Την ισχυρή πολιτική βούληση για την εμπέδωση του θετικού κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τη διάθεση για συζητήσεις σε διμερές -και όχι πολυμερές- επίπεδο επιβεβαίωσαν στη συνάντησή τους στην Αθήνα οι υπουργοί Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης και Χακάν, Φιντάν, κάνοντας αμφότεροι λόγο για εποικοδομητικό διάλογο.
Η πρόσφατη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της Ελλάδας και της Τουρκίας, Γιώργου Γεραπετρίτη και Χακάν Φιντάν, επανέφερε στο προσκήνιο την ουσία της ελληνοτουρκικής διαφοράς με στόχο τη συζήτηση της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών. Παρά τις σαφείς θέσεις και διαφορές των δύο πλευρών, εντοπίζονται συγκεκριμένα σημεία σύμπτωσης και σύγκρουσης, τα οποία είναι κρίσιμα για την κατανόηση των διμερών σχέσεων και της προοπτικής μιας πιθανής συμφωνίας.
Η συνάντηση στην Αθήνα επιβεβαίωσε ότι, παρά τις σοβαρές διαφωνίες, υπάρχει αμοιβαία διάθεση για τη διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας και αποτροπής εντάσεων. Ωστόσο, η διαφοροποίηση στις θέσεις για τη θεματολογία και η επιμονή της Τουρκίας σε θέματα που η Ελλάδα θεωρεί κλειστά υπογραμμίζουν τις μεγάλες προκλήσεις που παραμένουν.
Σημεία Σύμπτωσης
- Διατήρηση Θετικού Κλίματος
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν στη διατήρηση ενός θετικού και εποικοδομητικού κλίματος για να μπορούν να συζητούν για τα βασικά τους ζητήματα. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σχολίασε ότι υπάρχει καλή διάθεση που μπορεί να αποτελέσει τη βάση για έναν ουσιαστικό διάλογο. - Δημιουργία Μηχανισμού Πρόληψης Εντάσεων
Αποφασίστηκε η σύσταση ενός επιπλέον διαύλου επικοινωνίας σε διπλωματικό επίπεδο, με σκοπό την πρόληψη εντάσεων. Αυτό δείχνει αμοιβαία αναγνώριση της ανάγκης για μηχανισμούς αποκλιμάκωσης, προκειμένου να αποφευχθούν καταστάσεις όπως εκείνη του Ιουλίου στην Κάσο. - Κοινή Υποψηφιότητα στον ΟΑΣΕ και Συνεργασία σε Θέματα Προσφυγικού
Αναφέρθηκε πρόοδος σε συγκεκριμένα πεδία, όπως η κοινή υποψηφιότητα Ελλάδας και Τουρκίας στον Οργανισμό Ασφάλειας και Συνεργασίας στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), καθώς και η συνεργασία στο μεταναστευτικό, σημεία που καταδεικνύουν πρακτικά κοινά συμφέροντα και επιδιώξεις. - Δέσμευση για Συνέχιση των Συζητήσεων
Έχει ήδη σχεδιαστεί ένας «οδικός χάρτης» επαφών με σειρά συναντήσεων στο προσεχές διάστημα, γεγονός που αποδεικνύει τη δέσμευση και των δύο πλευρών για έναν συνεχή και συστηματικό διάλογο.
Σημεία Σύγκρουσης
- Διαφορετική Προσέγγιση στη Θεματολογία των Συζητήσεων
Η Ελλάδα επιμένει ότι η βασική διαφορά είναι μία (υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ), ενώ η Τουρκία υποστηρίζει την ύπαρξη πολλαπλών αλληλένδετων ζητημάτων στο Αιγαίο. Ο κ. Γεραπετρίτης τόνισε ότι οι θέσεις διαφέρουν ως προς το εύρος της συζήτησης, κάτι που αποτελεί σοβαρό σημείο διάστασης. - Διαμετρικά Αντίθετες Απόψεις για το Κυπριακό
Οι δύο υπουργοί διατύπωσαν εντελώς διαφορετικές απόψεις για το Κυπριακό. Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει την επίλυση στη βάση των παραμέτρων του ΟΗΕ, ενώ η Τουρκία θεωρεί ότι το μοντέλο της ομοσπονδίας δεν είναι πλέον εφαρμόσιμο. - Μειονοτικό και Προστασία Οθωμανικών Μνημείων
Ο κ. Φιντάν έθιξε το ζήτημα της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη (επιμένοντας στη θεώρηση της ως τουρκική) και ζήτησε την προστασία των οθωμανικών μνημείων στην Ελλάδα, ζήτημα που η Αθήνα απορρίπτει σταθερά. Αυτά τα ζητήματα αποτελούν διαχρονικά πηγές έντασης στις διμερείς σχέσεις. - Επιφυλακτική Στάση της Αντιπολίτευσης
Η ελληνική αντιπολίτευση διατυπώνει αμφιβολίες για την ειλικρίνεια της τουρκικής πλευράς. Το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ και η Ελληνική Λύση, μεταξύ άλλων, ανησυχούν ότι ο διάλογος μπορεί να οδηγήσει σε παραχωρήσεις και λύσεις συνεκμετάλλευσης στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, υπονομεύοντας την κυριαρχία της Ελλάδας. - Αναφορά σε Ιστορικές Διεκδικήσεις και Θέση της Ελλάδας
Ο πρωθυπουργός Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα παραμένει σε ισχυρή θέση, αναφερόμενος στις Ένοπλες Δυνάμεις, την οικονομία και τις γεωπολιτικές συμμαχίες της χώρας. Αυτή η τοποθέτηση καταδεικνύει την ανάγκη της ελληνικής πλευράς να διασφαλίσει ότι δεν θα υπάρξουν υποχωρήσεις σε θεμελιώδη ζητήματα κυριαρχίας.
Παρέμβαση Μητσοτάκη
Τη συνάντηση Γεραπετρίτη – Φιντάν στην Αθήνα σχολίασε από τη Βουδαπέστη και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. «Οι δηλώσεις επιβεβαιώνουν ότι υπάρχει ένα καλό κλίμα πάνω στο οποίο μπορούμε να οικοδομήσουμε. Αλλά, ταυτόχρονα, ναι, σίγουρα δεν υπάρχει ακόμη ένα κοινό πλαίσιο προκειμένου να συζητήσουμε σε βάθος τη μία μεγάλη μας διαφορά με την Τουρκία, που δεν είναι άλλη από την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο», ανέφερε ο κ. Μητσοτάκης. Και πρόσθεσε ότι υπάρχει, παρ’ όλα αυτά, πρόοδος σε κάποια ζητήματα, όπως η βίζα εξπρές για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, η καλύτερη συνεργασία στο προσφυγικό, αλλά και η κοινή υποψηφιότητα στον ΟΑΣΕ. Ωστόσο υπογράμμισε: «Σε όσους ανησυχούν θέλω να ξαναπώ ότι η Ελλάδα προσέρχεται σε αυτή τη συζήτηση από μία ισχυρή θέση. Είμαστε μία χώρα με ισχυρές Ενοπλες Δυνάμεις, με σταθερή και αναπτυσσόμενη οικονομία, με ένα πλαίσιο γεωπολιτικών συμμαχιών το οποίο αναγνωρίζει το δίκαιο των θέσεών μας, με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που θωρακίζουν τις ελληνικές θέσεις». Και κατέληξε, λέγοντας ότι «συνομιλούμε και θα συνομιλούμε. Και έστω κι αν δεν μπορούμε να βρούμε ένα πλαίσιο να συμφωνήσουμε στην κεντρική μας διαφορά, οφείλουμε να διαφυλάξουμε τα ήρεμα νερά, τα οποία τελικά αποβαίνουν, νομίζω, προς όφελος και των δύο λαών».
Η επόμενη συνάντηση
Ενδεικτικό της προόδου των συζητήσεων είναι ο προγραμματισμός ήδη της επόμενης συνάντησης, έως το τέλος του χρόνου. Αντικείμενο της επόμενης επαφής δεν θα είναι μόνο την προετοιμασία του επόμενου Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας (ΑΣΣ), αλλά και το περίγραμμα που συνδέεται με τις δυσκολίες των θαλασσίων ζωνών.
Το ΑΣΣ, που θα συνδυαστεί με κατ’ ιδίαν συνάντηση των κ. Μητσοτάκη και Ερντογάν, κατά πάσα πιθανότητα θα πραγματοποιηθεί εντός του πρώτου τριμήνου του 2025, ενδεχομένως τον Φεβρουάριο ή και τον Μάρτιο. Τότε οι δύο ηγέτες θα εξετάσουν το πού βρίσκονται οι σχέσεις των δύο χωρών και ποια θα είναι τα επόμενα βήματα.
Αξιωματούχοι της Τουρκίας δείχνουν ικανοποιημένοι από την παρούσα κατάσταση που έχουν φτάσει οι σχέσεις των δύο χωρών και υπάρχει η πίστη πως το καλό κλίμα θα μπορέσει να διατηρηθεί για αρκετό χρονικό διάστημα, καθώς η βούληση του προέδρου της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη είναι προς την κατεύθυνση αυτή.
