Η κρίση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για τις ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες, όμως αυτή τη φορά η ανησυχία δεν περιορίζεται μόνο στην άνοδο των τιμών. Η ανάλυση της Scope επισημαίνει ότι, πέρα από την πίεση που ασκεί το ακριβότερο jet fuel στα περιθώρια κέρδους, αναδύεται πλέον και ένας πιο σοβαρός κίνδυνος: η φυσική πρόσβαση στα καύσιμα.
Μέχρι πρότινος, το βασικό ερώτημα για τις αεροπορικές ήταν σε ποιο βαθμό είχαν καλυφθεί απέναντι στις διακυμάνσεις της τιμής μέσω hedging. Η Scope σημειώνει ότι πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες έχουν πράγματι εισέλθει στην παρούσα περίοδο με ισχυρή αντιστάθμιση κινδύνου, περιορίζοντας έτσι μέρος του άμεσου κόστους από το ακριβότερο πετρέλαιο και την κηροζίνη.
Ωστόσο, η χρηματοοικονομική προστασία δεν λύνει το βασικό πρόβλημα όταν η εφοδιαστική αλυσίδα αρχίζει να δέχεται σοβαρές πιέσεις. Ενα συμβόλαιο hedging μπορεί να μειώσει την έκθεση στις αυξήσεις των τιμών, αλλά δεν μπορεί να εξασφαλίσει φυσική παράδοση καυσίμου αν η μεταφορά, η διύλιση ή οι ενδιάμεσες υποδομές τεθούν εκτός λειτουργίας.
Αυτό είναι και το κεντρικό μήνυμα της ανάλυσης. Αν η σύγκρουση διαρκέσει αρκετά ώστε να επηρεάσει τη λειτουργία διυλιστηρίων στον Κόλπο, τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ ή τις θαλάσσιες διαδρομές δεξαμενόπλοιων στη Μεσόγειο, τότε η κρίσιμη μεταβλητή δεν θα είναι πόσο ακριβό είναι το καύσιμο, αλλά αν οι αεροπορικές θα μπορούν να το βρουν.
Οφέλη στα έσοδα, αλλά μόνο βραχυπρόθεσμα
Η Scope αναγνωρίζει ότι, σε πρώτο χρόνο, ορισμένες ευρωπαϊκές αεροπορικές έχουν επωφεληθεί από τη διαταραχή που καταγράφηκε στους μεγάλους κόμβους του Κόλπου, όπως το Ντουμπάι, η Ντόχα και το Αμπου Ντάμπι, μετά την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Μερίδα επιβατών στράφηκε περισσότερο σε απευθείας διηπειρωτικές πτήσεις από ευρωπαϊκά hubs, ενισχύοντας έτσι τα έσοδα ευρωπαϊκών αερομεταφορέων.
Αυτή η πρόσκαιρη ώθηση λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στο αυξημένο κόστος καυσίμων, σε μια περίοδο όπου το πετρέλαιο κινείται κοντά στα 100 δολάρια ανά βαρέλι. Παρ’ όλα αυτά, η θετική αυτή επίδραση δεν αναιρεί τη βαθύτερη ευπάθεια του κλάδου.
Και αυτό γιατί οι διαδρομές που επωφελούνται περισσότερο από τη μετατόπιση της ζήτησης – κυρίως προς Νοτιοανατολική Ασία, Νότια Ασία και Ωκεανία – είναι ταυτόχρονα εκείνες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στον κίνδυνο πρόσβασης σε καύσιμα κατά μήκος της διαδρομής τους. Οι παρακάμψεις προβληματικών εναέριων ζωνών μέσω Αιγύπτου ή Κεντρικής Ασίας αυξάνουν την κατανάλωση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτούνται τεχνικές στάσεις σε αεροδρόμια που συνδέονται με τις ίδιες εφοδιαστικές αλυσίδες του Κόλπου.
Σε ένα δυσμενέστερο σενάριο, όπου θα κλείσουν ενδιάμεσα σημεία ανεφοδιασμού ή θα διαταραχθούν οι γραμμές τροφοδοσίας τους, η συνέπεια δεν θα είναι μόνο υψηλότερο λειτουργικό κόστος. Θα μπορούσε να καταστεί αδύνατη η εκτέλεση συγκεκριμένων δρομολογίων, οδηγώντας ακόμη και σε αναστολές πτήσεων.
Η γεωγραφία της Ευρώπης αυξάνει την έκθεση
Η ανάλυση της Scope υπογραμμίζει ότι η εξάρτηση της Ευρώπης από τον Περσικό Κόλπο για jet fuel παραμένει μεγάλη. Όπως σημειώνει, το 43% των ευρωπαϊκών εισαγωγών αεροπορικού καυσίμου το 2025 προήλθε από την περιοχή, γεγονός που εξηγεί γιατί η γεωπολιτική ένταση δεν επηρεάζει ομοιόμορφα όλες τις αεροπορικές.
Οι πιο εκτεθειμένες χώρες είναι κυρίως εκείνες της Μεσογείου, όπως η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα, καθώς βασίζονται περισσότερο σε θαλάσσιες οδούς μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και της Ανατολικής Μεσογείου. Αντίθετα, οι βόρειοι ευρωπαϊκοί κόμβοι εμφανίζονται σχετικά πιο προστατευμένοι, καθώς τροφοδοτούνται σε μεγαλύτερο βαθμό από διυλιστήρια της λεκάνης του Ατλαντικού και από δίκτυα αγωγών.
Από αυτή τη διαφορά προκύπτει και μια σαφής ιεράρχηση του κινδύνου. Οι αεροπορικές της Βόρειας Ευρώπης επωφελούνται από καλύτερη συνδεσιμότητα με αγωγούς και μικρότερη εξάρτηση από τις θαλάσσιες μεταφορές στη Μεσόγειο. Αντίθετα, οι εταιρείες που έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση δραστηριοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο ή στη Νότια Ευρώπη είναι περισσότερο εκτεθειμένες σε ένα σοκ στην προσφορά.
Ρόλο παίζει και η ίδια η ποιότητα των υποδομών. Η τροφοδοσία μέσω αγωγών επιτρέπει πιο σταθερές ροές και μεγαλύτερα διαθέσιμα αποθέματα, ενώ τα συστήματα που βασίζονται περισσότερο σε δεξαμενόπλοια είναι συνήθως πιο ρηχά σε αποθήκευση και άρα πιο ευάλωτα σε μια παρατεταμένη αναταραχή.
Το κρίσιμο για την αξιολόγηση δεν είναι μόνο η τιμή
Η Scope καταλήγει ότι το πιστωτικό προφίλ των ευρωπαϊκών αεροπορικών γίνεται πλέον πιο σύνθετο. Από τη μία πλευρά, εταιρείες με εκτεταμένο δίκτυο και επαρκή widebody στόλο μπορούν να απορροφήσουν μέρος της ζήτησης που χάνουν οι αερομεταφορείς του Κόλπου, ενισχύοντας πρόσκαιρα τα έσοδά τους.
Από την άλλη πλευρά, όμως, η δυνατότητα να διατηρήσουν απρόσκοπτα τη λειτουργία των βασικών τους κόμβων εξαρτάται από κάτι που δεν αποτυπώνεται επαρκώς στα στοιχεία hedging: από το αν έχουν πραγματική, σταθερή και άμεση πρόσβαση σε φυσικό καύσιμο.
Αυτό είναι και το σημείο όπου αλλάζει η ουσία του κινδύνου για τον κλάδο. Η τιμή των καυσίμων επηρεάζει την κερδοφορία. Η διαθεσιμότητα καυσίμων, όμως, καθορίζει αν μια πτήση θα πραγματοποιηθεί. Και σε μια περίοδο παρατεταμένης έντασης στον Περσικό Κόλπο, αυτός ο δεύτερος παράγοντας μπορεί να αποδειχθεί τελικά πιο κρίσιμος από τον πρώτο για την πιστοληπτική εικόνα των ευρωπαϊκών αεροπορικών εταιρειών.
