Στην Ελλάδα θα βρεθεί σήμερα ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, σε μια προσπάθεια επαναπροσέγγισης Ελλάδας-Ρωσίας, καθώς από το 2018 τα σημεία τριβής ήταν περισσότερα από τα θετικά. Η ατζέντα της επίσκεψης Λαβρόφ είναι ευρεία, ενώ χωρίζεται σε δημόσια και… “κρυφή”. Οι προσδοκίες όμως περιορισμένες. Μείζον ζήτημα για την Αθήνα είναι η αποκατάσταση ενός λειτουργικού διαύλου επικοινωνίες με τη Μόσχα.
Ρωσικά πολεμικά πλοία έδεσαν σε ελληνικά λιμάνια, τις προηγούμενες εβδομάδες, τα ελληνικά media υποδέχθηκαν με τυμπανοκρουσίες την αναβάθμιση της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ελλάδα και το ρωσικό ΥΠΕΞ επανέλαβε την πάγια θέση της χώρας για την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, δίνοντας την αίσθηση ότι ευνοεί τις ελληνικές θέσεις απέναντι στην Τουρκία. Το σκηνικό αυτό εντάσσεται στο πλαίσιο Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, τα οποία αποτελούν το “χαλί” της επίσκεψης.
«Η θέση της Ρωσίας ως μόνιμου μέλους του ΣΑ του ΟΗΕ είναι η θέση αρχής. Θεωρούμε τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 ”ακρογωνιαίο λίθο” του διεθνούς καθεστώτος των θαλασσών»
αναφέρει μεταξύ άλλων η ανακοίνωση της Ρωσικής πρεσβείας στην Αθήνα. Την ίδια θέση διατύπωσε σήμερα και ο Σεργκέι Λαβρόφ.
Το ρωσικό ΥΠΕΞ και η πρεσβεία της Ρωσίας αναφέρθηκαν επίσης και στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου. Στην Αθήνα, η κίνηση αυτή, μερικά 24ωρα πριν την έλευση του Σεργκέι Λαβρόφ, δεν πέρασε απαρατήρητη.
Ο Σεργκέι Λαβρόφ θα συναντήσει τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Δένδια και θα γίνει δεκτός και από τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη. Πρόκειται στην ουσία για μια προσπάθεια άμεσου restart όχι μόνο των διπλωματικών αλλά και των πολιτικών διμερών σχέσεων. Για να συμβεί αυτό βέβαια απαιτούνται απτά δείγματα, τα οποία δεν θα έρθουν από τις συναντήσεις αλλά από την πολιτική βούληση, όπως αυτή αποτυπώνεται στη λειτουργία των κρατικών μηχανισμών σε διμερές και διεθνές επίπεδο.
Η επίσκεψη Λαβροφ στην Αθήνα και η προοπτική επαναπροσέγγισης της Ελλάδας με τη Ρωσία, σε αυτή τη φάση είναι risk-off factor και συμβάλλει στην αποκλιμάκωση του γεωπολιτικού ρίσκου. Δεν μπορεί ωστόσο να θεωρηθεί καταλυτική, δεδομένου ότι οι κινήσεις βρίσκονται ακόμα σε εμβρυακό στάδιο.
Η ατζέντα
«Στις 26 Οκτωβρίου, o Σεργκέι Λαβρόφ θα πραγματοποιήσει επίσκεψη εργασίας στην Ελληνική Δημοκρατία. Ο σκοπός των επαφών είναι να αναλύσουν από κοινού την κατάσταση της διμερούς συνεργασίας σε διάφορους τομείς, να συγκρίνουν τις προσεγγίσεις τους σε διεθνείς και περιφερειακές υποθέσεις».
Αυτό αναφέρει το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών σε ανακοίνωσή του σχετικά με την επίσκεψη του Σεργκέι Λαβρόφ στην Ελλάδα.
Η ατζέντα, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά θα περιλαμβάνει τις διμερείς σχέσεις, τις εξελίξεις στην ανατολική Μεσόγειο και τις σχέσεις Ρωσίας-ΕΕ. Αυτά τα αντικείμενα, όμως είναι ιδιαίτερα ασαφή.
Μνημόνιο
Για να πιστοποιηθεί η πολιτική βούληση των δύο πλευρών στην κατεύθυνση της εδραίωσης μιας λειτουργικής σχέσης και να κεφαλαιοποιηθεί η έως τώρα πρόοδος, Ελλάδα και Ρωσία θα υπογράψουν Μνημόνιο για την ανακήρυξη του 2021, έτος ιστορίας των δύο χωρών. Πρόκειται για κίνηση που εντάσσεται στο πλαίσιο της πολιτιστικής διπλωματίας, και αποτελεί παραδοσιακά το πρώτο δεσμό που θα επιχειρηθεί να σφυριλατηθεί και να αποτελέσει τη βάση της επαναπροσέγγισης. Η Μόσχα δίνει πάντα ιδιαίτερο βάρος στην εμπέδωση θετικών κοινωνικών πεποιθήσεων πριν από την εδραίωση διακρατικών σχέσεων.
Η Ρωσία προφανώς και δεν πρόκειται να λάβει θέση απέναντι στην Τουρκία, ενώ σε αυτή τη φάση δεν θα προσπαθούσε ούτε να χαλιναγωγήσει τον Ταγίπ Ερντογάν, δεδομένου ότι επωφελείται από τους κλυδωνισμούς στο NATO. Η Μόσχα, όμως, επιθυμεί να διευρύνει τους “φίλους” της στους κόλπους της ΕΕ, ώστε να μπορέσει να θέσει σταδιακά μια θετική ατζέντα.
Σύμφωνα με το πρόγραμμα, ο Νίκος Δένδιας θα υποδεχθεί τον Ρώσο ομόλογό του στο υπουργείο Εξωτερικών στις 12:00. Οι υπουργοί Εξωτερικών θα πραγματοποιήσουν κοινές δηλώσεις, όπου αναμένεται να επιβεβαιωθεί η αλλαγή σελίδας στις διμερείς σχέσεις.
Τα αγκάθια
Με το ζήτημα της Βόρειας Μακεδονίας να θεωρείται λήξαν, τις διπλωματικές σχέσεις να έχουν καταστεί εκ νέου λειτουργικές και τις αντιπαραθέσεις του 2018 να αποτελούν ουλή, αλλά όχι πλέον πληγή, το ενδιαφέρον εστιάζεται σε άλλες αντιπαραθέσεις.
Εκκλησιαστικά
Η ανακήρυξη αυτοκεφαλίας της ουκρανικής εκκλησίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η αναγνώρισή του από την Εκκλησία της Ελλάδος. Οι κινήσεις αυτές προκάλεσαν την αντίδραση της Μόσχας με την Εκκλησία της Ρωσίας να διακόπτει κοινωνία με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο και να εκκινεί επιθετική εκστρατεία αποδόμησης του Οικουμενικού Πατριαρχείου και του ρόλου του, ιδιαίτερα στα Βαλκάνια, την Ανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, Παράλληλα, η Εκκλησία της Ρωσίας έλαβε μέτρα και κατά της Εκκλησίας της Ελλάδος, δημοσιεύοντας black list θρησκευτικών μνημείων τα οποία δεν πρέπει να επισκεφθούν οι πιστοί καθώς ανήκουν σε μητροπόλεις οι επικεφαλής των οποίων υπερψήφισαν την αυτοκεφαλία.
Βαλκάνια και Τουρκία
Η ισχυρή επιρροή της Ρωσίας στη Σερβία και στα Βαλκάνια, φαίνεται ότι παρεμποδίζει ή τουλάχιστον δεν συμβάλει στην κατεύθυνση της ενίσχυσης του ρόλου της Ελλάδας στην περιοχή, δεδομένου ότι μετά την πολιτική εναλλαγή στην Αθήνα, δεν υπάρχουν ικανά ερείσματα. Αντιθέτως, η παρουσία της Τουρκίας, ιδιαίτερα στη Σερβία αλλά και σε άλλες χώρες της περιοχής έχει αναβαθμιστεί.
Χαμηλά, αλλά σταθερά, στην ατζέντα της Μόσχας παραμένει το Άγιον Όρος, η ισορροπία δυνάμεων με το Οικουμενικό Πατριαρχείο στις μονές και τους… διαχειριστές, καθώς και σειρά άλλων μη-εκκλησιαστικών αλλά ευαίσθητων θεμάτων.
Οι γεω…οικονομικές λύσεις
Η Ελλάδα βρέθηκε κοντά στη Ρωσία στη Λιβύη και επιχείρησε -ανεπιτυχώς- να αποκτήσει ρόλο στη διένεξη του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Τώρα, η Αθήνα προσδοκά στην υποστήριξη της Ρωσίας ώστε να αποκτήσει ερείσματα στη νέα κυβέρνηση της Λιβύης και να μπορέσει να ακυρώσει το τουρκολιβυικό Μνημόνιο προωθώντας ένα νέο ελληνο-λιβυκό.
Στη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών θα τεθούν επί τάπητος και πρακτικά ζητήματα, όπως η αμυντική συνεργασία, η οποία έχει παγώσει και πολλά ρωσικά αμυντικά συστήματα που διαθέτει η Ελλάδα έχουν μείνει χωρίς υποστήριξη. Δεδομένου του κρίσιμου της περιόδου, οι δύο πλευρές εμφανίζονται έτοιμες να βρουν λύσεις. Υπάρχει πάντα και ο αμερικανικός-νατοϊκός παράγοντας που θα μπορούσε να επιδράσει ανασταλτικά, δεδομένου ότι οι ΗΠΑ επεκτείνουν την παρουσία τους στην Κρήτη, όπου είναι εγκατεστημένοι οι S-300. Υπάρχουν βέβαια και τα TOR-M1, τα οποία τώρα είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση των τουρκικών drones. Προπαρασκευαστικές συναντήσεις έχουν πραγματοποιηθεί μεταξύ αντιπροσωπειών τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Ρωσία και πλέον υπάρχει μια αρκετά λεπτομερής καταγραφή αναγκών και κόστους.
Μιλώντας από το βήμα της Βουλής, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Νίκος Δένδιας, αναφέρθηκε στη σημερινή συνάντηση με τον Σεργκέι Λαβρόφ, υπογραμμίζοντας ότι
«ελπίζω πολλά από την αυριανή άφιξη του υπουργού Εξωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας κ. Λαβρόφ στην Αθήνα. Η επανεκκίνηση των ελληνορωσικών σχέσεων, είναι ένα ζητούμενο»
Αθόρυβα
Στην Αθήνα, αφού έχουν διαβουλευθεί με την Ουάσιγκτον και έχουν ενημερώσει το NATO, εκτιμούν ότι μπορούν να δοθούν λύσεις στα προβλήματα με τη Ρωσία στο γεωοικονομικό πεδίο. Ήτοι επανεκκινώντας την αμυντική συνεργασία, αλλά χωρίς τυμπανοκρουσίες, ώστε να μην υπάρξουν κλυδωνισμοί στη Βορειοατλαντική Συμμαχία και παράλληλα να νιώσει η Μόσχα ότι εκτιμάται ως εταίρος κι σύμμαχος,.
Η ελληνική κυβέρνηση είναι έτοιμη να εγκρίνει και την αναβάθμιση της ρωσικής στρατιωτικής-ναυτικής παρουσίας στην περιοχή, τηρώντας αναλογίες και όρια, χωρίς ανακοινώσεις αλλά με περιορισμένες τυμπανοκρουσίες, στο πλαίσιο των διμερών πολιτιστικών, θρησκευτικών και ιστορικών δεσμών.
Στα ενεργειακά, σημεία ενδιαφέροντος και προστριβών είναι η Θράκη, οι αγωγοί TAP και οι διασυνδετήριοι με Βόρεια Μακεδονία και Βουλγαρία, καθώς και οι εξελίξεις στα λιμάνια της Αλεξανδρούπολης, Καβάλας και Θεσσαλονίκης. Κατ επέκταση και οι υποδομές, σε επίπεδο οδικών αρτηριών και σιδηροδρομικών συνδέσεων. Επί αυτών των θεμάτων εκτιμάται ότι υπάρχει έδαφος συνεργασίας και περιθώρια ελιγμών που η Αθήνα θα μπορούσε να αξιοποιήσει σταδιακά, στο πλαίσιο της επαναπροσέγγισης με τη Ρωσία.
