάρτηση, ανισότητες πρόσβασης |
