Με ένα κοινό ανακοινωθέν χαιρέτισαν και επικρότησαν την πρωτοβουλία Τραμπ για ειρήνευση στη Γάζα μείζονες αραβικές και μουσουλμανικές χώρες, στάση που όμως επιδέχεται πολλαπλών ερμηνειών, δεδομένης της πρόσφατης εμπειρίας και του playbook για τον Τραμπ που πρώτοι εφάρμοσαν οι Ευρωπαίοι στην Ουκρανία.
Η κατ αρχήν θετική αντίδραση Αιγύπτου, Ιορδανίας, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Τουρκία;, Ινδονησίας, Πακιστάν, Σαουδικής Αραβίας και Κατάρ αναδεικνύει ευρεία υποστήριξη στο σχέδιο Τραμπ, με ελάχιστες όμως λεπτομέρειες να έχουν γίνει γνωστές και με δεδομένο ότι προτεραιότητα όλων είναι να επιβεβαιώσουν το “Εγώ” του προέδρου των ΗΠΑ… η πραγματικότητα για τις θέσεις τους ίσως να μη γίνεται αντιληπτή σε πρώτη ανάγνωση.
Οι χώρες αυτές δημόσια επαίνεσαν τις «γνήσιες προσπάθειες» του Αμερικανού προέδρου και χαρακτήρισαν την πρωτοβουλία πραγματική ευκαιρία για τερματισμό των εχθροπραξιών, παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας, εξασφάλιση απελευθέρωσης των ομήρων και υποστήριξη της ανοικοδόμησης της Γάζας υπό διεθνή εποπτεία. Τόνισαν επίσης την ανάγκη πρόληψης του εκτοπισμού των Παλαιστινίων και απαίτησαν εγγυήσεις για ανθρωπιστική πρόσβαση.
Η Τουρκία επαίνεσε την «ηγεσία του Τραμπ στην διακοπή της βίας» και επανέλαβε τη δέσμευση της Άγκυρας στη διπλωματία για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν υπογράμμισε την ετοιμότητα του Τραμπ να διασφαλίσει μια περιφερειακή ειρήνη που μπορεί να προσφέρει ευρύτερη σταθερότητα και ανάπτυξη στη Μέση Ανατολή.
Το Κατάρ αναλαμβάνει νέο γύρο διαμεσολάβησης
Το Κατάρ, βασικός διπλωματικός μεσολαβητής, επανέλαβε γρήγορα τις διαμεσολαβητικές του προσπάθειες μετά την τηλεφωνική επικοινωνία του Πρωθυπουργού Νετανιάχου με τον Πρωθυπουργό του Κατάρ Σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Aλ Θάνι, εκφράζοντας την ειλικρινή του λύπη για την ισραηλινή επίθεση που σκότωσε έναν Καταριανό αξιωματικό στη Ντόχα. Ενημερωμένο από τη συγγνώμη και τις διαβεβαιώσεις για αποζημίωση, το Κατάρ χαρακτήρισε την αμερικανική πρόταση «εποικοδομητική» και δήλωσε αισιοδοξία για ουσιαστική πρόοδο στις διαπραγματεύσεις.
Οι αντιδράσεις στην Παλαιστίνη
Η Παλαιστινιακή Αρχή υποδέχθηκε θερμά το σχέδιο, στηρίζοντας τις «γνήσιες και αποφασιστικές προσπάθειες του Τραμπ για τον τερματισμό της σύγκρουσης στη Γάζα». Τόνισε επίσης την ετοιμότητά της να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ και τους περιφερειακούς εταίρους για μια συνολική διευθέτηση, επικεντρώνοντας στην ανθρωπιστική βοήθεια, τον τερματισμό του εκτοπισμού, την επανένωση των παλαιστινιακών εδαφών και την διασφάλιση του μέλλοντος της Ιερουσαλήμ ως παλαιστινιακής πρωτεύουσας. Η Αρχή ζήτησε ακόμη να σταματήσει κάθε προσάρτηση γης από το Ισραήλ.
Αντίθετα, οι ένοπλες παλαιστινιακές οργανώσεις εξέφρασαν βαθιά δυσπιστία. Η Ισλαμική Τζιχάντ χαρακτήρισε την πρόταση «συνταγή για συνεχιζόμενη επιθετικότητα», κατηγορώντας τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ότι χρησιμοποιούν τη διπλωματία για να πετύχουν διαπραγματευτικά ό,τι δεν κατάφεραν στρατιωτικά. Οι εκπρόσωποι της Χαμάς δέχθηκαν να εξετάσουν το σχέδιο, όμως κύκλοι κοντά στην οργάνωση το χαρακτήρισαν «απολύτως προκατειλημμένο υπέρ του Ισραήλ» και γεμάτο όρους που αποσκοπούν στην αποδυνάμωση και διάλυση της ίδιας της Χαμάς. Πολλοί κάτοικοι της Γάζας παραμένουν επιφυλακτικοί, εκφράζοντας ανάμικτα αισθήματα ελπίδας και βαθειάς δυσπιστίας προς τις ηγεσίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Αντιφάσεις στο Ισραήλ
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Νετανιάχου υποστήριξε το σχέδιο, θεωρώντας πως εκπληρώνει τους στρατιωτικούς στόχους του Ισραήλ και προσφέρει την επιστροφή των ομήρων, αποδυναμώνει τη Χαμάς και περιορίζει μελλοντικές απειλές. Ωστόσο, η ισραηλινή ακροδεξιά επέκρινε τη συμφωνία ως «χαμένη ευκαιρία» και εξέφρασε φόβους ότι θα αναγκάσει το Ισραήλ να συνεχίσει τις επιχειρήσεις στη Γάζα παραχωρώντας ταυτόχρονα διπλωματικό έδαφος.
Συνολικό πλαίσιο και επιπτώσεις
Το σχέδιο που παρουσιάστηκε στη Χαμάς και εποπτεύεται από διεθνείς μεσολαβητές από την Αίγυπτο και το Κατάρ, προβλέπει σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων, αφοπλισμό της Χαμάς, προσωρινή διακυβέρνηση υπό ανεξάρτητους παρατηρητές και απαγόρευση του εξαναγκαστικού εκτοπισμού του πληθυσμού της Γάζας. Προβλέπει ενδεχόμενη μελλοντική παλαιστινιακή αυτοδιάθεση χωρίς πλήρη εγγύηση δημιουργίας κυρίαρχου κράτους—σημείο τριβής τόσο για τους Παλαιστίνιους όσο και για κάποιους περιφερειακούς υποστηρικτές.
Οι ηγέτες της περιοχής προωθούν προς το παρόν την διπλωματική δυναμική και δημοσίως καλούν τη Χαμάς να δεχθεί τη συμφωνία για χάρη της σταθερότητας. Ευρωπαϊκές χώρες και η Παλαιστινιακή Αρχή έχουν εκφράσει παρόμοια μηνύματα, σημειώνοντας πως η επιτυχία του σχεδίου θα κριθεί από την εφαρμογή και τον βαθμό στον οποίο θέτει τα θεμέλια για ένα δίκαιο μέλλον για τους Παλαιστίνιους.
Auditor’s note: Η πρώτη ανάλυση
Το σχέδιο κατάπαυσης πυρός του Τραμπ έχει τύχει ευρείας υποστήριξης από βασικές αραβικές και μουσουλμανικές χώρες, έχει γίνει δεκτό με συγκρατημένη ελπίδα από την Παλαιστινιακή Αρχή, συναντήθηκε με δυσπιστία και ανησυχία από ένοπλες οργανώσεις και επικρίθηκε από τμήματα της ισραηλινής δεξιάς. Καθώς οι διαμεσολαβητικές προσπάθειες συνεχίζονται και η Χαμάς βρίσκεται υπό πίεση να απαντήσει, οι περιφερειακές πρωτεύουσες παρακολουθούν στενά—ισορροπώντας την κόπωση από τον πόλεμο και την αδιάκοπη αναζήτηση ενός ουσιαστικού και συνολικού πλαισίου λύσης.Ωστόσο, πρέπει πάντα να συνυπολογίζεται και ένας βαθμός καμουγλαρίσματος των επίσημων και δημοσίων αντιδράσεων, που στόχο έχει να “χαϊδέψει” το “εγώ” του Τραμπ. Αυτό έκαναν οι Ευρωπαίοι και στο ζήτημα της Ουκρανίας, όπου συμφώνησαν, αλλά η διπλωματική πρωτοβουλία κατέρρευσε από την άρνηση Πούτιν να δεχθεί βασικούς όρους. Σίγουρα οι σχέσεις Τραμπ – Νετανιάχου και ο τρόπος διαμόρφωσης του σχεδίου για τη Μέση Ανατολή είναι διαφορετικός, οι αντιδράσεις όμως των υπολοίπων παιχτών είναι σαφές ότι δεν θα εκφραστούν δημόσια.
