Ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει διεθνών την πρώιμη συμφωνία εκεχειρίας και ειρήνευσης στη Μέση Ανατολή, καθώς θα βρεθεί σήμερα στην Αίγυπτο όπου διοργανώνεται ad hoc Σύνοδος για την υπογραφή της συμφωνίας Ισραήλ – Χαμάς, με τη συμμετοχή και άλλων χωρών της περιοχής, μεταξύ των οποίων Ελλάδα, Τουρκία και Κύπρος.
Ο Τραμπ προσπαθεί να σφραγίσει το μεγαλύτερο διπλωματικό επίτευγμα της δεύτερης θητείας του, ταξιδεύοντας στη Μέση Ανατολή για να ανακοινώσει μια συμφωνία που τερματίζει τον πόλεμο Ισραήλ–Χαμάς και να υποδεχθεί ομήρους που απελευθερώνονται ύστερα από δύο χρόνια αιχμαλωσίας.
Η εύθραυστη εκεχειρία αποτελεί σημαντική δοκιμασία για τις ικανότητες του Τραμπ ως διαπραγματευτή — μια δοκιμασία που, αν επιτύχει, θα ενισχύσει τον στόχο του να μείνει στην ιστορία ως ειρηνοποιός. Η ομάδα του προέδρου ποντάρει ότι οι προσωπικές του εγγυήσεις —και η επιτήρηση του αμερικανικού στρατού— θα μπορέσουν να συγκρατήσουν τη συμφωνία. Ο Τραμπ προγραμματίζει επισκέψεις τη Δευτέρα σε Ισραήλ και Αίγυπτο για να γιορτάσει τη συμφωνία και να χαράξει τα επόμενα βήματα σε μια περιοχή ρημαγμένη από τη βία.
Ο Τραμπ δήλωσε την Κυριακή, φεύγοντας για τη Μέση Ανατολή, ότι είναι αισιόδοξος πως τα εμπλεκόμενα μέρη θα τηρήσουν τη συμφωνία.
«Δεν νομίζω ότι θα θελήσουν να με απογοητεύσουν», είπε σε δημοσιογράφους στο Air Force One. «Έχω πολλές προφορικές εγγυήσεις — εγγυήσεις που δεν είναι γραπτές, αλλά μου δόθηκαν και πιστεύω ότι θα τηρηθούν με μεγάλη συνέπεια. Γι’ αυτό πιστεύω πως θα είναι επιτυχής».
Εύθραυστη εκεχειρία
Ωστόσο, τις επόμενες ημέρες μπορεί να συμβεί οτιδήποτε που θα μπορούσε να υπονομεύσει τη συμφωνία, καθιστώντας την ακόμη μία βραχύβια παύση σε μια σύγκρουση Αράβων και Εβραίων στη Μέση Ανατολή που προϋπάρχει της ίδρυσης του Ισραήλ πριν από 77 χρόνια. Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους η ανακωχή θα μπορούσε να διαλυθεί — και όλοι αυτοί οι κίνδυνοι αποτελούν, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, λόγο για να παραμείνει ενεργά εμπλεκόμενη η διοίκηση Τραμπ.
Αν η συμφωνία αντέξει, θα σηματοδοτήσει ένα μεγάλο βήμα προς μια διαρκή ειρήνη που ούτε ο Τραμπ ούτε ο προκάτοχός του, Τζο Μπάιντεν, μπόρεσαν να εξασφαλίσουν, παρά τις επανειλημμένες διαπραγματεύσεις μετά το ξέσπασμα του πολέμου που προκάλεσε η επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023. Η συμφωνία επετεύχθη καθώς ο πρόεδρος άσκησε πίεση στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και αξιοποίησε Άραβες συμμάχους για να πραγματοποιήσουν διπλωματία εκκρεμούς με τη Χαμάς, η οποία θεωρείται τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ και την ΕΕ.
Χάνει όλο το διαπραγματευτικό κεφάλαιο η Χαμάς
Η επιστροφή των ομήρων στερεί από τη Χαμάς ένα ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο απέναντι στο Ισραήλ — αλλά, σύμφωνα με αναλυτές, η οργάνωση αποφάσισε ότι ήρθε η στιγμή να το χρησιμοποιήσει. Η πειθώ του Νετανιάχου να αποσύρει σταδιακά τα στρατεύματα από τη Γάζα και να εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες ελέγχου της περιοχής μπορεί να σταματήσει το μακελειό και να δώσει στους Παλαιστίνιους την ευκαιρία να ανατρέψουν την παγκόσμια απομόνωσή τους.
«Η διοίκηση Τραμπ έπεισε και τις δύο πλευρές ότι η συνέχιση του πολέμου στην παρούσα πορεία είναι χειρότερη από την αποδοχή του πλαισίου της συμφωνίας», δήλωσε ο Μάικλ Χέρτζογκ, πρώην πρεσβευτής του Ισραήλ στις ΗΠΑ, σε διαδικτυακή εκδήλωση του Washington Institute. «Ωστόσο, είναι σαφές ότι οι μεγάλες προκλήσεις είναι μπροστά μας. Υπάρχουν σημαντικά ερωτήματα για τα επόμενα στάδια».
Το ταξίδι-αστραπή φέρει τη σφραγίδα του Τραμπ: του διαπραγματευτή-αρχηγού που επεμβαίνει πριν στεγνώσει το μελάνι και πριν συμφωνηθούν οι λεπτομέρειες. Για τον πρόεδρο, όμως, η προοπτική μιας συμφωνίας αρκεί για να ταξιδέψει στο εξωτερικό και να κατοχυρώσει την υστεροφημία του.
«Πιστεύω ότι θα αντέξει. Όλοι έχουν κουραστεί από τις μάχες. Μην ξεχνάτε την 7η Οκτωβρίου, μια φρικτή μέρα, 1.200 νεκροί, αλλά η Χαμάς έχει χάσει 58.000 ανθρώπους. Είναι μεγάλη ανταπόδοση», είπε ο Τραμπ την Παρασκευή, υποτιμώντας ελαφρώς τον αριθμό των Παλαιστινίων θυμάτων που ανακοίνωσε το υπουργείο Υγείας της Γάζας υπό τη Χαμάς.
«Αλλά αυτό ξεπερνά τη Γάζα. Πρόκειται για ειρήνη στη Μέση Ανατολή, και είναι κάτι όμορφο», πρόσθεσε.
Ο Τραμπ και στο Ισραήλ
Ο Τραμπ θα επισκεφθεί στο Ισραήλ τη Δευτέρα, όπου θα συναντηθεί με οικογένειες ομήρων και θα απευθυνθεί στην Κνεσέτ, πριν μεταβεί στο Σαρμ ελ-Σέιχ της Αιγύπτου. Εκεί θα συμπροεδρεύσει συνόδου ειρήνης με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Άμπντελ Φατάχ αλ-Σίσι, παρουσία πολλών Αράβων και Ευρωπαίων ηγετών, όπως του πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου Κιρ Στάρμερ, του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς και του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν.
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ θεωρήθηκαν το σημαντικότερο επίτευγμα εξωτερικής πολιτικής της πρώτης θητείας του Τραμπ, κατά την οποία αρκετά αραβικά και μουσουλμανικά κράτη εξομάλυναν τις σχέσεις τους με το Ισραήλ. Η Χαμάς εξαπέλυσε τη βίαιη επίθεσή της πριν από δύο χρόνια, εν μέσω φημών ότι η Σαουδική Αραβία, μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις της περιοχής, ήταν έτοιμη να προσχωρήσει στη διαδικασία εξομάλυνσης.
Η επόμενη μέρα
Ο τερματισμός του πολέμου θα μπορούσε να ανοίξει χώρο για την επανέναρξη αυτών των συνομιλιών, αλλά και να σταματήσει τις σφαγές στη Γάζα, επιτρέποντας την ανοικοδόμηση της κατεστραμμένης περιοχής, που αντιμετωπίζει ανθρωπιστική κρίση με χιλιάδες νεκρούς αμάχους. Η σκληρότητα της ισραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας έχει πλήξει τις σχέσεις του Ισραήλ με παραδοσιακούς δυτικούς συμμάχους, αρκετοί εκ των οποίων αναγνώρισαν πρόσφατα παλαιστινιακό κράτος στα Ηνωμένα Έθνη.
Η διατήρηση της συμφωνίας πέρα από το πρώτο στάδιο —μια ανταλλαγή ομήρων με κρατούμενους— δεν θα είναι εύκολη υπόθεση, καθώς παραμένουν ανοιχτά βασικά ζητήματα, όπως ο αφοπλισμός της Χαμάς, η σύνθεση της διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης που θα περιπολεί τη Γάζα και το χρονοδιάγραμμα απόσυρσης των ισραηλινών δυνάμεων.
Ο Αντιπρόεδρος Τζ.Ντ. Βανς δήλωσε στο CBS πως ο ρόλος των ΗΠΑ θα είναι να διαμεσολαβούν στις αναπόφευκτες διαφωνίες και να διασφαλίζουν ότι η πίεση θα διατηρείται σε όλες τις πλευρές, ώστε να επιτευχθεί μια σταθερή και διαρκής ειρήνη.
Εγγυήσεις ασφαλείας… Τραμπ
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς ο Ντόναλντ Τραμπ θα διασφαλίσει ότι το Ισραήλ δεν θα ξαναπάρει τα όπλα στη Γάζα μετά την απελευθέρωση των ομήρων. Ο Νετανιάχου και τα μέλη του δεξιού συνασπισμού του έχουν δηλώσει ότι είναι απαραίτητο να καταστραφεί η Χαμάς και ότι δεν αποδέχονται μελλοντικό παλαιστινιακό κράτος.
Ο Τραμπ «έχει δώσει εγγυήσεις στη Χαμάς ότι θα διασφαλίσει πως το Ισραήλ δεν θα ξαναρχίσει τον πόλεμο, αν και δεν είναι σαφές πώς θα μοιάζουν αυτές οι εγγυήσεις», δήλωσε ο Ουίλ Τόντμαν του Center for Strategic and International Studies.
Ο Τραμπ απέφυγε να απαντήσει ευθέως σχετικά με τις εγγυήσεις, αλλά αναγνώρισε ότι απομένει δουλειά. «Υπάρχει συναίνεση στα περισσότερα ζητήματα και κάποιες λεπτομέρειες, όπως πάντα, θα διευθετηθούν», είπε.
Η συμφωνία ολοκληρώθηκε γρήγορα αυτή την εβδομάδα, έπειτα από συνομιλίες που ξεκίνησαν τον Αύγουστο για πιθανή μικρής κλίμακας ανταλλαγή κρατουμένων και κατέληξαν σε μια λίστα αρχών που αποτέλεσε το 20-σημείο σχέδιο του Τραμπ.
Οι κορυφαίοι απεσταλμένοι του, Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του, Τζάρεντ Κούσνερ, ταξίδεψαν σε Αίγυπτο και Ισραήλ για να κλείσουν τη συμφωνία μέσα από έναν μαραθώνιο διαπραγματεύσεων. Ο ίδιος ο Τραμπ συμμετείχε τηλεφωνικά σε διάφορα σημεία, με τους συνεργάτες του να τον βάζουν σε τηλεδιάσκεψη μέσω iPhone. Διέταξε να κλείσουν τη συμφωνία και τόνισε ότι ο τερματισμός του πολέμου δεν πρέπει να επιστρέψει τη Γάζα στην προτέρα κατάσταση.
Η προσωπική του ανάμειξη, όπως και η παρουσία στενών συνεργατών του, θεωρήθηκαν κρίσιμο μήνυμα της αμερικανικής δέσμευσης και καθοριστικές για να πειστούν οι άλλες πλευρές να υπογράψουν.
Μικροπολιτική
Ο Τραμπ έχει διαβεβαιώσει ότι όλες οι πλευρές θα τηρήσουν τη συμφωνία. Το ταξίδι του αυτή την εβδομάδα θα επιβεβαιώσει εκ νέου αυτή τη δέσμευση, όπως και η αποστολή 200 Αμερικανών στρατιωτών —μερικοί εκ των οποίων στο Ισραήλ— για να επιβλέψουν τη δημιουργία Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης.
Αμερικανοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι ο Νετανιάχου εμπιστεύεται τον Τραμπ να μη θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια του Ισραήλ, επιτρέποντας έτσι «δημιουργικές» συζητήσεις για το μέλλον της Γάζας.
Αρκετοί Δημοκρατικοί εξήραν τον ρόλο του Τραμπ στη διαμεσολάβηση της συμφωνίας.
«Πιστεύω ότι αξίζει πολλά εύσημα», δήλωσε ο γερουσιαστής Μαρκ Κέλι στο CNN. «Τώρα πρέπει να δούμε τι θα γίνει στη συνέχεια. Ελπίζω ότι οι Σαουδάραβες και οι Εμιρατινοί θα τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους και θα επενδύσουν στην ανοικοδόμηση της Γάζας».
Το ταξίδι του Τραμπ έρχεται αμέσως μετά την ανακοίνωση του φετινού Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης, για το οποίο είχε ασκήσει έντονο παρασκήνιο. Αν η συμφωνία στη Μέση Ανατολή αντέξει, θα έχει ισχυρό επιχείρημα για να το διεκδικήσει στο μέλλον.
