Μια ακόμη κίνηση στη γεωπολιτική σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου σηματοδοτεί η υπογραφή των τεσσάρων υπουργικών Αποφάσεων από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, για την απόδοση των θαλάσσιων οικοπέδων νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου στις κοινοπραξίες Helleniq Energy – Chevron.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ορόσημο για τη νέα φάση αξιοποίησης των ελληνικών υδρογονανθράκων, επαναφέροντας τη χώρα στο επίκεντρο του ενεργειακού ενδιαφέροντος της περιοχής.
Η κίνηση της Ελλάδας εντείνει τη δυναμική των προπαρασκευαστικών κινήσεων, σκιαγραφώντας την προετοιμασία του τοπίου για την επόμενη φάση των διμερών επαφών Ελλάδας – Τουρκίας, Οι δύο χώρες έχουν ήδη υλοποιήσει μια σειρά από πρωτοβουλίες που συνιστούν προπομπούς.
Οι αποφάσεις αφορούν την επιλογή των αιτούντων του διεθνούς διαγωνισμού για την παραχώρηση δικαιώματος έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές:
- Α2 και Νότια της Πελοποννήσου,
- Νότια της Κρήτης 1 και Νότια της Κρήτης 2.
Προτιμητέοι επενδυτές ορίστηκαν οι κοινοπραξίες Chevron – Helleniq Energy, με την Επιτροπή Αξιολόγησης της ΕΔΕΥΕΠ να καλείται να προχωρήσει στα επόμενα στάδια, δηλαδή στην πρόσκληση των κοινοπραξιών ως Επιλεγέντες Αιτούντες και στην οριστικοποίηση των σχεδίων συμβάσεων.
Η υπογραφή αυτών των αποφάσεων αποτελεί κρίσιμη θεσμική τομή για τον ελληνικό ενεργειακό χάρτη, ανοίγοντας τον δρόμο για την πρώτη ολοκληρωμένη υπεράκτια ερευνητική φάση των τελευταίων δεκαετιών.
Χρονοδιάγραμμα υλοποίησης
Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) έχει θέσει ως στόχο την ολοκλήρωση του διαγωνισμού έως το τέλος του 2025, ώστε οι συμβάσεις να εγκριθούν από το Ελεγκτικό Συνέδριο και τη Βουλή των Ελλήνων στις αρχές του 2026.
Αμέσως μετά θα ξεκινήσουν οι γεωφυσικές έρευνες, με χρονικό ορίζοντα 3–5 ετών για την επιβεβαίωση ύπαρξης εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων.
Σύμφωνα με τον κ. Παπασταύρου, η σύμβαση με τη Chevron για την Κρήτη θα ολοκληρωθεί εντός του 2025, ενώ οι πρώτες επιβεβαιωτικές έρευνες αναμένονται το 2026. Σε περίπτωση θετικών αποτελεσμάτων, η παραγωγική αξιοποίηση θα μπορούσε να ξεκινήσει μετά το 2030.
Ενεργειακό και γεωπολιτικό πλαίσιο
Οι θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης βρίσκονται εντός της ελληνικής ΑΟΖ, όπως αυτή οριοθετήθηκε με την Αίγυπτο το 2020, σε μια περιοχή που αγγίζει τον πυρήνα των διεθνών ενεργειακών ισορροπιών της Ανατολικής Μεσογείου. Η συνεργασία της ημικρατικής Helleniq Energy με την αμερικανική Chevron προσδίδει στο εγχείρημα βαρύτητα που υπερβαίνει τα όρια μιας απλής επιχειρηματικής συμφωνίας. Πρόκειται για μια εταιρική σύμπραξη με γεωπολιτική προέκταση, που αναβαθμίζει τη θέση της Ελλάδας τόσο στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα όσο και στη στρατηγική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.
Η συμμετοχή ενός αμερικανικού ενεργειακού κολοσσού στο ελληνικό υπεράκτιο πρόγραμμα ερευνών δημιουργεί συνθήκες πολιτικής σταθερότητας και επενδυτικής ασφάλειας, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί ως μήνυμα προς την Άγκυρα για τη σαφή ενίσχυση των δυτικών συμφερόντων στον άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Αιγύπτου. Οι γεωοικονομικές απολήξεις αυτής της συνεργασίας εκτείνονται μέχρι τον Λευκό Οίκο, καθώς η αμερικανική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο – ιδίως υπό την προεδρία Τραμπ – επιδιώκει ενεργό ενεργειακή εμπλοκή των ΗΠΑ ως εγγυητή ισορροπίας και αποτροπής έναντι ρωσικών ή κινεζικών επιρροών.
Η παρουσία της Chevron, με εμπειρία σε μεγάλα projects όπως τα Leviathan και Zohr, λειτουργεί ως εγγύηση επιχειρησιακής αξιοπιστίας, ενώ η Helleniq Energy παρέχει την εθνική συνέχεια και την τεχνοκρατική στήριξη που επιτρέπει στο project να συνδεθεί οργανικά με το ελληνικό ενεργειακό πλέγμα. Έτσι, η Ελλάδα αναδεικνύεται σταδιακά σε πυλώνα ενεργειακής σταθερότητας και διασυνδεσιμότητας μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής.
Δηλώσεις και πολιτικό στίγμα
Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε ότι οι πρώτες ενδείξεις για ύπαρξη κοιτασμάτων είναι «σαφείς αλλά όχι ακόμη αποδεικτικές», σημειώνοντας ότι αν επιβεβαιωθούν, μπορούν «να πάνε τη χώρα σε άλλο επίπεδο και διαφορετική ποιότητα ζωής».
Η τοποθέτηση αυτή αντικατοπτρίζει την πραγματιστική προσέγγιση της κυβέρνησης, η οποία επιδιώκει να εντάξει το project στο Εθνικό Σχέδιο Ενεργειακής Μετάβασης, όπου προβλέπεται ισορροπία μεταξύ ΑΠΕ και εγχώριων πηγών υδρογονανθράκων.
Auditor’s note: Η επόμενη μέρα
Η σημερινή εξέλιξη ενισχύει τη στρατηγική θέση της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης, ιδίως μετά την ενεργειακή κρίση του 2022–2023 και την ανάγκη της ΕΕ για διαφοροποίηση πηγών προμήθειας φυσικού αερίου.Η γεωγραφική θέση της Κρήτης προσφέρει μοναδικό συγκριτικό πλεονέκτημα, καθώς βρίσκεται στο σημείο διασταύρωσης ενεργειακών αξόνων και διασυνδέσεων όπως οι αγωγοί EastMed και τα ηλεκτρικά έργα EuroAsia και GREGY.
Η Ελλάδα, με αυτές τις εξελίξεις, επιχειρεί να μεταβληθεί από ενεργειακό καταναλωτή σε ενεργειακό κόμβο και παραγωγό, με πιθανό μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στο ΑΕΠ έως και 2% εφόσον προκύψει αξιοποιήσιμο κοίτασμα, σύμφωνα με εκτιμήσεις που βασίζονται σε διεθνή precedents (Tamar, Zohr).
