Μπορεί η χημεία του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ταγίπ Ερντογάν να έμοιαζε απαράμιλλη στην πρώτη θητεία, το σκηνικό όμως τώρα έχει μεταβληθεί άρδην, καθιστώντας την επαναπροσέγγιση δύσκολη πρόκληση.
Η εγγύτητα της δεκαετίας του 1990, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Τουρκία θεωρούσαν ο ένας τον άλλον απαραίτητους συμμάχους, έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Η χημεία Τραμπ – Ερντογάν ήταν καλή, αλλά αυτό δεν έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στις διμερείς σχέσεις, καθώς υπέβοσκε η σύγκρουση των συστημάτων. Τώρα, το σκηνικό αυτό έχει καταστεί απείρως πιο περίπλοκο, καθώς οι δύο χώρες έχουν ακολουθήσει διαφορετικές τροχιές ανάπτυξης στα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και την Αφρική.
Μετά από μια μακρά περίοδο κρίσης και ενδοσκόπησης, οι δύο σύμμαχοι του ΝΑΤΟ έχουν καταλήξει σε μια αμήχανη, αν και τυπική, συμμαχία, όπου συμφωνούν να διαφωνούν σε πολλά ζητήματα, διατηρώντας όμως ανοιχτό τον διάλογο.
Τέτοια πεδία περιλαμβάνουν την Αφρική, όπου η Τουρκία έχει χτίσει επιρροή, και τη μουσουλμανική Ευρασία, όπου η Τουρκία έχει ιστορική επιρροή και μπορεί να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ, είπε.
Ωστόσο, πολλά ζητήματα έχουν δηλητηριάσει τις σχέσεις τους.
Ανοιχτό παραμένει το μέτωπο των σχέσεων Τραμπ – Πούτιν, η προοπτική ένταξης της Τουρκίας στα BRICS+ και το μέτωπο με την Κίνα…
Το timeline της απομάκρυνσης
Το 2019, η Ουάσινγκτον απέκλεισε την Άγκυρα από το πρόγραμμα μαχητικών αεροσκαφών F-35, ως αντίποινα για την απόφαση της Τουρκίας να αποκτήσει ένα προηγμένο ρωσικό σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας.
Η Τουρκία φέρει εδώ και καιρό παράπονο για τη συμμαχία της Ουάσινγκτον με κουρδική πολιτοφυλακή στην προσπάθειά της να πολεμήσει τους αντάρτες του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία.
Οι διμερείς επιλογές εξωτερικής πολιτικής της Άγκυρας έχουν εξοργίσει την Ουάσινγκτον, ιδιαίτερα οι σχέσεις της με τη Ρωσία και την Κίνα, και η άρνησή της να συμμετάσχει στις δυτικές κυρώσεις κατά της Μόσχας.
Μια ανυπέρβλητη γέφυρα; Σε ένα σχόλιο του Brookings, ο Ριτς Άουτζεν δήλωσε ότι οι σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας είχαν πάντοτε τις δυσκολίες τους, αλλά τώρα υπάρχει η αίσθηση ότι τα πράγματα είναι υπερβολικά περίπλοκα για να επιλυθούν.
“Μια άποψη έχει κερδίσει έδαφος στην Ουάσινγκτον, με βάση την προϋπόθεση ότι οι εντάσεις ΗΠΑ-Τουρκίας ίσως να μην αξίζει να επιλυθούν,” έγραψε.
“Σύμφωνα με αυτή την άποψη, η Ουάσινγκτον έχει λίγα να κερδίσει από την αντιμετώπιση των ανησυχιών της Τουρκίας, η Άγκυρα δεν μπορεί ή δεν θέλει να διαπραγματευτεί καλή τη πίστει, ή έχει υιοθετήσει θέσεις τόσο ασυμβίβαστες με τα συμφέροντα των ΗΠΑ και της Δύσης που δεν αξίζει τον κόπο να προσπαθήσει κανείς.”
Το ταγκό Μπάιντεν – Ερντογάν
Η απροθυμία του απερχόμενου προέδρου των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, να συνομιλήσει με τον Τούρκο ομόλογό του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δεν βοήθησε.
Ο Μπάιντεν έγινε αντιπαθής όταν αποκάλεσε τον Ερντογάν “αυταρχικό” σε μια συνέντευξή του στη New York Times το 2020, πριν εκλεγεί.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του, ο Μπάιντεν δεν επισκέφθηκε ποτέ την Τουρκία ούτε υποδέχθηκε τον Ερντογάν.
Μια συνάντηση στον Λευκό Οίκο που ήταν προγραμματισμένη για τον Μάιο αναβλήθηκε.
Η κατάσταση εξομαλύνθηκε όταν η Άγκυρα ήρε το βέτο της για την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, με την Ουάσινγκτον να εγκρίνει τον Ιανουάριο την πώληση μαχητικών αεροσκαφών F-16 στην Τουρκία.
Αλλά η δυναμική αυτή επιβραδύνθηκε, με το χάσμα μεταξύ Ερντογάν και Μπάιντεν να βαθαίνει σχετικά με τη συμπεριφορά του Ισραήλ στον πόλεμο στη Γάζα.
Ο Ερντογάν έχει προτιμήσεις, αλλά δεν τις λέει
Οι Τούρκοι αξιωματούχοι αποφεύγουν να δηλώσουν ποιον θα προτιμούσαν να κερδίσει στις αμερικανικές εκλογές.
Ωστόσο, κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ, που ήταν στην εξουσία το 2016-2020, μπορεί να είναι καλύτερος, δεδομένης της προσωπικής του σχέσης με τον Ερντογάν.
Το σενάριο… Χάρις
Από μια ευρύτερη προοπτική, κάποιοι πιστεύουν ότι θα ήταν “πιο επωφελές” για την Τουρκία αν οι Δημοκρατικοί παρέμεναν στην εξουσία στις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε ο αναλυτής εξωτερικής πολιτικής Σερκάν Ντεμίρτας.
“Οι υποστηρικτές μιας διοίκησης υπό την Κάμαλα Χάρις υποστηρίζουν ότι η εποχή Τραμπ δεν άφησε καμία θετική ανάμνηση στις τουρκο-αμερικανικές σχέσεις,” δήλωσε στο AFP.
“Οι βαθιές κρίσεις και οι επιθέσεις του Τραμπ που στόχευαν την τουρκική οικονομία άφησαν την Άγκυρα σε πολύ δύσκολη θέση.”
Τα ζητήματα που περιπλέκουν τις σχέσεις
Το 2018, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις στους υπουργούς Δικαιοσύνης και Εσωτερικών της Τουρκίας λόγω της κράτησης ενός Αμερικανού πάστορα, με αποτέλεσμα η τουρκική λίρα να καταρρεύσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Και η υποστήριξη του Τραμπ προς το Ισραήλ θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα, καθώς η Μέση Ανατολή βρίσκεται στο χείλος μιας γενικευμένης σύγκρουσης.
Ο κίνδυνος Τραμπ για την Άγκυρα
“Μια πιθανή νίκη του Τραμπ θεωρείται επικίνδυνη για την Άγκυρα εν μέσω του αυξανόμενου κινδύνου μιας σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν,” δήλωσε ο Ντεμίρτας.
Σε μια συνέντευξη που δημοσιεύθηκε την Κυριακή στην εφημερίδα Hurriyet, ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι το αποτέλεσμα των εκλογών στις ΗΠΑ θα μπορούσε να επιδεινώσει τις περιφερειακές εντάσεις.
“Ανάλογα με το αποτέλεσμα των εκλογών στις ΗΠΑ, η επεκτατική στρατηγική του (πρωθυπουργού του Ισραήλ) Νετανιάχου στην περιοχή μπορεί να ενταθεί,” είπε, υπονοώντας προφανώς μια νίκη του Τραμπ.
Όταν ο δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας ήταν στην εξουσία, είχε καλλιεργήσει μια προσωπική σχέση με τον Ερντογάν, ο οποίος επισκέφθηκε τον Λευκό Οίκο το 2017 και το 2019.
Ο Τραμπ συμφώνησε να επισκεφθεί την Τουρκία το 2018, αλλά δεν το έκανε ποτέ.
Αν και η “χημεία μεταξύ προέδρων” — ή η έλλειψή της — θα μπορούσε να επηρεάσει τις μελλοντικές σχέσεις, ήταν απίθανο να αλλάξει τις βασικές δομές της σχέσης, δήλωσε ο Τσαγαπτάι.
