Τεράστιο αντίκτυπο σε όρους ασφάλειας της κοινωνίας και επιπτώσεων στην οικονομία είχε το blackout στην Ιβηρική Χερσόνησο, καθώς επηρέασε άμεσα σχεδόν 60 εκατ. ανθρώπους σε τρεις χώρες και εκτιμάται ότι κόστισε περί τα 13 δισ. ευρώ.
Η άνευ προηγουμένου διακοπή ηλεκτρικής ενέργειας που έπληξε την Ισπανία, την Πορτογαλία και περιοχές της νοτιοδυτικής Γαλλίας στις 28 Απριλίου 2025, κατατάσσεται ανάμεσα στα σοβαρότερα ενεργειακά συμβάντα στην ευρωπαϊκή ιστορία, επηρεάζοντας σχεδόν 60 εκατομμύρια πολίτες και παραλύοντας κρίσιμες υποδομές σε τρεις χώρες.
Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, περισσότεροι από 15 γιγαβάτ φορτίου – ποσοστό άνω του 50% της ζήτησης της Ισπανίας – εξαφανίστηκαν από το δίκτυο, προκαλώντας αλυσιδωτές αποσυνδέσεις και μαζική κατάρρευση της τροφοδοσίας. Η διακοπή προκάλεσε διακοπή λειτουργίας σε μεταφορές, επικοινωνίες, υπηρεσίες υγείας και κρίσιμους τομείς ασφάλειας, αναδεικνύοντας τις ευπάθειες του ευρωπαϊκού ενεργειακού μοντέλου σε κατάσταση κρίσης.
Πέραν των άμεσων επιχειρησιακών συνεπειών, το περιστατικό προκάλεσε σοβαρούς οικονομικούς και γεωπολιτικούς κραδασμούς. Οι αρχικές εκτιμήσεις για τις οικονομικές απώλειες ξεπερνούν τα 1,3 δισ. ευρώ, με σημαντικό πλήγμα σε λιανικό εμπόριο, τουρισμό και μεταφορές, ενώ η πολιτική ένταση μεταξύ Ισπανίας και Πορτογαλίας επιδεινώθηκε από διαφωνίες για το πού εντοπίζεται η ευθύνη. Παράλληλα, κλονίστηκε η εμπιστοσύνη του κοινού στη σταθερότητα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με επανεκκίνηση της συζήτησης για την ισορροπία μεταξύ πράσινης μετάβασης και ενεργειακής ασφάλειας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε τη διενέργια ανεξάρτητης έρευνας διάρκειας έξι μηνών, ενώ οι εθνικές κυβερνήσεις διεξάγουν παράλληλες έρευνες και δικαστικές διαδικασίες.
Αν και η ακριβής αιτία του μπλακάουτ παραμένει υπό διερεύνηση, τα επικρατέστερα σενάρια περιλαμβάνουν τεχνική αποσταθεροποίηση του δικτύου λόγω απότομης απώλειας συχνότητας, ακραία ατμοσφαιρικά φαινόμενα όπως θερμικές αναστροφές και απότομες ταλαντώσεις σε γραμμές υψηλής τάσης, καθώς και το ενδεχόμενο κακόβουλης παρέμβασης, περιλαμβανομένης κυβερνοεπίθεσης. Παράλληλα, σοβαρές ενδείξεις καταδεικνύουν ότι ιδιώτες παραγωγοί ενέργειας ενδέχεται να αγνόησαν ή να μην συμμορφώθηκαν με εντολές περιορισμού παραγωγής (curtailment), κάτι που θα μπορούσε να έχει επιταχύνει ή και επιδεινώσει τη συνολική αστάθεια του συστήματος. Η πολυπλοκότητα και η ταχύτητα του φαινομένου υποχρεώνουν σε συνολική θεώρηση της αρχιτεκτονικής και διακυβέρνησης των ευρωπαϊκών δικτύων ενέργειας.
Auditor’s note: Η ασφάλεια δικτύων στο επίκεντρο
Το μπλακάουτ στην Ιβηρική και τη Γαλλία αποκαλύπτει τον εύθραυστο χαρακτήρα των σύγχρονων ενεργειακών υποδομών υπό συνθήκες πίεσης. Παρά την ταχεία αποκατάσταση, η απουσία εναλλακτικών μηχανισμών, οι αδυναμίες στα ψηφιακά δίκτυα και η ανεπάρκεια διασυνδεδεμένων εφεδρειών συνιστούν στρατηγικές αδυναμίες. Ανεξαρτήρτως των αιτίων που προκάλεσαν το πρόβλημα, η γεωπολιτική διάσταση, κυρίως όσον αφορά την κυβερνοάμυνα, την αυτονομία και τη διασύνδεση, τίθεται πλέον στο επίκεντρο της πολιτικής ασφάλειας στην ΕΕ.
Το timeline
| Ώρα (Κεντρ. Ευρώπης) | Γεγονός |
|---|---|
| 11:30 π.μ. | Απότομη απώλεια 15 GW ηλεκτρικής ισχύος στην Ισπανία. Το σύστημα καταρρέει μέσα σε 5 δευτερόλεπτα. |
| 12:00 μ.μ. | Διακοπή ρεύματος σε Μαδρίτη, Βαρκελώνη, Λισαβόνα και Πόρτο. Ουσιώδεις διακοπές σε μεταφορές, επικοινωνίες. |
| 13:00 | Προσωρινές διακοπές στο νοτιοδυτικό τμήμα της Γαλλίας. Ενεργοποίηση πρωτοκόλλων ασφαλείας. |
| 15:00 | Λειτουργία νοσοκομείων με γεννήτριες. Προβλήματα σε αεροδρόμια και συστήματα μεταφοράς. |
| 20:00 | Σταδιακή αποκατάσταση στην Ισπανία και την Πορτογαλία. |
| Πρωινές ώρες 29/04 | Αποκατάσταση άνω του 99% της ισχύος στην Ιβηρική. Παραμένουν τοπικά προβλήματα. |
Τι δείχνουν τα πρώτα στοιχεία για τα αίτια
➤ Κατάρρευση Συχνότητας Δικτύου
Η αρχική αιτία αφορά την απότομη απώλεια 15 GW φορτίου, οδηγώντας σε κρίσιμη πτώση της συχνότητας του δικτύου και αυτόματη αποσύνδεση του διασυνδεδεμένου αγωγού Ισπανίας-Γαλλίας.
➤ Ατμοσφαιρικά Φαινόμενα
Η Πορτογαλική REN ανέφερε σπάνιες θερμικές αναστροφές και ταλαντώσεις στις γραμμές υψηλής τάσης, οι οποίες πιθανόν συνέβαλαν στην αποσταθεροποίηση.
➤ Πιθανή Κυβερνοεπίθεση ή Δολιοφθορά
Η Ισπανική Εθνική Αρχή Ασφαλείας και η Ανώτατη Εισαγγελία διερευνούν ενδεχόμενη κυβερνοεπίθεση. Υπάρχουν ενδείξεις για ανωμαλίες σε SCADA/ICS δεδομένα.
➤ Πιθανή Παράκαμψη Εντολών Curtailment από Ιδιώτες Παραγωγούς
Το ενδεχόμενο να αγνόησαν παραγωγοί ενέργειας – κυρίως ΑΠΕ – τις εντολές περιορισμού παραγωγής (curtailment) που εξέδωσε ο διαχειριστής του συστήματος (REE), αποτελεί εύλογο και τεχνικά τεκμηριωμένο σενάριο. Το curtailment αποτελεί κρίσιμο εργαλείο σταθεροποίησης του φορτίου σε στιγμές υπερπαραγωγής, και η μη συμμόρφωση μπορεί να οδηγήσει σε υπερφόρτιση γραμμών, διαταραχή συχνοτήτων και καταρρεύσεις διασυνδέσεων.
Οι διαθέσιμες ενδείξεις δείχνουν προς απότομη διαφορά μεταξύ αναμενόμενης και πραγματικής απορρόφησης φορτίου, γεγονός που συνάδει με μη τήρηση curtailment. Επιπλέον, οι πολιτικές δηλώσεις για την ανάγκη κρατικοποίησης του REE και οι αναφορές της REN σε ασύμμετρες ταλαντώσεις ενισχύουν την ανάγκη περαιτέρω τεχνικής και ρυθμιστικής διερεύνησης. Εφόσον επιβεβαιωθεί, το σενάριο αυτό αναδεικνύει σοβαρές αδυναμίες στην εποπτεία και στην πειθαρχία των συμμετεχόντων στην αγορά.
Πως αντιμετώπισαν το θέμα αρχές και κυβερνήσεις
- Ισπανία: Ο Πρωθυπουργός Pedro Sánchez κήρυξε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και ζήτησε πλήρη έρευνα εντός και εκτός ΕΕ.
- Πορτογαλία: Ο Πρωθυπουργός Luís Montenegro απέδωσε την προέλευση του συμβάντος στην Ισπανία και ζήτησε ευρωπαϊκό τεχνικό έλεγχο.
- ΕΕ / ACER: Ανέλαβε την ηγεσία ανεξάρτητης ευρωπαϊκής έρευνας διάρκειας 6 μηνών, με στόχο την ενίσχυση των κοινών μηχανισμών αντίστασης.
Αντίκτυπος και επιπτώσεις
- Πληθυσμός: Επηρεάστηκαν άμεσα ~44 εκατ. στην Ισπανία, ~10 εκατ. στην Πορτογαλία, ~2-3 εκατ. στη Γαλλία.
- Οικονομία: Απώλειες άνω των €1,3 δισ., κυρίως στους τομείς λιανικής, τουρισμού, μεταφορών και υπηρεσιών.
- Υποδομές: Διακοπές σε σιδηροδρομικά δίκτυα, νοσοκομεία, αεροδρόμια και τηλεπικοινωνίες.
Οι προτάσεις των ειδικών
1. Αναβάθμιση Ανθεκτικότητας Δικτύων
-
Υποχρεωτική εγκατάσταση real-time monitoring & forecasting συστημάτων σε όλους τους συμμετέχοντες στην παραγωγή, ανεξαρτήτως ισχύος.
-
Υιοθέτηση υποχρεωτικών standards για frequency containment reserves (FCR) σε χώρες με υψηλό μερίδιο ΑΠΕ.
2. Διασυνοριακά Πρωτόκολλα Έκτακτης Ανάγκης
-
Καθιέρωση κοινών fail-safe μηχανισμών για τα διευρωπαϊκά interconnectors με δυνατότητα άμεσης αποσύνδεσης φορτίων.
-
Θεσμοθέτηση τριμερών πρωτοκόλλων επιχειρησιακής ανταλλαγής δεδομένων και επιβεβαίωσης curtailment μεταξύ Ισπανίας – Πορτογαλίας – Γαλλίας.
3. Ενίσχυση Κυβερνοασφάλειας
-
Διεξαγωγή stress tests στα SCADA και ICS συστήματα όλων των διαχειριστών συστήματος υπό επίβλεψη ENISA.
-
Ανάπτυξη ευρωπαϊκού Κέντρου Επιτήρησης Ψηφιακών Απειλών για κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
4. Θεσμική Διασφάλιση Συμμόρφωσης Curtailment
-
-
Δημιουργία πανευρωπαϊκού μηχανισμού πιστοποίησης συμμόρφωσης curtailment μέσω ENTSO-E και ACER.
-
Υποχρεωτική διατήρηση ψηφιακών αποτυπωμάτων (logs) για όλες τις εντολές περιορισμού και τις αποκρίσεις παραγωγών.
-
Ενεργοποίηση κυρώσεων και αποκλεισμού παραγωγών που δεν συμμορφώνονται, καθώς και αυτόματη ειδοποίηση του TSO σε περίπτωση παρέκκλισης.
-
Καθιέρωση κοινής βάσης δεδομένων παρακολούθησης συμμόρφωσης διαθέσιμης σε ρυθμιστικές αρχές και TSOs.
-
