Αντιμέτωπη με το χρονικό μιας προδιαγεγραμμένης τραγωδίας βρίσκεται η Ελλάδα, καθώς ενώ η Αθήνα επένδυε στην αδιαφανή πολιτική των ήρεμων νερών, η Άγκυρα μεθοδικά καλλιεργούσε το έδαφος για την επιβολή τετελεσμέτων, όπως η νέα τουρκολιβυκή ενεργειακή συμφωνία που υπεγράφη την Τετάρτη στην Κωνσταντινούπολη.
Αν η πρόσφατη προσέγγιση Τουρκίας – Χαφτάρ, που οδήγησε σε αναθεώρηση στάσης του Νότου έναντι του τουρκολιβυκού Μνημονίου χαρακτηρίστηε φιάσκο της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, η υπογραφή συμφωνίας μεταξύ της Λιβυκής Εθνικής Εταιρίας Πετρελαίου (NOC) και της Τουρκικής Εταιρία Πετρελαίου (TPAO) για την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων βάσει του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, αποτελεί ουσιαστική κατάρρευση του αφηγήματος της πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής που προωθούσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Υπ αυτό το πρίσμα, είναι προφανές ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει χάσει τον έλεγχο των εξελίξεων στην ευρύτερη της ανατολικής Μεσογείου, καθώς της υπογραφής της συμφωνίας αυτής είχε προηγηθεί η αλλαγή στάσης του Χαφτάρ και το βατερλώ με τη Μονή του Σινά στην Αίγυπτο.
Η συστηματική αδράνεια της κυβέρνησης να διαμορφώσει στρατηγική παρέμβασης στη Λιβύη –ιδίως απέναντι στην Τρίπολη και στις διεργασίες εντός της μεταβατικής αρχιτεκτονικής της χώρας– επέτρεψε στην Τουρκία να παγιώσει επιρροή, να κεφαλαιοποιήσει τη δική της στρατιωτική παρουσία και να επιβάλλει πολιτικό και ενεργειακό πλαίσιο αποκλεισμού της Ελλάδας. Η έλλειψη διπλωματικής πίεσης προς την Ε.Ε. και η αποσπασματική αξιοποίηση των διατλαντικών επαφών απέτυχαν να δημιουργήσουν σοβαρό κόστος για την τουρκική πλευρά.
Η κυβέρνηση επένδυσε σε έναν ρητορικό ευρωπαϊσμό χωρίς πολιτικό αντίκρισμα, αφήνοντας την Τουρκία να ενισχύει τη γεωπολιτική της θέση μέσω των σχέσεων με ΗΠΑ, Ρωσία, χώρες του Κόλπου και του μεταβατικού κυβερνητικού σχηματισμού της Λιβύης. Η απώλεια ερεισμάτων στην Ουάσινγκτον —καθώς η Αθήνα περιόρισε τις σχέσεις της σε τεχνοκρατικές επαφές και σε μια στατική αντίληψη του «φιλελληνισμού»— κατέστη εμφανής: η Ουάσινγκτον τηρεί σιωπή ή αμφίσημη στάση ακόμα και μπροστά σε ωμές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου από την Άγκυρα.
Ταυτόχρονα, οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες της Αθήνας περιορίστηκαν σε φραστικές καταδίκες, χωρίς πολιτικά, νομικά ή οικονομικά αντίμετρα, μετατρέποντας την Ελλάδα από γεωπολιτικό παίχτη σε κράτος που απλώς επικαλείται το δίκαιο χωρίς μοχλούς εφαρμογής. Η Λιβύη —αντί να αποτελέσει πεδίο ενεργούς διπλωματικής δράσης— εγκαταλείφθηκε, με αποτέλεσμα σήμερα η ελληνική κυβέρνηση να αντιδρά σπασμωδικά και εκτός πεδίου, μέσω άσχετων με το πρόβλημα πρωτοβουλιών όπως η έμφαση στο μεταναστευτικό ή η επίκληση της Chevron για την Κρήτη.
Σε τελική ανάλυση, η εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας υπέστη μια στρατηγική ήττα, χάνοντας πολύτιμο έδαφος στη Λιβύη, θεσμική αξιοπιστία στην Ε.Ε. καθώς και ερείσματα και προσβάσεις στις ΗΠΑ. Και όλα αυτά, ενώ η Τουρκία προχωρά απρόσκοπτα στην εφαρμογή ενός παράνομου αλλά αποδοτικού σχεδίου κατοχύρωσης τετελεσμένων στη βάση μιας πολιτικής ισχύος που η Αθήνα αποφεύγει διαχρονικά να αμφισβητήσει ουσιαστικά.
Η συμφωνία παράγωγο του Τουρκολιβυικού Μνημονίου
Η συμφωνία που υπεγράφη χθες ανάμεσα σε TPAO και NOC αφορά τέσσερις θαλάσσιες περιοχές, οι οποίες βρίσκονται νοτίως της μέσης γραμμής ανάμεσα στην Ελλάδα (Κρήτη και Πελοπόννησο) και τη Λιβύη. Εν ολίγοις δεν επηρεάζουν τον υφιστάμενο ενεργειακό σχεδιασμό της ελληνικής κυβέρνησης. Αξίζει να σημειωθεί ότι η χθεσινή συμφωνία «πατάει» πάνω στο μνημόνιο κατανόησης (MoU) που είχαν υπογράψει τον Οκτώβριο του 2022 Αγκυρα και Τρίπολη σχετικά με τη συνεργασία στον τομέα έρευνας και εξόρυξης υδρογονανθράκων και έχει γίνει με βασικό χάρτη εκείνον που συνοδεύει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, βάσει του οποίου η Κρήτη δεν διαθέτει επήρεια πέρα από έξι ναυτικά μίλια.
Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκεια της χθεσινής συνεδρίασης TPAO – NOC, στις φωτογραφίες που αναρτήθηκαν στην ιστοσελίδα του NOC τα στελέχη των εταιρειών εμφανίζονται να μιλούν με φόντο δύο χάρτες, σε δύο διαφορετικές φάσεις. Ετσι δημοσιεύονται δύο χάρτες, τόσο αυτός που περιλαμβάνει τα τέσσερα οικόπεδα που έχουν επιλεγεί για έρευνες, όσο και εκείνος που απεικονίζει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Οι κόκκινες γραμμές της Ελλάδας είναι πιο… βόρεια
Αρμόδιες πηγές στην Αθήνα ανέφεραν χθες ότι με βάση τον χάρτη που έχει κυκλοφορήσει από τη λιβυκή εταιρία πετρελαίου, οι περιοχές που οριοθετήθηκαν βρίσκονται νοτίως της μέσης γραμμής και υπογράμμιζαν ότι «σε κάθε περίπτωση η Ελλάδα δεν θα δεχθεί καμία παραβίαση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων».
Σύμφωνα με τη δήλωση της NOC, σχεδιάζεται να διεξαχθεί δισδιάστατη σεισμική έρευνα στο πλαίσιο του έργου που θα διεξαχθεί από την TPAO, πιθανότατα με κάποιο από τα ερευνητικά της, τα γνώριμα στην Αθήνα «Μπαρμπαρός» ή «Ορούτς Ρέις». Τα δεδομένα που θα ληφθούν ως αποτέλεσμα αυτών των μελετών, τα οποία θα καλύπτουν συνολικά 10.000 γραμμικά χιλιόμετρα, αναμένεται να υποβληθούν σε επεξεργασία το αργότερο εντός εννέα μηνών. Αξίζει να σημειωθεί ότι στις 13 Ιουνίου ανακοινώθηκε πως το «Ορούτς Ρέις» ολοκλήρωσε τις σεισμικές έρευνες στις θαλάσσιες περιοχές της Σομαλίας και μετά τις 15 Ιουνίου ξεκίνησε το ταξίδι της επιστροφής του προς την Τουρκία. Τον προηγούμενο μήνα σε ανύποπτο χρόνο (9 Μαΐου) ο υπουργός Ενέργειας της Τουρκίας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ είχε προαναγγείλει εργασίες της ΤΡΑΟ στα ανοιχτά της Λιβύης.
Προσπάθειες ανάσχεσης εκτός… τόπου
Η κατάσταση στη Λιβύη βρέθηκε χθες και στο τραπέζι της συνάντησης του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη με τον Αμερικανό ομόλογό του Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος έδειξε ενδιαφέρον τόσο για τις αυξημένες μεταναστευτικές ροές προς την Κρήτη και τη Γαύδο, όσο και για την εμπλοκή της αμερικανικής Chevron στα οικόπεδα που βρίσκονται στα νότια της Κρήτης. Ολα αυτά γίνονται πριν από τη σχεδιαζόμενη το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα μετάβαση του κ. Γεραπετρίτη τόσο στην Τρίπολη όσο και στη Βεγγάζη. Ο κ. Γεραπετρίτης θα συνοδεύσει και στις 8 Ιουλίου στη Λιβύη τον αρμόδιο επίτροπο Μετανάστευσης της Ε.Ε., Μάγκνους Μπρούνερ.
Η Αθήνα προώθησε την προσθήκη στο προσχέδιο των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναφοράς στο τουρκολιβυκό μνημόνιο που «παραβιάζει» κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών (…) και «δεν μπορεί να έχει νομικές συνέπειες για τρίτες χώρες». Το ζήτημα των αυξημένων μεταναστευτικών ροών από τη Λιβύη θα θέσει εξάλλου ο πρωθυπουργός στο σημερινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Το θέμα έχει θορυβήσει τις Βρυξέλλες, όπως φάνηκε στην πρόσφατη επιστολή της προέδρου της Κομισιόν προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, όπου επισημαίνει την αύξηση κατά 173% των αφίξεων από την Ανατολική Λιβύη στην Ελλάδα.
Οι φορτισμένες σχέσεις Τρίπολης – Αθήνας αποτυπώθηκαν και στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη Λιβύη την Τρίτη, όταν ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Τρίπολης Τάχερ Μοχάμεντ Αλ Σουν κατηγόρησε την Ελλάδα για «έρευνες σε διαφιλονικούμενη περιοχή», δηλαδή στα νότια της Κρήτης. «Δήλωσα το προφανές, ότι εμείς πρέπει να επιλύουμε τα ζητήματα σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, και αυτό περιλαμβάνει και την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών», ανέφερε από την πλευρά του ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Ελλάδας, Ευάγγελος Σέκερης.
