Μπροστά στη νέα πραγματικότητα που δημιουργεί το Trump-effect και οι αυξήσεις επιτοκίων σε ολόκληρο τον κόσμο βρίσκονται τώρα τα διεθνή χρηματιστήρια, καθώς οι κεντρικές τράπεζες σε ΗΠΑ και Ευρώπη αποσύρουν την πλεονάζουσα ρευστότητα τη στιγμη που οι συγκρούσεις εξαιτίας της πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ εντείνονται, αναγκάζοντας τους επενδυτές να επακεκτιμήσουν τις θέσεις και τα ανοίγματα που έχουν.
Οι δείκτες φόβου (δείκτης μεταβλητότητας VIX, του Χρηματιστηρίου του Σικάγο-CBOE και ο δείκτης μεταβλητότητας του S&P) κινούνται πλέον σταθερά πάνω από τις 15 μονάδες, που αποτελούν όριο για τον χαρακτηρισμό της αγοράς ως “επικίνδυνης”, ενώ οι υπερβάσεις των 20 μονάδων και οι εκρήξεις μεταβλητότητας συμπίτουν, σχεδόν σε όλες τους τις εκφάνσεις, με τα ρητορικά και πολιτικά ξεσπάσματα του Ντόναλντ Τραμπ.
Η Wall Street μετά τον χειρότερο Οκτώβρη της 10ετίας, αποδεικνύεται ιδιαίτερα εύθραυστη, αν και οι βασικοί δείκτες παραμένουν σε θετική περιοχή τόσο σε ετήσια βάση, όσο και από τις αρχές του έτους, κυρίως λόγω του επιπρόσθετου μαξιλαριού ασφαλείας που δημιούργησαν οι φοροαπαλλαγές του Ντόναλντ Τραμπ.
Στην Ευρώπη, τα χρηματιστήρια έχουν ήδη εισέλθει σε αρνητική περιοχή σε ετήσια βάση αλλά και από τις αρχές του 2018, προσφέροντας σαφή ένδειξη για το πρόκειται να επακολουθήσει και στις ΗΠΑ, καθώς οι φοροελαφρύνσεις εξανεμίζονται σε ζημιές και αγορές ασφαλών περιουσιακών στοιχείων.
Risk factors
Η σταθερά επιδεινούμενη ιταλική κρίση, η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη και οι εντάσεις στις σχέσεις με τις ΗΠΑ αποτελούν ζητήματα που επιδρούν αρνητικά στις αγορές, ενώ οι επικείμενες ευρωεκλογές του 2019 αποτελούν μια ακόμη πηγή ανησυχίας, καθώς το μέλλον της ΕΕ παραμένει θολό.
Το πλαίσιο που διαμορφώνεται είναι τόσο περίπλοκο, που το Brexit δεν αποτελεί πλέον παράγοντα ρίσκου, αλλά ίσως μια από τις λίγες ενδελεχώς αποτιμημένες και προσδιορισμένες εξελίξες.
Η κατάσταση στα Βαλκάνια παραμένει ελεγχόμενα προβληματική, ωστόσο ο έλεγχος μπορεί εύκολα να χαθεί από την κλιμάκωση των γεωπολιτικών ανταγωνισμών, καθώς οι ρεβανσισμοί των μεγάλων δυνάμεων στη βαλκανική αρένα εκμεταλλεύονται εθνικισμούς και θρησκευτικά πάθη τα οποία βρίσκοινται σε λανθάνουσα κατάσταση αλλά υποδαυλίζονται τις συνέπειες της παρατεταμένης περιόδου υπανάπτυξης.
Οι κρίσεις όμως είναι η νέα κανονικότητα και στην περιφέρεια, η Τουρκία στην ασιατική πλευρά της Ευρώπης, η και Ουκρανία στην Ευρασιατική, είναι μόνο ενδεικτικές αυτών. Επιδεινούμενη είναι και η συγκυρία στη Λατινική Αμερική, με τη Βραζιλία να διολισθαίνει στον ακραίο εθνικισμό τη στιγμή που η Βενεζουέλα έχει εγωκλωβιστεί σε έναν οιονεί εμφύλιο πόλεμο, ενώ το ΔΝΤ φαίνεται να μην μπορεί να κάνει αρκετά για να σώσει και να κερδίσει την Αργεντινή.
Σε κρίση βρίσκεται και η Ρωσία, ενώ σε τεντωμένο σχοινί ισορροπεί η Ινδία, τη στιγμή που το Πακιστάν ταλανίζεται από το προοίμιο ενός εμφυλίου πολέμου. Στη Μέση Ανατολή Σαουδική Αραβία και Ισραήλ ισχυροποιούνται, αλλά το τοπικό τους αποτύπωμα είναι αποσταθεροποιητικό.
Επικίνδυνη είναι και η κατάτση στην Αφρική, καθώς η διεθνής οικονομική βοήθεια μειώνεται, με τις ΗΠΑ να ηγούνται στην αναδίπλωση, ενώ η προσπάθεια Κίνας και ΕΕ να αναπληρώσουν το κενό στερείται στρατηγικού βάθους, μηχανισμών και έλλειψης πολιτικής βούλησης. Το πάντα επικίνδυνο κοκτέιλ πανδημιών και εθνοτικών συγκρούσεων μπορεί να αποδειχθεί θασάνιμο για την Ευρώπη καθώς τεράστιοι πληθυσμοί αναγκάζονται σε βίαιη μετακίνηση εξαιτίας των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής.
Πιο επικίνδυνη είναι όμως η κρίση που δεν φαίνεται: Η Κίνα. Το Πεκίνο ευνοείται από τον εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ για την προώθηση της ατζέτας μεταρρυθμίσεων του Σι Ζινπίνγκ, οι ισορροπίες είναι όμως λεπτές και ενδεχόμενο να χαθεί ο έλεγχος του άγνωστου αλλά τεράστιου εσωτερικού χρέους υπαρκτός. Οι αντιδράσεις των αγορών σε μια τέτοια εξέλιξη δεν μπορούν να προβλεφθούν, ενώ για τους περισσότερους, η σοβούσα κρίση χρέους της Κίνας θα είναι αδύνατο να προσδιοριστεί ακόμα και αν ξεσπάσει.
Flight to safety
Παράλληλα, η επιδείνωση του πολιτικού σκηνικού στις ΗΠΑ, για τον Ντόναλντ Τραμπ, μετά την απώλεια του ελέγχου στηΒουλή των αντιπροσώπων, αποτελεί μια ακόμη πηγή ρίσκου, καθώς οι αγορές αναγνωρίζουν πλέον τα εμπόδια στην αύξηση της οροφής του χρέους, ενώ η προώθηση νέου πακέτου φοροαπαλλαγών θεωρείται ανεδαφική.
Η αναδιάρθρωση θέσεων σε θεσμικά και λιανικά χαρτοφυλάκια που έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό και είναι γνωστή ως “πτήση σην ασφάλεια”, τώρα αποτυπώνεται στις αποτιμήσεις των μετοχών, καθώς οι επενδυτές είναι αναγκασμένοι να περιορίσουν τον αέρα, λόγω της εκθετικής αύξησης του αναλαμβανόμενοι ρίσκου, η οποία πυροδοτείται από τις συγκρούσεις σε πολιτικό και γεωπολιτικό επίπεδο και την απόσυρση των μηχανισμών διαμοιρασμού και απορρόφησης κινδύνου (risk sharing and absorbing mechanisms) των κεντρικών τραπεζών.
Πως φτάσαμε εδώ
Από το 2008 μέχρι το 2015 η Fed και μέχρι τις αρχές του 2018 η ΕΚΤ απορροφούσαν μέσω των προγραμμάτων Ποσοτικής Χαλάρωσης (QE) και απευθείας παρεμβάσεων στις αγορές ομολόγων, το ρίσκο που δημιουργούσε η έλλειψη αξιοπιστίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, η οποία είχε καταστεί δομικό στοιχείο στον απόηχο της τραπεζικής κρίσης που οδήγησε στην κατάρρευση της Lehman Brothers, της Bear Sterns και των διαδοχικών σκανδάλων με τα δομημένα ομόλογα και το ξέπλυμα βρόμικου χρήματος.
Στη συνέχεια και ιδιαίτερα μετά την επέμβαση της Ρωσίας στην Ουκρανία, στην εξίσωση προστέθηκε το γεωπολιτικό ρίκο, το οποίο λόγω της πολιτικής των μηδενικών επιτοκίων και του QE δεν αποτιμήθηκε στις πραγματικές του διαστάσεις. Η ελληνική κρίση προκάλεσε επίσης τριγμούς, η παρέμβαση του ESM και τα κεφάλαια που αυτός απέκτησε, καθησύχασαν τις αγορές.
Τώρα, όμως, από το 2016 και έπειτα το Trump-effect εδραιώνεται ως η βασική και μεγαλύτερη πηγή ρίσκου όλων των κατηγοριών, το οποίο είναι δύσκολα προβλέψιμο και άρα αποτιμήσιμο, ενώ η είναι η πρώτη φορά που οι αγορές αντιμετωπίζουν με καχυποψία ή ακόα και φόβο πολιτικές προώθησης των αμερικανικών εξαγωγών.
Η προσπάθεια ανατροπής του Status quo στη Μέση Ανατολή, οι εντάσεις με την Ευρώπη, την Κίνα και την Ιαπωνία σε συνδυασμό με τη μόνιμη αντιπαράθεση με τη Ρωσία, καθώς και την αδυναμία συντονισμού των ΗΠΑ με βασικούς συμμάχους, αποτελούν ενδείξεις μιας γενικευμένης παγκόσμιας ανισορροπίας.
Η επιχείρηση υποβάθμισης του ρόλου του Ιράν και αναβάθμισης του Ισραήλ και της Σαουδικής Αραβίας ως νέο δίπολο σταθερότητας, αποδεικνύεται μακρόπνοη και φιλόδοξη στρατηγική, την επιτυχία της οποίας δεν μπορεί να εγγυηθεί κανείς, ενώ παράλληλα τα απορρέοντα ρίσκα επηρεάζουν πολυεπίπεδα τις αγορές.
Τέλος, η προοπτική εισόδου των ΗΠΑ στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά, ως εξαγωικής δύναμης στο σχιστοληθικό αέριο και αργότερα πετρέλαιο, αποτελεί μια ιδιαίτερα φιλόδοξη πολιτική, η οποία παράγει όμως, βραχυπρόθεσμα, δύσκολα διαχειρίσιμους κινδύνους.
Η Αξιολόγηση
Markets
Ανάδειξη, πρόβλεψη και προβολή κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι αγορές το επομενο 6μηνο
PROS
- Συσπείρωση δυνάμεων
- Μεταρρύθμιση Ευρωζώνης
- Νέες ευκαιρίες από την ανατροπή του Status Quo
CONS
- Trump Effect
- Κρίση στη Μέση Ανατολή
- Γεωπολιτικός ανταγωνισμός στα Βαλκάνια
- Αύξηση του κόστους του χρήματος
- Άνοδος της Ακροδεξιάς
- Ευρωεκλογές
