Κομβική και ιδιαίτερα κερδοφόρα χρονιά αναμένεται ότι θα είναι το 2025 για το Real Estate, σύμφωνα με έκθεση της Deloitte, με έμφαση στις βιομηχανικές μονάδες και προβλέψιμους κινδύνους που απορρέουν κυρίως από την πορεία των επιτοκίων.
Tην ετήσια έκθεση για τις προοπτικές του κλάδου των εμπορικών ακινήτων για το 2025 δημοσίευσε η Deloite, αναδεικνύοντας σημαντικές ευκαιρίες που διαφαίνονται για την επόμενη χρονιά, έπειτα από μια μακρά περίοδο οικονομικής αβεβαιότητας.
Για την εκπόνηση της έκθεσης, διεξάχθηκε έρευνα που πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή περισσότερων από 880 C-level στελεχών από το χώρο του real estate σε Βόρεια Αμερική, Ευρώπη και την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.
Η έκθεση εστιάζει στις κύριες τάσεις και προκλήσεις που θα διαμορφώσουν τον κλάδο τα επόμενα χρόνια, στα οικονομικά σενάρια για την ανάκαμψή του, στην αυξανόμενη ανάγκη για επενδύσεις σε βιώσιμες στρατηγικές, στις δεξιότητες της νέας γενιάς εργαζομένων, στην εφαρμογή τεχνολογικών λύσεων καθώς και στο πώς οι εταιρείες ακινήτων μπορούν να προσαρμοστούν και να επωφεληθούν από τις επικείμενες ευκαιρίες.
Σύμφωνα με την έρευνα της Deloitte, το 2025 αναμένεται να αποτελέσει μια κομβική και ευνοϊκή χρονιά για την αγορά εμπορικών ακινήτων, με σημαντικές ευκαιρίες και προκλήσεις να διαμορφώνουν το τοπίο. Η έμφαση στη βιωσιμότητα, την τεχνολογική καινοτομία και τις στρατηγικές επενδύσεις εκτιμάται ότι θα αποτελέσουν τους καθοριστικούς παράγοντες που θα διαμορφώσουν την επιτυχία των εταιρειών του κλάδου τα επόμενα χρόνια και θα βοηθήσουν τις επιχειρήσεις να διαφοροποιηθούν από τον ανταγωνισμό και να αναπτυχθούν περαιτέρω.
Τα κύρια ευρήματα της έρευνας συνοψίζονται στα εξής:
- Αύξηση Εσόδων: Σχεδόν το 90% των ερωτηθέντων αναμένει αύξηση των εσόδων της εταιρίας τους το 2025, με το 60% να προβλέπει ετήσια ανάπτυξη άνω του 5%. Αυτή η τάση σηματοδοτεί την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στον κλάδο σε επίπεδο εσόδων.
- Αύξηση Προϋπολογισμών και Επενδύσεων στην Τεχνολογία: Το 81% των στελεχών προτίθεται να αυξήσει τον προϋπολογισμό της εταιρείας τους, δίνοντας έμφαση στις επενδύσεις στον τομέα της τεχνολογίας και των δεδομένων. Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και άλλων καινοτόμων τεχνολογιών θεωρείται απαραίτητη για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
- Μακροοικονομικές Προκλήσεις: Οι μεγαλύτερες ανησυχίες των στελεχών αφορούν στους αυξημένους κινδύνους από τα επιτόκια, τους κινδύνους στον κυβερνοχώρο, τις αλλαγές στη φορολογική πολιτική και το αυξημένο κόστος κεφαλαίου. Αυτοί οι παράγοντες θεωρούνται καθοριστικοί για τη χρηματοοικονομική απόδοση των εταιρειών μέσα στους επόμενους 12-18 μήνες.
- Ευκαιρίες Επενδύσεων: Σημαντικότερες προοπτικές ανάπτυξης φαίνεται να έχει ο κλάδος των βιομηχανικών μονάδων, τα συγκροτήματα κατοικιών, τα ξενοδοχειακά ακίνητα και τα καταλύματα, τομείς στους οποίους σημειώνεται αυξημένη ζήτηση.
- Βιωσιμότητα και Αναβαθμίσεις: Το 76% των ερωτηθέντων σχεδιάζει σημαντικές ενεργειακές αναβαθμίσεις των ακινήτων τους μέσα στους επόμενους 12-18 μήνες. Οι αναβαθμίσεις αυτές αποτελούν κομβικό παράγοντα για τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος και την επίτευξη των στόχων βιωσιμότητας.
- Επιτόκια και Αγορές: Αν και τα υψηλά επιτόκια θα συνεχίσουν να φέρνουν προκλήσεις, οι εταιρείες εμπορικών ακινήτων αναμένουν βελτίωση στις χρηματοοικονομικές συνθήκες το 2025, με προοπτική μείωσης επιτοκίων και ανάκαμψης της αγοράς.
- Συγχωνεύσεις και Εξαγορές: Το 68% των ερωτηθέντων σκοπεύει να αυξήσει τις συγχωνεύσεις και εξαγορές (M&A) μέσα στους επόμενους 12-18 μήνες, εστιάζοντας στην ενίσχυση της τεχνολογικής υποδομής και της ανταγωνιστικότητας.
- Αναδυόμενες Τεχνολογίες: Η τεχνητή νοημοσύνη συνεχίζει να κερδίζει έδαφος, με το 76% των εταιρειών να βρίσκεται στα πρώτα στάδια υιοθέτησης ή δοκιμαστικής εφαρμογής της. Οι επιχειρήσεις που έχουν επενδύσει στην τεχνητή νοημοσύνη και προπορεύονται ως προς την εφαρμογή της αναμένουν βελτίωση στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και αύξηση της αποδοτικότητας του ανθρώπινου δυναμικού τους.
Με αφορμή τη δημοσίευση της Έρευνας ο κ. Χρήστος Κοσμάς, Partner, Real Estate Advisory and Corporate Finance Leader, Real Estate Sector Leader στην Deloitte Ελλάδας, σημείωσε: «Το 2025 διαφαίνεται ως μια χρονιά καίριας σημασίας για τον κλάδο των εμπορικών ακινήτων. Οι οργανισμοί έχουν τώρα την ευκαιρία να προσαρμόσουν τις στρατηγικές τους και να ανακάμψουν δυναμικά, επενδύοντας σε τεχνολογικές καινοτομίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, και υιοθετώντας βιώσιμες πρακτικές. Η βιωσιμότητα και η ενεργειακή αποδοτικότητα δεν είναι πλέον απλώς επιλογές, αλλά οι στρατηγικές προτεραιότητες που θα καθορίσουν την επιτυχία. Οι εταιρείες που θα προσαρμοστούν γρήγορα στις νέες τάσεις θα βγουν κερδισμένες από τις προκλήσεις του μέλλοντος».
Βιομηχανικό Real Estate
Η έμφαση των ερωτηθέντων στα βιομηχανικά ακίνητα πιθανότατα οφείλεται στη συνεχιζόμενη παγκόσμια ζήτηση για χώρους κατασκευής, όπου δύο παράγοντες φαίνεται να παίζουν ρόλο. Πρώτον, μετά από αρκετά χρόνια διαταραχών που σχετίζονται με τον COVID-19, οι εταιρείες επιδιώκουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην εφοδιαστική αλυσίδα φέρνοντας τις εγκαταστάσεις παραγωγής τους πιο κοντά στην εγχώρια αγορά για συντομότερη και πιο ευέλικτη μεταφορά. Από την υπογραφή της Συμφωνίας Ηνωμένων Πολιτειών-Μεξικού-Καναδά το 2020, η επαναφορά της παραγωγής στη Βόρεια Αμερική αυξήθηκε, με το χαμηλό κόστος και τη μεγάλη διαθεσιμότητα εργασίας να προσελκύουν πολλές εταιρείες στο Μεξικό συγκεκριμένα.
Εταιρείες όπως η Walmart και η Volkswagen έχουν ανακοινώσει πρόσφατες επενδύσεις στην περιοχή. Το Μεξικό ξεπέρασε την Κίνα ως ο μεγαλύτερος εξαγωγέας προς τις Ηνωμένες Πολιτείες το 2023.
Δεύτερον, η υπεραπόδοση των κατασκευαστών ημιαγωγών διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο. Παρότι πολλοί παράγοντες επηρεάζουν τις αποφάσεις για μίσθωση, οι ενοικιάσεις από επιχειρήσεις ημιαγωγών αυξήθηκαν κατά 33% από τον Αύγουστο του 2022, όταν ψηφίστηκε ο Νόμος CHIPS and Science Act στις Ηνωμένες Πολιτείες, μια πολιτική που στοχεύει στην ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής ημιαγωγών. Άλλα ακίνητα γύρω από αυτές τις εγκαταστάσεις παραγωγής επωφελήθηκαν επίσης, με αύξηση των ενοικίων κατά 48% σε ορισμένες αγορές.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η διαθέσιμη γη για νέες αναπτύξεις είναι περιορισμένη, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευκαιρίες ανακαίνισης παλαιότερων υφιστάμενων κτιρίων αντί για νέες κατασκευές.
Η ζήτηση για ακίνητα της ψηφιακής οικονομίας, ιδιαίτερα για κέντρα δεδομένων, έχει αυξηθεί παγκοσμίως λόγω της υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης (AI). Ωστόσο, με την αυξημένη ζήτηση για αποθήκευση προκύπτει και μία ανησυχία—ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος των ενεργοβόρων εγκαταστάσεων. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνουν τα κέντρα δεδομένων λόγω των απαιτήσεων της AI θα υπερδιπλασιαστεί μέχρι το 2026 και θα μπορούσε να καταναλώσει πάνω από 250 δισεκατομμύρια γαλόνια νερού ετησίως μέχρι το 2030.
Καθώς η ζήτηση για λύσεις AI αυξάνει το ενδιαφέρον για εξειδικευμένα κέντρα δεδομένων, οι ιδιοκτήτες και οι επενδυτές σε αυτόν τον τομέα θα πρέπει να εξετάσουν τον αντίκτυπο στη βιωσιμότητα καθώς και τις πιθανές ρυθμιστικές παρεμβάσεις για τον περιορισμό της υπερβολικής κατανάλωσης ενέργειας. Ορισμένοι ήδη αντιμετωπίζουν το ζήτημα της ενεργειακής αποδοτικότητας των κέντρων δεδομένων: Η Equinix, ένας επενδυτικός φορέας ακινήτων (REIT) που λειτουργεί πάνω από 250 κέντρα δεδομένων παγκοσμίως, εγκατέστησε κυψέλες καυσίμου για καθαρότερη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και δεσμεύτηκε για την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας μέσω συμφωνιών αγοράς ενέργειας.
Η ισπανική εταιρεία ακινήτων Merlin Properties ξεκίνησε πρόσφατα τη λειτουργία τριών πλήρως ουδέτερων ως προς το άνθρακα και χωρίς νερό κέντρων δεδομένων, τα οποία βρίσκονται στο λιμάνι της Βαρκελώνης, το Μπιλμπάο-Arasur, και τη Μαδρίτη Getafe. Ένα επιπλέον κέντρο δεδομένων βρίσκεται υπό κατασκευή στη Λισαβόνα.
Τα γραφεία έχουν προσελκύσει πολλούς τίτλους στον κλάδο το περασμένο έτος, λόγω των πιο δραστικών μειώσεων στην αποτίμηση περιουσιακών στοιχείων, της μειωμένης πληρότητας λόγω των υβριδικών μορφών εργασίας της πανδημίας, και των προβλημάτων δανεισμού. Τα ευρήματα από την April Economics Insider της Deloitte δείχνουν ότι ο τομέας γραφείων εξακολουθεί να εξισορροπεί μετά την πανδημία, και πιθανώς θα υπάρξει περαιτέρω ενοποίηση για χαμηλότερης ποιότητας ακίνητα εάν συνεχιστούν οι μειώσεις στην αποτίμηση στο εγγύς μέλλον.
Υπάρχει ακόμη υψηλός βαθμός ετερογένειας στις επιδόσεις των μεμονωμένων ακινήτων γραφείων ανά γεωγραφική περιοχή. Οι ερωτηθέντες στην έρευνά μας άλλαξαν ελάχιστα την άποψή τους για τον τομέα για το 2025. Τα προαστιακά γραφεία κατέλαβαν την έβδομη θέση, χωρίς αλλαγή από το προηγούμενο έτος, και τα γραφεία στο κέντρο ήρθαν στην ένατη θέση, με πτώση μίας θέσης σε σύγκριση με πέρυσι. Και οι δύο κατηγορίες παρουσίασαν πιο δραματική υποβάθμιση στην προτεραιοποίηση στην έρευνα για τις εμπορικές προοπτικές ακινήτων του 2024, πέφτοντας από την τρίτη και πρώτη θέση, αντίστοιχα, στην έρευνα του 2023.
