Στο κλαμπ των χωρών της διαστημικής άμυνας επιχειρεί να μπει η Ελλάδα, με την εκτόξευση τριών νανοδορυφόρων χθες, μέσω της SPACE X.
Η Ελλάδα, μέσω της εταιρίας του Elon Musk έθεσε σε διαστημική τροχιά 500 χιλιομέτρων, τρεις εξ ολοκλήρου ελληνικής κατασκευής νανοδορυφόρους ΕΡΜΗΣ, κάνοντας έτσι την είσοδό της στο οικοσύστημα της διαστημικής άμυνας.
Η εκτόξευση των δορυφόρων μεταδόθηκε απευθείας από τη SPACEX, ενώ σχολιάστηκε απ΄τα εγχώρια μέσα ενημέρωσης ως ένα σπουδαίο τεχνολογικό και ακαδημαϊκό ορόσημο, ωστόσο η συγκεκριμένη κίνηση, στον ορισμένο χρονισμό, έχει να μας δώσει πολλές παραπάνω πληροφορίες απ΄ότι μια γενικόλογη επευφημία.
Γεννήτορας των τριών νανοδορυφόρων είναι το νεοσύστατο Τμήμα Αεροδιαστημικής Επιστήμης & Τεχνολογίας του ΕΚΠΑ, με μια ομάδα 47 επίλεκτων επιστημόνων, με προεξάρχοντα τον πρόεδρο του Τμήματος και καθηγητή Αεροδιαστημικής, Βάιο Λάππα. Το συγκεκριμένο «διαστημικό» τμήμα του ΕΚΠΑ, τίμησε το όνομα του κλάδου του, καταφέρνοντας σε μόλις έξι χρόνια λειτουργία αφενός να στηθεί και στελεχωθεί και αφετέρου να αναλάβει και το πρώτο του κολοσσιαίο ερευνητικό πρόγραμμα, τα αποτελέσματα του οποίου βρίσκονται τώρα σε τροχιά πολύ πάνω απ΄τις γεωγραφικές συντεταγμένες του ΕΚΠΑ…
Πίσω, όμως, από την σπουδαία ακαδημαϊκή δουλειά, φανερώνεται καθαρά και μια σαφής πολιτική επιλογή. Δεν είναι διόλου τυχαίο πως το πρόγραμμα ΕΡΜΗΣ αποτελεί το πρώτο μέρος (ύψους 4,9 εκατ.ευρώ) του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων με προϋπολογισμό 200 εκατ. Ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Αντιθέτως, η επιλογή αυτή ευθυγραμμίζεται πλήρως με την κυβερνητική στρατηγική η οποία έχει ορίσει πως ανάμεσα στους βασικούς πυλώνες άσκησης πολιτικής είναι και η στήριξη της ελληνικής τεχνολογίας και καινοτομίας: από τη λαχτάρα για πολλά και ποιοτικά data centers, μέχρι τη χθεσινή αποστολή των νανοδορυφόρων. Τα παραπάνω, πρέπει, και είναι καλά νέα για το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης του οποίου ο ρόλος θα βλέπουμε να αναβαθμίζεται σε γόητρο, αλλά και ουσία χρόνο με το χρόνο.
Η τεχνολογία πίσω απ΄τους «αγγελιοφόρους»
Οι δορυφόροι ΕΡΜΗΣ 1–3 είναι στην ουσία τρία προηγμένα εργαστήρια σε μορφή 6U CubeSat, βάρους περίπου 10–12 κιλών, που κινούνται σε χαμηλή τροχιά γύρω στα 500 χιλιόμετρα. Φιλοξενούν υπερφασματική κάμερα με ανάλυση της τάξης των 5 μέτρων, συστήματα δορυφορικών επικοινωνιών τύπου 5G/IoT, δια‑δορυφορικές ζεύξεις και οπτικές επικοινωνίες με laser προς τον οπτικό σταθμό του Χελμού, ενώ η επεξεργασία και συμπίεση των δεδομένων γίνεται εν μέρει επί του σκάφους με ειδικούς επιταχυντές FPGA που έχουν επίσης αναπτυχθεί στην Ελλάδα. Έτσι το πρόγραμμα δοκιμάζει στην πράξη ένα πλήρες «πακέτο» κρίσιμων τεχνολογιών που μπορούν να αξιοποιηθούν σε επόμενες, πιο επιχειρησιακές αποστολές.
Αξίζει, επίσης, να σημειώσουμε πως εκτός απ΄τους ακαδημαϊκούς φορείς, σημαντική παρουσία στο πρόγραμμα είχε και OQ Technology, μιας εταιρία που ανταγωνίζεται τη Starlink της SpaceX, αλλά και η ίδια η Space X, αφού η εκτόξευση έγινε με τον πύραυλο Falcon‑9 της εταιρίας του Elon Mask, από τη βάση Vandenberg των ΗΠΑ.
Μια κίνηση διαστημικής άμυνας made in greece
Η σύνδεση με την ελληνική άμυνα είναι άμεση, ακόμα κι αν σήμερα η επιτυχία της Ελλάδας δεν εκφράζεται ως μια «αμυντική επιτυχία». Οι ίδιες τεχνολογίες που σχεδιάζονται για γεωργία ακριβείας, περιβαλλοντική παρακολούθηση και διαχείριση φυσικών καταστροφών μπορούν να μετατραπούν, με ελάχιστες προσαρμογές, σε εργαλεία επιτήρησης ξηράς και θαλάσσης, έγκαιρης προειδοποίησης και υποστήριξης επιχειρήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Μια υπερφασματική κάμερα που σήμερα «μετράει» την υγεία των καλλιεργειών μπορεί αύριο άνετα να εντοπίζει ασυνήθιστες μεταβολές σε παράκτιες ζώνες ή στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενώ ένα πείραμα IoT από το διάστημα μπορεί να αποτελέσει τη βάση για ανθεκτικά δίκτυα αισθητήρων σε νησιά, θαλάσσιες πλατφόρμες, απομακρυσμένα φυλάκια και κρίσιμες υποδομές. Στην πράξη, η Ελλάδα αρχίζει να χτίζει το δικό της μάτι και αυτί με το απόλυτο zoom out του διαστήματος.
Το πρόγραμμα ΕΡΜΗΣ λειτουργεί ως προθάλαμος για μια πιο ολοκληρωμένη διαστημική αποτρεπτική ικανότητα. Μέσα στη χρονιά προβλέπεται η απόκτηση συνολικά 15 μικροδορυφόρων παρατήρησης, στο πλαίσιο πάντα του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, οι οποίο θα διαχειρίζονται δεδομένα τόσο για τις φυσικές καταστροφές, το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, όσο και για ζητήματα εθνικής ασφάλειας, ιδιαίτερα σε μια χρονική περίοδο που η «γειτονιά» στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα φλέγεται.
Lessons learned από τον πόλεμο της Ουκρανίας
Η εμπειρία του μετώπου της Ουκρανίας, άλλωστε, έδειξε με τον πιο σαφή τρόπο γιατί η άμυνα και ο πόλεμος του διαστήματος θα έπρεπε να μας απασχολούν. Εκεί, το διάστημα μετατράπηκε σε καθημερινό πεδίο μάχης: εμπορικοί δορυφόροι επικοινωνιών όπως ο Starlink κράτησαν ζωντανό το ουκρανικό δίκτυο διοίκησης όταν επίγεια δίκτυα είχαν καταστραφεί ή παρεμβληθεί, ενώ δορυφορικές εικόνες υψηλής ανάλυσης από εταιρίες όπως η Maxar και η Planet αποκάλυψαν κινήσεις στρατευμάτων και τεκμηρίωσαν εγκλήματα πολέμου. Παράλληλα, κυβερνοεπιθέσεις στο δίκτυο KA‑SAT της Viasat και επιθετικές ενέργειες στο πεδίο του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος απέδειξαν ότι όποιος μπορεί να τυφλώσει, να σιγήσει ή να χειραγωγήσει δορυφορικά δίκτυα αποκτά άμεσο και δυσανάλογο πλεονέκτημα. Το ΝΑΤΟ ήταν αναγκασμένο να αναγνωρίσει επισήμως το διάστημα ως ξεχωριστό επιχειρησιακό πεδίο, ενώ η Ευρώπη μιλά προς το παρόν για «wake‑up call» προκειμένου να αποκτήσει αυτόνομες, ανθεκτικές διαστημικές υποδομές.
Ο ελληνικός πόλεμος των άστρων
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η χθεσινή εκτόξευση των ΕΡΜΗΣ αποκτά διαφορετικό βάρος από μια απλή «ιστορία επιτυχίας» για το ελληνικό πανεπιστήμιο. Το πρόγραμμα αποτελεί την πρώτη υλοποιημένη ψηφίδα σε ένα ευρύτερο μωσαϊκό, όπου το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, η ESA, ο Ελληνικός Διαστημικός Οργανισμός, η ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα και ο επιχειρηματικός κόσμος φιλοδοξούν να στήσουν από κοινού έναν νέο βραχίονα τεχνολογικής και αμυντικής ισχύος made in Greece.
Σήμερα ξέρουμε από τις τραυματικές εμπειρίες των άλλων (σ.σ. Ουκρανία) πως αν οι προηγούμενες δεκαετίες ήταν η εποχή των φρεγατών, των μαχητικών και των αντιαεροπορικών, η επόμενη μέρα κρίνεται από το ποιος διαθέτει καλύτερη πληροφορία, ασφαλέστερη διασύνδεση και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στο αθέατο, μα καθοριστικό, μέτωπο του διαστήματος και των δικτύων. Σε αυτό το μέτωπο, οι τρεις ελληνικοί νανοδορυφόροι ΕΡΜΗΣ είναι μια καλή πρώτη θωράκιση για πολέμους που σύντομα θα διεξάγονται (αμιγώς) πάνω απ΄τα κεφάλια μας.
