Κρίσιμη χαρακτηρίζεται η κατάσταση στην αυτονομημένη περιοχή του Ναγκόρνο Καραμπάχ, η οποία βρίσκεται μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν. Οι επί ημέρες συγκρούσεις απειλούν να προσλάβουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Σε πολλά διεθνή και κυρίως ελληνικά media βέβαια, η κατάσταση πληθωρίζεται, με δημοσιεύματα να κάνουν λόγο ακόμα και για κήρυξη πολέμου. Στην πραγματικότηα, οι εντάσεις, οι συγκρούσεις και η κήρυξη στρατιωτικού νόμου στην περιοχή του Ναγκόρνο Καραμπάχ δεν είναι καινοφανές γεγονός.
Πρόκειται, όμως, για τις πλέον βίαιες συγκρούσεις από το 2016, ανεβάζοντας κάθετο το γεωπολιτικό ρίσκο και τον κίνδυνο γενικευμένης στρατιωτικής αντιπαράθεσης μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν.
Κατά πολλούς, πίσω από την αναζωπύρωση της έντασης κρύβεται ο τουρκικός αναθεωρητισμός, καθώς οι σχέσεις του Ταγίπ Ερντογάν με τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν Ιλχχάμ Αλίγιεφ έχουν περάσει σε άλλο επίπεδο.
23 νεκροί
Τουλάχιστον 23 άτομα – τόσο άμαχοι όσο και στρατιωτικοί – έχασαν τη ζωή τους σε μάχες που ξέσπασαν την Κυριακή μεταξύ των δυνάμεων του Αζερμπαϊτζάν και των ανταρτών της Αρμενίας στην αποσχισμένη περιοχή του Ναγκόρνο Καραμπάχ, ανέφεραν αξιωματούχοι.
Αξιωματούχοι των ανταρτών δήλωσαν ότι σκοτώθηκαν 16 από τα στρατεύματά τους. Τόσο το Μπακού όσο και το Ερεβάν (οι πρωτεύουσες) ανέφεραν επίσης νεκρούς αμάχους. Το θάνατο αμάχων επιβεβαιώνει και η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού (ICRC).
Ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικολ Πασινιάν ανακοίνωσε σε τηλεοπτική ομιλία ότι το «αυταρχικό καθεστώς του Αζερμπαϊτζάν έχει κηρύξει για άλλη μια φορά πόλεμο εναντίον του αρμενικού λαού».
“Βρισκόμαστε στο χείλος ενός πολέμου πλήρους κλίμακας στον Νότιο Καύκασο, ο οποίος ενδέχεται να έχει απρόβλεπτες συνέπειες”, πρόσθεσε. “Είμαστε έτοιμοι για αυτόν τον πόλεμο.”
Η Ισορροπία δυνάμεων και ο ρόλος της Τουρκίας
Η ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή είναι ρευστή και συχνά μεταβαλλόμενη, καθώς οι στόχοι και οι δυναμικές των διεθνών παρεμβάσεων διαφοροποιούνται. Σε αυτή τη φάση, Ρωσία και Τουρκία έχουν ισχυρές και καθοριστικές επιρροές στην περιοχή. Η κινητικότητα που έχει αναπτύξει ο Ταγίπ Ερντογάν και οι ευθείες παρεμβάσεις του, καταδεικνύουν πρόθεση της Άγκυρας να οδηγήσει σε δυναμική αναδιάταξη ισορροπιών. Η στρατηγική αυτή, της Άγκυρας, φαίνεται ότι εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της αναθεωρητικής πολιτικής της. Ωστόσο, η επιλογή ενός ακόμη μετώπου με αντίπαλο δύναμη που υποστηρίζεται από τη Ρωσία εγείρει ερωτηματικά.
Ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάν Αλίγιεφ, είχε βρεθεί απομονωμένος μετά από την αποκάλυψη του σκανδάλου δωροδοκιών στην ΕΕ. Την κατάσταση αυτή φαίνεται ότι εκμεταλλεύθηκε η Άγκυρα, προσφέροντας στήριξη, αρχικά, ενώ τώρα φαίνεται να υποκινεί τη σύρραξη.
Παρ΄όλα αυτά, δεν είναι σαφές αν στόχος της Τουρκίας είναι να εντάξει το θέμα σε ατζέντα διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία ή με την ΕΕ, η να το χρησιμοποιήσει για να επιβάλλει το ρόλο της ως περιφερειακή υπερδύναμη.
Γεωπολιτικά, δεν είναι πάντως τυχαίο ότι το ξέσπασμα αυτό ακολουθεί την εκτόνωση της έντασης με την Ελλάδα.
Διεθνείς παρεμβάσεις
Μετά την κήρυξη στρατιωτικού νόμου και από τις δύο χώρες στο αυτονομημένο Ναγκόρμο Καραμπάχ, η Αρμενία ανακοίνωσε γενική κινητοποίηση στρατευμάτων. Το Αζερμπαϊτζάν, από την άλλη πλευρά, ξεκαθάρισε ότι δεν έχει ακόμα δώσει εντολή γενικής κινητοποίησης.
Ο πρωθυπουργός της Αρμενίας, Πασινιάν, σε μια προσπάθεια να προλάβει τα χειρότερα, είχε μπαράζ επικοινωνιών με τους προέδρους της Γαλλίας, Εμάνουελ Μακρόν και της Ρωσίας Βλάντιμιρ Πούτι. Όπως έγινε γνωστό, ο Βλάντιμιρ Πούτιν εξέφρασε «σοβαρή ανησυχία» για την κλιμάκωση. Η Ρωσία διατηρεί στρατιωτική βάση στην Αρμενία και θεωρείται σύμμαχος του Ερεβάν.
Τόσο η Αρμενία όσο και το Αζερμπαϊτζάν είναι πρώην σοβιετικές δημοκρατίες.
Η Τουρκία, εν τω μεταξύ, έχει αναλάβει ενεργό ρόλο υποστήριξης του Ιλχάν Αλίγιεφ, επιχειρώντας να προωθήσει και να εδραιώσει την επιρροή της στην, πλούσια σε ορυκτά καύσιμα, περιοχή.
Σε ανάρτηση του Ταγίπ Ερντογάν στο Twitter, μετά από τηλεφωνική κλήση με τον Αζέρο πρόεδρο Ιλχάμ Αλίγιεφ, ο Τούρκος πρόεδρος καλεί τον αρμενικό λαό να σταθεί εναντιωθεί στην πολιτική ηγεσία της χώρας του. Ο Ταγίπ Ερντογάν ισχυρίζεται ότι οι ηγέτες της Αρμενίας σύρουν τη χώρα σε “καταστροφή”.
Η θέση της Ευρώπης
Στις 27 Σεπτεμβρίου 2020, ξέσπασαν μάχες κατά μήκος της γραμμής επαφής στη ζώνη σύγκρουσης στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, προκαλώντας δυστυχώς στρατιωτικά και αμάχους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητεί την άμεση παύση των εχθροπραξιών, την απομάκρυνση και την αυστηρή τήρηση της κατάπαυσης του πυρός.
Απαιτείται επειγόντως η επιστροφή στις διαπραγματεύσεις για τη διευθέτηση των συγκρούσεων στο Ναγκόρνο Καραμπάχ υπό την αιγίδα των συμπροέδρων του Ομίλου Μινσκ του ΟΑΣΕ, χωρίς προϋποθέσεις.
