“Ηρεμία, τάξη και ασφάλεια” ζητά η ΕΕ από την Τουρκία ως προαπαιτούμενα για να ενεργοποιήσει τη θετική ατζέντα. Σύμφωνα με το κείμενο συμπερασμάτων που υιοθετήθηκε από τη Σύνοδο Κορυφής, για το οποίο η Αθήνα δηλώνει ικανοποιημένη, η ΕΕ θα παραμείνει σε εγρήγορση και έτοιμη να επιβάλλει κυρώσεις, αν η Άγκυρα συνεχίσει τις μονομερείς ενέργειες.
Η Ευρώπη χαρακτηρίζει την τρέχουσα κατάσταση -από άποψη έντασης- στην ανατολική Μεσόγειο “ικανοποιητική” και ζητά διατήρησή της. Αναφέρεται εμμέσως πλην σαφώς στο ενδεχόμενο κυρώσεων, ως “μαστίγιο” αλλά χωρίς να χρησιμοποιεί τη συγκεκριμένη λέξη.
Από την άλλη πλευρά η ΕΕ δρομολογεί Μεσογειακή Σύνοδο και θέτει σε τροχιά ταχείας ωρίμανσης την τελωνειακή ένωση και την αύξηση της χρηματοδότησης για το προσφυγικό. Ταυτόχρονα, αναλαμβάνει σε κεντρικό επίπεδο την περιφερειακή συνεργασία, αντικείμενο που μέχρι αντιμετώπιζε μέσα από το ελληνοκυπριακό πρίσμα.
Επικίνδυνες διατυπώσεις
Η μόνη σαφής αναφορά που γίνεται στο κείμενο συμπερασμάτων της ΕΕ για την αποσταθεροποιητική δραστηριότητα της Τουρκίας είναι οι γεωτρήσεις στην Κύπρο, οι οποίες χαρακτηρίζονται παράνομες. Όσον αφορά τη συμπεριφορά της Άγκυρας στο Αιγαίο αυτή χαρακτηρίζεται μονομερής.
Η αντίστιξη είναι προφανής και πολύ έντονη όταν στο ίδιο κείμενο η δραστηριότητα απέναντι στην Κύπρο χαρακτηρίζεται “παράνομη” και απέναντι στην Ελλάδα μονομερής. Ήτοι, η ΕΕ αποδέχεται την τουρκική θεώρηση για αμφισβητούμενες περιοχές και η ελληνική κυβέρνηση επέτρεψε το γκριζάρισμα του Αιγαίου στο κείμενο συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Θετική ατζέντα
Στο κείμενο συμπερασμάτων της Συνόδου Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αναφέρεται ότι:
Με την προϋπόθεση ότι διατηρείται η τρέχουσα αποκλιμάκωση και ότι η Τουρκία εμπλέκεται εποικοδομητικά και υπόκειται στις καθιερωμένες προϋποθέσεις που ορίζονται στα προηγούμενα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η πρόσφατα πιο θετική δυναμική, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να συνεργαστεί με την Τουρκία με έναν σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο για την ενίσχυση της συνεργασίας σε διάφορους τομείς κοινού ενδιαφέροντος και τη λήψη περαιτέρω αποφάσεων κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου
Όπερ σημαίνει ότι ουσιαστικά η ΕΕ ζητά από την Τουρκία να διατηρήσει το τρέχων επίπεδο έντασης στην ανατολική Μεσόγειο και να επιμείνει στις διερευνητικές και πολιτικές επαφές με την Ελλάδα. Συνεπώς, δεν ζητείται από την Άγκυρα η περαιτέρω αποκλιμάκωση. Πρέπει να σημειωθεί ότι σε αυτή τη φάση τουρκικό ερευνητικό σκάφος πραγματοποίησε έρευνες επιφανείας σε περιοχή που υπερκείμενη της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Την ίδια στιγμή ο τουρκικός στόλος έκανε ασκήσεις μεγάλης κλίμακας στο Αιγαίο και η πολιτική ηγεσία προκλητικές δηλώσεις.
Επίσης, πρέπει να σημειωθεί ότι στο ανακοινωθέν της ΕΕ γίνεται αναφορά μόνο στο Διεθνές Δίκαιο και όχι στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο δεν έχει υπογράψει και παραβιάζει η Τουρκία.
Η ΕΕ αφιερώνει μια ολόκληρη παράγραφο στη Δημοκρατία και τα Δικαιώματα στην Τουρκία, γεγονός που αναμένεται να έχει αντίκτυπο στα ελληνοτουρκικά. Η Άγκυρα, εκμεταλλευόμενη το ζήτημα αυτό θα θέσει προς την ΕΕ ζήτημα για τη μειονότητα της Θράκης.
Διαμοιρασμός ευθυνών
Η ΕΕ όμως, δεν απονέμει την ευθύνη για την προώθηση και εδραίωση της σταθερότητας μόνο στην Τουρκία, η οποία παραδοσιακά τη δυναμιτίζει. Στο κείμενο συμπερασμάτων περιλαμβάνεται μια ακόμη αναφορά με την οποία Ελλάδα και Κύπρος καθίστανται συνυπεύθυνες. Με τον τρόπο αυτό η ΕΕ δίνει στην Άγκυρα τη δυνατότητα να συνεχίσει το blame game επιμένοντας στη διεύρυνση της ατζέντας των διερευνητικών επαφών.
Σύμφωνα με το κοινό συμφέρον της ΕΕ και της Τουρκίας για την ειρήνη και τη σταθερότητα στο περιβάλλον τους, αναμένουμε από την Τουρκία και όλους τους παράγοντες να συμβάλουν θετικά στην επίλυση περιφερειακών κρίσεων όπως η Λιβύη, η Συρία, ο Νότιος Καύκασος και θα παραμείνουν σε εγρήγορση σε αυτό το θέμα.
Η διατύπωση αυτή παρέχει στην Τουρκία έμμεση αναγνώριση του ρόλου της ως περιφερειακή υπερδύναμη, ενισχύοντας το ειδικό της βάρος.
Η κριτική
Η επιλογή της ΕΕ για να αναβαθμίσει τον ρόλο της Τουρκίας, μπορεί να υπονομεύσει τη διαπραγματευτική ισχύ της Ελλάδας. Ιδιαίτερα μάλιστα την προκειμένη χρονική περίοδο, που έχουν ξεκινήσει εκ νέου οι διερευνητικές επαφές εκαι η Άγκυρα πιέζει για διεύρυνση της ατζέντας.
Εν συνόλω, το κείμενο συμπερασμάτων της ΕΕ διευρύνει τη γκάμα διαπραγματευτικών εργαλείων που διαθέτει η Τουρκία, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν αναπόφευκτα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και στο Κυπριακό.
Η ΕΕ, όπως ήταν αναμενόμενο, λαμβάνει μόνο περιορισμένες πρόνοιες για την Κύπρο και την Ελλάδα, τα ζητήματα των οποίων εντάσσει ως υποθέματα στην ευρύτερη ατζέντα των ευρωτουρκικών σχέσεων.
Υπ αυτό το πρίσμα, η Άγκυρα επιτυγχάνει την αναγνώριση μεγαλύτερης πολιτικής και διπλωματικής ισχύος την οποία θα γευτούν Αθήνα και Λευκωσία.
Το κείμενο συμπερασμάτων
Πραγματοποιήσαμε μια συζήτηση για την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και για τις σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία και χαιρετίσαμε την Κοινή Ανακοίνωση σχετικά με την «κατάσταση των πολιτικών, οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας» που εκπόνησε ο Ύπατος Εκπρόσωπος και η Κομισιόν όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2020.
Υπενθυμίζουμε το στρατηγικό ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και για την ανάπτυξη μιας συνεργασίας και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία. Χαιρετίζουμε την πρόσφατη αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο μέσω της διακοπής των παράνομων δραστηριοτήτων γεώτρησης, της επανάληψης διμερών συνομιλιών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και των επικείμενων συνομιλιών για το Κυπριακό υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.
Προαπαιτούμενα και καρότα
Με την προϋπόθεση ότι διατηρείται η τρέχουσα αποκλιμάκωση και ότι η Τουρκία εμπλέκεται εποικοδομητικά και υπόκειται στις καθιερωμένες προϋποθέσεις που ορίζονται στα προηγούμενα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, προκειμένου να ενισχυθεί περαιτέρω η πρόσφατα πιο θετική δυναμική, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να συνεργαστεί με την Τουρκία με έναν σταδιακό, αναλογικό και αναστρέψιμο τρόπο για την ενίσχυση της συνεργασίας σε διάφορους τομείς κοινού ενδιαφέροντος και τη λήψη περαιτέρω αποφάσεων κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ιουνίου:
- σχετικά με την οικονομική συνεργασία, καλούμε την Κομισιόν να εντείνει τις συνομιλίες με την Τουρκία για να αντιμετωπίσει τις τρέχουσες δυσκολίες στην εφαρμογή της Τελωνειακής Ένωσης, διασφαλίζοντας την αποτελεσματική εφαρμογή της σε όλα τα κράτη μέλη, και καλούμε παράλληλα το Συμβούλιο να εργαστεί για την εντολή εκσυγχρονισμού της τελωνειακής ένωσης. Μια τέτοια εντολή μπορεί να εκδοθεί από το Συμβούλιο υπό την επιφύλαξη πρόσθετων οδηγιών από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ·
- είμαστε διατεθειμένοι να ξεκινήσουμε διάλογο υψηλού επιπέδου με την Τουρκία για θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, όπως η δημόσια υγεία, το κλίμα και η αντιτρομοκρατία, καθώς και περιφερειακά θέματα ·
- καλούμε την Κομισιόν να διερευνήσει πώς να ενισχύσει τη συνεργασία με την Τουρκία σχετικά με τις επαφές μεταξύ των ανθρώπων και την κινητικότητα.
Καλούμε την Τουρκία να απέχει από ανανεωμένες προκλήσεις ή μονομερείς ενέργειες κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Λαμβάνοντας υπόψη την κοινή ανακοίνωση, επιβεβαιώνουμε την αποφασιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε περίπτωση τέτοιας δράσης, να χρησιμοποιήσει τα μέσα και τις επιλογές που έχει στη διάθεσή της για να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της και τα συμφέροντα των κρατών μελών της, καθώς και για τη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας”.
Για το μεταναστευτικό
Εκτιμούμε τη φιλοξενία περίπου 4 εκατομμυρίων Σύρων προσφύγων από την Τουρκία και συμφωνούμε ότι η βοήθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τους πρόσφυγες και τις κοινότητες υποδοχής θα συνεχιστεί. Καλούμε την Κομισιόν να υποβάλει πρόταση στο Συμβούλιο για τη συνέχιση της χρηματοδότησης των Σύρων προσφύγων στην Τουρκία, καθώς και στην Ιορδανία, στον Λίβανο και σε άλλα μέρη της περιοχής.
Όσον αφορά τη διαχείριση της μετανάστευσης, στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής της ΕΕ που περιλαμβάνει όλες τις μεταναστευτικές οδούς, θα πρέπει να ενισχυθεί η συνεργασία με την Τουρκία, ιδίως σε τομείς όπως η προστασία των συνόρων, η καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης, καθώς και η επιστροφή των παράτυπων μεταναστών και των απορριφθέντων αιτούντων άσυλο στην Τουρκία , σύμφωνα με τη Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας, που εφαρμόζεται χωρίς διακρίσεις.
Το “μαστίγιο”
Υπενθυμίζουμε τα προηγούμενα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και παραμένουμε πλήρως δεσμευμένοι για μια συνολική διευθέτηση του Κυπριακού σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του ΣΑΗΕ (ιδίως 550, 789, 1251). Προσβλέπουμε στην επανάληψη των διαπραγματεύσεων υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, στις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συμμετάσχει ως παρατηρητής και θα διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη στήριξη των διαπραγματεύσεων, μεταξύ άλλων διορίζοντας έναν εκπρόσωπο στην αποστολή καλής υπηρεσίας των Ηνωμένων Εθνών.
Το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα παραμένουν βασικό μέλημα. Η στόχευση πολιτικών κομμάτων και μέσων μαζικής ενημέρωσης και άλλες πρόσφατες αποφάσεις αντιπροσωπεύουν μεγάλα εμπόδια για τα ανθρώπινα δικαιώματα και έρχονται σε αντίθεση με τις υποχρεώσεις της Τουρκίας για σεβασμό της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των δικαιωμάτων των γυναικών. Ο διάλογος για τέτοια θέματα παραμένει αναπόσπαστο μέρος της σχέσης ΕΕ-Τουρκίας.
Blame sharing
Σύμφωνα με το κοινό συμφέρον της ΕΕ και της Τουρκίας για την ειρήνη και τη σταθερότητα στο περιβάλλον τους, αναμένουμε από την Τουρκία και όλους τους παράγοντες να συμβάλουν θετικά στην επίλυση περιφερειακών κρίσεων όπως η Λιβύη, η Συρία, ο Νότιος Καύκασος και θα παραμείνουν σε εγρήγορση σε αυτό το θέμα.
Η επόμενη ημέρα
Καλούμε τον Ύπατο Εκπρόσωπο να προχωρήσει στις εργασίες της Πολυμερούς Διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο. Θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις και να αναζητήσουμε μια συντονισμένη προσέγγιση με τους εταίρους. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα επανέλθει στο θέμα αυτό κατά τη σύνοδό του τον Ιούνιο.
