Όπως ήταν αναμενόμενο οι Ευρωπαίοι συμφώνησαν στην κατεύθυνση αύξησης των αμυντικών δαπανών και του σχεδίου της Κομισιόν για τα 150 δισ., δεν κατάφεραν όμως να μεταπείσουν τον Ορμπάν για στήριξη της Ουκρανίας, με αποτέλεσμα η Ουγγαρία να ασκήσει βέτο.
Η Ευρώπη έχει τεράστιο ρήγμα το οποίο φαίνεται αγεφύρωτο. Αυτό καταδεικνύει η αδυναμία υιοθέτησης ενιαίας θέσης απέναντι στην Ουκρανία, όταν προηγουμένως οι 27 έχουν συμφωνήσει για την αύξηση των δαπανών για την Άμυνα.
Στην έκτακτη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες, οι ηγέτες της ΕΕ αποφάσισαν να συνεχίσουν την παροχή στρατιωτικής υποστήριξης στην Ουκρανία, παρά το βέτο του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν. Ο Όρμπαν, γνωστός για τις φιλορωσικές του θέσεις και την υποστήριξή του στον Βλαντίμιρ Πούτιν, καθώς και τις σχέσεις του με τον Τραμπ, μπλόκαρε την κοινή προσπάθεια της ΕΕ να αναπληρώσει τη διακοπή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας, μετά την απόφαση του πρώην προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να “παγώσει” τη στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο.
Η Ευρώπη προχωρά χωρίς την Ουγγαρία
Παρά το ουγγρικό βέτο, οι υπόλοιποι 26 ηγέτες της ΕΕ συνέχισαν τις διαβουλεύσεις και δημοσίευσαν τα δικά τους συμπεράσματα. Στην κοινή τους δήλωση, τονίζεται ότι για να επιτευχθεί η ειρήνη μέσω της ισχύος, η Ουκρανία πρέπει να βρίσκεται στην ισχυρότερη δυνατή θέση, διαθέτοντας ισχυρές στρατιωτικές και αμυντικές ικανότητες. Επιβεβαίωσαν, επίσης, τη δέσμευσή τους για πολιτική, οικονομική, ανθρωπιστική, στρατιωτική και διπλωματική υποστήριξη προς την Ουκρανία, σε συνεργασία με συμμάχους και εταίρους.
Επιπλέον, το κείμενο υπογραμμίζει την ανάγκη για αυξημένη πίεση στη Ρωσία μέσω νέων κυρώσεων και αποτελεσματικότερης επιβολής των υφιστάμενων, με στόχο την αποδυνάμωση της ικανότητάς της να συνεχίσει τον επιθετικό της πόλεμο.
Προκλήσεις για την ενιαία στάση της ΕΕ
Το βέτο του Όρμπαν αναδεικνύει για ακόμα μία φορά τη δυσκολία της ΕΕ να διαμορφώσει μια συνεκτική στρατηγική απέναντι στη Ρωσία και τις αλλαγές στην αμερικανική πολιτική. Το ζήτημα του βέτο έχει φέρει στο τραπέζι την ιδέα της δημιουργίας μιας «συμμαχίας των προθύμων» μεταξύ των κρατών που είναι διατεθειμένα να προχωρήσουν χωρίς την Ουγγαρία, όπως δήλωσε η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλλας.
Η ιδέα αυτή θα μπορούσε να αμφισβητήσει τη θεμελιώδη αρχή της ομοφωνίας στην ΕΕ, αλλά θα επέτρεπε μια πιο συνεκτική εξωτερική πολιτική. Ωστόσο, η εφαρμογή κυρώσεων και άλλων κρίσιμων μέτρων εξακολουθεί να απαιτεί ομοφωνία, γεγονός που σημαίνει ότι η αντιπαράθεση με τον Όρμπαν θα συνεχιστεί.
Η στάση της Σλοβακίας και η ευρύτερη πολιτική δυναμική
Αν και αρχικά υπήρχαν ανησυχίες ότι η Σλοβακία θα ακολουθούσε την Ουγγαρία στην άσκηση βέτο, ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο κατόρθωσε να διασφαλίσει μια διατύπωση που δεσμεύει την ΕΕ να υποστηρίξει τη Μπρατισλάβα στις προσπάθειές της να επανεκκινήσει τους ρωσικούς αγωγούς φυσικού αερίου που διέρχονται από τη χώρα. Παρόλα αυτά, η τελική διατύπωση του κειμένου άλλαξε για να αποφευχθεί η άμεση αναφορά στην επαναφορά της ροής ρωσικού φυσικού αερίου.
Ο αναλυτής του Γερμανικού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, Μίλαν Νιτς, σημείωσε ότι ο Φίτσο παραμένει πραγματιστής, αλλά ο Όρμπαν απομονώνεται όλο και περισσότερο, καθώς πιστεύει ότι η ΕΕ θα αποδυναμωθεί λόγω του Τραμπ.
Η ευρωπαϊκή άμυνα και η στρατηγική αυτονομία
Η Σύνοδος Κορυφής κατέληξε επίσης σε ομόφωνη απόφαση για την αύξηση των αμυντικών δαπανών της ΕΕ, με τη δημιουργία ενός νέου ταμείου 150 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση στρατιωτικών δαπανών σε όλα τα κράτη-μέλη. Παράλληλα, δόθηκε έμφαση στην αεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, στα συστήματα πυροβολικού, στις κυβερνοεπιθέσεις και στην ανάπτυξη στρατιωτικής τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Κύπριος Πρόεδρος, Νίκος Χριστοδουλίδης, τόνισε ότι η ΕΕ δεν μπορεί να εξαρτάται στρατηγικά από τρίτες χώρες για την άμυνα και την ασφάλειά της και ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας είναι κρίσιμη. Επίσης, σημείωσε ότι οι αμυντικές δαπάνες δεν πρέπει να υπολογίζονται στο δημόσιο χρέος των κρατών-μελών, ενώ επεσήμανε ότι οι απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν προέρχονται μόνο από τη Ρωσία, αλλά και από τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η επόμενη συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα θα πραγματοποιηθεί στις Συνόδους του Μαρτίου και του Ιουνίου, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρουσιάσει τη «Λευκή Βίβλο για το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας» στα μέσα Μαρτίου.
Για τις δαπάνες
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει την ανάγκη να συνεχιστεί η ουσιαστική αύξηση των δαπανών για την ασφάλεια και την άμυνα της Ευρώπης και, μεταξύ άλλων: «χαιρετίζει την πρόθεση της Επιτροπής να προτείνει στο Συμβούλιο την ενεργοποίηση, με συντονισμένο τρόπο, της εθνικής ρήτρας διαφυγής στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης ως άμεσο μέτρο και καλεί την Επιτροπή να διερευνήσει περαιτέρω μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις του Συμβουλίου, διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα του χρέους, για τη διευκόλυνση σημαντικών αμυντικών δαπανών σε εθνικό επίπεδο σε όλα τα κράτη μέλη». Καλωσορίζεται, επίσης, η πρόθεση της Επιτροπής να υποβάλει πρόταση για ένα νέο μέσο της ΕΕ που θα παρέχει στα κράτη μέλη δάνεια που υποστηρίζονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ύψους έως 150 δισεκατομμυρίων ευρώ και καλεί το Συμβούλιο να εξετάσει την πρόταση αυτή επειγόντως.
Ομοίως, καλωσορίζεται η πρόσφατη επιστολή της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και τα σχέδια για ενίσχυση της υποστήριξης της Τράπεζας προς την ευρωπαϊκή βιομηχανία ασφάλειας και άμυνας, διαφυλάσσοντας παράλληλα τις λειτουργίες και την ικανότητα χρηματοδότησής της, και καλεί το Συμβούλιο των Διοικητών της ΕΤΕπ να συνεχίσει επειγόντως να προσαρμόζει τις πρακτικές της ΕΤΕπ για δανεισμό στην αμυντική βιομηχανία, στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η σημασία της κινητοποίησης ιδιωτικής χρηματοδότησης για την αμυντική βιομηχανία και η Επιτροπή καλείται να εξετάσει σχετικά μέτρα.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προσδιορίζει τον κατάλογο τομέων προτεραιότητας για δράση σε επίπεδο ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία, σύμφωνα με το έργο που έχει ήδη γίνει στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού ‘Αμυνας και σε πλήρη συνοχή με το ΝΑΤΟ: αεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, συστήματα πυροβολικού, συμπεριλαμβανομένων δυνατοτήτων ακριβείας βαθιάς κρούσης· πυραύλους και πυρομαχικά, drones και συστήματα anti-drone, στρατηγικούς παράγοντες διευκόλυνσης, μεταξύ άλλων σε σχέση με την προστασία του διαστήματος και των υποδομών ζωτικής σημασίας, στρατιωτική κινητικότητα, κυβερνοχώρος, τεχνητή νοημοσύνη και ηλεκτρονικός πόλεμος.
Υπογραμμίζεται, επίσης, ότι η προστασία και η άμυνα όλων των χερσαίων, εναέριων και θαλάσσιων συνόρων της ΕΕ συμβάλλει στην ασφάλεια της Ευρώπης στο σύνολό της, ιδίως όσον αφορά τα ανατολικά σύνορα της ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις απειλές που θέτουν η Ρωσία και η Λευκορωσία.Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λαμβάνει υπόψη τις απειλές στα υπόλοιπα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τονίζει τη σημασία της άμυνάς τους.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπενθυμίζει επίσης ότι μια ισχυρότερη και πιο ικανή ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας θα συμβάλει θετικά στην παγκόσμια και διατλαντική ασφάλεια και θα είναι συμπληρωματική του ΝΑΤΟ, το οποίο παραμένει, για τα κράτη που είναι μέλη του, το θεμέλιο της συλλογικής τους άμυνας. Καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ που είναι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ να συντονιστούν πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούνιο του 2025. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει τη σημασία της συνεργασίας με ομοϊδεάτες εταίρους εκτός ΕΕ.
Επισημαίνεται, επίσης, ότι τα παραπάνω δεν θίγουν τον ειδικό χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών και λαμβάνονται υπόψη τα συμφέροντα ασφάλειας και άμυνας όλων των κρατών μελών, σύμφωνα με τις Συνθήκες.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει ότι «προσβλέπει στη Λευκή Βίβλο για το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας», που θα παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περί τα μέσα Μαρτίου και σημειώνει ότι θα επανέλθει στο θέμα της ‘Αμυνας, στις Συνόδους του Μαρτίου και του Ιουνίου.
Γεύμα με Ζελένσκι
Πριν την έναρξη της Συνόδου Κορυφής, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι μίλησε στους 27 ηγέτες και επί μιάμιση ώρα τους ανέλυσε την κατάσταση στο έδαφος, τα διπλωματικά του σχέδια καθώς και το πως θα πρέπει να υπάρξει ειρήνευση στην Ουκρανία.
