Υπό πίεση από τα Νότια παραμένει η Ελλάδα, καθώς οι αφίξεις προσφύγων από τη Λιβύη αυξάνονται, παρά την παρουσία ελληνικών πολεμικών πλοίων και τα επιθετικά μέτρα αποτροπής που έλαβε η ελληνική κυβέρνηση, καταμαρτυρόντας ότι το ζήτημα είναι βαθύτερο και αφορά περισσότερα θέματα από αυτά είναι ορατά δια γυμνού οφθαλμού.
Το νησί της Γαύδου και η νότια Κρήτη βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο του μεταναστευτικού ζητήματος, καθώς το τελευταίο εικοσιτετράωρο εντοπίστηκαν τρία σκάφη με περίπου 150 μετανάστες από αφρικανικές χώρες, δύο εκ των οποίων κατάφεραν να αποβιβαστούν, ενώ το τρίτο εντοπίστηκε λίγο πριν φτάσει στην ακτή. Οι αρχές μετέφεραν τους αφιχθέντες στο Λαύριο, μαζί με άλλους πρόσφατα αφιχθέντες, αυξάνοντας τον συνολικό αριθμό των μεταναστών που βρίσκονται υπό κράτηση.
Η αύξηση των αφίξεων και η νέα “νότια διαδρομή” μέσω Λιβύης προς Κρήτη δημιουργεί συνθήκες πίεσης στις τοπικές κοινωνίες αλλά και στις κρατικές δομές που αναλαμβάνουν τη διαχείριση του φαινομένου.
Όξυνση στις ελληνολιβυκές σχέσεις
Οι ελληνολιβυκές σχέσεις έχουν επιδεινωθεί αισθητά το 2025. Η Λιβύη, υπό την αυξανόμενη επιρροή της Τουρκίας, αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα νότια της Κρήτης, όπως καταγράφεται και στις πρόσφατες ρηματικές διακοινώσεις της προς διεθνείς οργανισμούς.
Παράλληλα, η ελληνική διπλωματία κινείται μεταξύ Τρίπολης και Βεγγάζης, επιχειρώντας διαύλους επικοινωνίας, ωστόσο ο διάλογος παραμένει στάσιμος, με τη Λιβύη να διατηρεί σκληρή στάση έναντι της Ελλάδας. Ούτε ο Χάφταρ, ούτε η κυβέρνηση της Τρόπολης φάνηκαν διατεθειμένοι να δεχθούν τις προσφορές που τους κατέθεσε ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, ένδειξη της πλήρους απώλειας προσβάσεων της Ελλάδας στην περιοχή και της προσχώρησης αμφότερων των αντιμαχόμενων στρατοπέδων στην τουρκική σφαίρα επιρροής.
Ρωγμές και νέες ισορροπίες με την Αίγυπτο
Παρά την αναβάθμιση των θεσμικών σχέσεων Αθήνας–Καΐρου που αποτυπώθηκε με τη θεσμοθέτηση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας και τις νέες συμφωνίες σε ενέργεια και ασφάλεια, το Κάιρο φαίνεται ότι δεν δείχνει διατεθειμένο να δεσμευτεί σε ευρύτερη συνεργασία με την Αθήνα, με αποκορύφωμα τις εξελίξεις με τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.
Η γεωπολιτική αβεβαιότητα και οι ελιγμοί της Αιγύπτου μεταξύ Λιβύης, Γάζας και Τουρκίας δημιουργούν ένα εύθραυστο πλαίσιο, με την αιγυπτιακή πλευρά να επεξεργάζεται δικές της στρατηγικές σύμφωνα με τα νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε αυτό το σκάκι φαίνεται παίζουν ιδιαίτερο ρόλο και οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι, οργάνωσης της οποίας το αποτύπωμα έχει μεν αποδυναμωθεί περιφερειακά αλλά διατηρεί ισχυρές επιρροές στην ανατολική Μεσόγειο και στενές σχέσεις με τον Ερντογάν.
Ιταλία–Τουρκία: Ένας νέος άξονας στη Μεσόγειο
Η στρατηγική σχέση Ιταλίας και Τουρκίας ενισχύεται, ιδιαίτερα στα ενεργειακά και στη διαχείριση ροών από τη Βόρεια Αφρική. Η Ιταλία, με την ενεργό συμμετοχή ενεργειακών εταιρειών στη Λιβύη και τη στενή συνεργασία με την Τουρκία και τοπικούς ηγέτες, αποστασιοποιείται από την ελληνική ατζέντα για τα κυριαρχικά δικαιώματα και την οριοθέτηση της ΑΟΖ. Η περιθωριοποίηση των ελληνικών θέσεων δυσχεραίνει την ικανότητα της Αθήνας να επηρεάσει ουσιαστικά τις εξελίξεις στα διεθνή fora.
Σπασμωδικές αντιδράσεις Μητσοτάκη
Η απόφαση της κυβέρνησης να αναστείλει τη διαδικασία αίτησης ασύλου σε όσους φθάνουν με πλωτά μέσα από τη Λιβύη και να θεσπίσει ποινή φυλάκισης για τους μη συνεργάσιμους μετανάστες έχει προκαλέσει κύμα αντιδράσεων. Ο Θάνος Πλεύρης, υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, δήλωσε χαρακτηριστικά: «Δεν αποδεχόμαστε αιτήσεις ασύλου τους, τους συλλαμβάνουμε, τους βάζουμε για κράτηση σε κλειστές δομές, εκκινούμε τη διαδικασία επιστροφής τους». Θεσμικοί φορείς και οργανισμοί προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για απαγόρευση της πρόσβασης στη διεθνή προστασία, παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων και μαζικές κρατήσεις και επιστροφές χωρίς εξατομικευμένη εξέταση των αιτημάτων ή κινδύνου επαναπροώθησης.
Auditor’s note: Χωρίς γραμμή άμυνας
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε πρωτόγνωρες προκλήσεις: την εκρηκτική αύξηση αφίξεων μέσω της νότιας διαδρομής, τη ραγδαία αναδιάταξη περιφερειακών συμμαχιών, αλλά και τις πιέσεις σε ευρωπαϊκό και διεθνές θεσμικό επίπεδο λόγω της επιλογής της να υιοθετήσει αυστηρότατες πρακτικές διαχείρισης και επιστροφών. Οι επιπτώσεις αναμένεται να διαμορφώσουν μια νέα, κρίσιμη συνθήκη για το μεταναστευτικό, τα εθνικά συμφέροντα και το κράτος δικαίου.
