Σε εξέλιξη βρίσκεται μια σύνθετη προσπάθεια του Λευκού Οίκου να εντοπίσει, να ανοίξει και να σταθεροποιήσει πολλαπλές γραμμές επικοινωνίας εντός του ιρανικού καθεστώτος, καθώς η εσωτερική δομή εξουσίας εμφανίζεται αποσυντονισμένη και πολυκεντρική. Η αμερικανική στρατηγική δεν περιορίζεται στην αναζήτηση ενός συνομιλητή. Επιδιώκει να εντοπίσει ποιοι παράγοντες μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις, ποιοι επηρεάζουν τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC) και ποιοι ενδέχεται να διαδραματίσουν ρόλο σε ένα μεταβατικό ή μεταπολεμικό περιβάλλον.
Η αναφορά του Ντόναλντ Τραμπ σε «ένα κορυφαίο πρόσωπο στο Ιράν» εντάσσεται σε αυτή τη στρατηγική αμφισημίας και πίεσης. Οι ισχυρότερες ενδείξεις από ανοικτές πηγές συγκλίνουν στο ότι το πρόσωπο αυτό είναι ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης. Δεν πρόκειται για τον ανώτατο ηγέτη ούτε για θεσμικά κορυφαίο αξίωμα, αλλά για έναν κρίσιμο διαμεσολαβητή ισχύος εντός του συστήματος.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον ενεργοποιεί ένα πολυεπίπεδο δίκτυο επαφών μέσω περιφερειακών διαμεσολαβητών όπως η Αίγυπτος, το Πακιστάν και η Τουρκία, ενώ διατηρεί και επαφή με το επίσημο διπλωματικό κανάλι μέσω του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί. Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν είναι μιας ενιαίας διαπραγμάτευσης, αλλά μιας επιχείρησης χαρτογράφησης ισχύος.
Η αρχιτεκτονική των αμερικανικών επαφών
Η στρατηγική των ΗΠΑ βασίζεται στη δημιουργία ενός παράλληλου και πολυεπίπεδου πλέγματος επικοινωνίας. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι επαφές εξελίσσονται σε τρία βασικά επίπεδα.
Το πρώτο επίπεδο αφορά τη θεσμική διπλωματία, με τον Αμπάς Αραγτσί να λειτουργεί ως επίσημος δίαυλος ανταλλαγής μηνυμάτων. Πρόκειται για τον παραδοσιακό συνομιλητή σε ζητήματα πυρηνικού προγράμματος και διεθνών διαπραγματεύσεων.
Το δεύτερο επίπεδο αφορά πολιτικά ισχυρές προσωπικότητες εντός του καθεστώτος, με κυρίαρχο παράδειγμα τον Γκαλιμπάφ. Η σημασία του έγκειται στο ότι συνδυάζει πολιτική νομιμοποίηση και βαθιές διασυνδέσεις με τον μηχανισμό ασφαλείας.
Το τρίτο επίπεδο αφορά απευθείας ή έμμεσες επαφές με το στρατιωτικό-ασφαλείας σύστημα, κυρίως μέσω των Φρουρών της Επανάστασης. Σύμφωνα με σχετικές αναφορές, αιγυπτιακές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν ανοίξει δίαυλο επικοινωνίας με το IRGC, λειτουργώντας ως κρίσιμος διαμεσολαβητής.
Η πολυεπίπεδη αυτή προσέγγιση αντανακλά μια βασική εκτίμηση της Ουάσιγκτον: ότι η εξουσία στην Τεχεράνη δεν είναι συγκεντρωμένη σε ένα πρόσωπο και ότι απαιτείται παράλληλη πρόσβαση σε πολλαπλά κέντρα επιρροής.
Ο ρόλος του Γκαλιμπάφ ως «κόμβος ισχύος»
Ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ συγκεντρώνει χαρακτηριστικά που τον καθιστούν ιδανικό υποψήφιο για άτυπη επικοινωνία. Είναι βαθιά ενσωματωμένος στο σύστημα, διαθέτει στρατιωτικό υπόβαθρο και πολιτική εμπειρία, ενώ δεν κατέχει το ανώτατο αξίωμα που θα περιόριζε την ευελιξία επαφών.
Η επιλογή του από την αμερικανική πλευρά εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους. Επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να προσεγγίσει τον πυρήνα εξουσίας χωρίς να αναγνωρίζει θεσμικά έναν διάδοχο ή εναλλακτική ηγεσία. Παράλληλα, δημιουργεί πίεση στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος, καθώς υπονοεί την ύπαρξη παράλληλων διαύλων εξουσίας.
Η δημόσια διάψευση τέτοιων επαφών από ιρανικής πλευράς ενισχύει αυτή την εκτίμηση. Δεν αναιρεί απαραίτητα την ύπαρξη επικοινωνίας, αλλά αναδεικνύει την ευαισθησία της.
Ο Αραγτσί ως θεσμικός αλλά όχι καθοριστικός συνομιλητής
Ο Αμπάς Αραγτσί παραμένει κρίσιμος για τη διατήρηση της επίσημης διπλωματικής γραμμής. Ωστόσο, οι αμερικανικές εκτιμήσεις τον τοποθετούν περισσότερο ως μεταφορέα μηνυμάτων παρά ως κεντρικό λήπτη αποφάσεων.
Αυτό εξηγεί γιατί η Ουάσιγκτον δεν περιορίζεται σε αυτόν. Η εμπειρία προηγούμενων διαπραγματεύσεων έχει δείξει ότι η επιτυχία απαιτεί πρόσβαση πέρα από το Υπουργείο Εξωτερικών, ειδικά όταν το κέντρο βάρους βρίσκεται στο στρατιωτικό και ιδεολογικό σκέλος του καθεστώτος.
Η σημασία των διαύλων προς το IRGC
Η πρόσβαση προς τους Φρουρούς της Επανάστασης αποτελεί τον πιο κρίσιμο και ταυτόχρονα πιο δύσκολο στόχο. Το IRGC λειτουργεί ως πυρήνας ισχύος, με καθοριστικό ρόλο σε στρατιωτικές αποφάσεις, περιφερειακές επιχειρήσεις και εσωτερική ασφάλεια.
Η χρήση περιφερειακών μεσολαβητών, όπως η Αίγυπτος και το Πακιστάν, υποδηλώνει ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν επικοινωνία με αυτό το επίπεδο χωρίς άμεση έκθεση. Πρόκειται για κίνηση υψηλού ρίσκου αλλά και υψηλής στρατηγικής αξίας, καθώς επιτρέπει πρόσβαση στο πραγματικό κέντρο λήψης αποφάσεων.
Οι στρατηγικοί στόχοι της Ουάσιγκτον
Η δημιουργία αυτών των διαύλων εξυπηρετεί πολλαπλούς στόχους.
Πρώτος στόχος είναι η άμεση αποκλιμάκωση και η αποτροπή ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης, με έμφαση στην ασφάλεια των θαλάσσιων οδών και της ενεργειακής ροής.
Δεύτερος στόχος είναι η άσκηση πίεσης για περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος και των βαλλιστικών δυνατοτήτων του Ιράν, μέσω μιας διαπραγμάτευσης που λαμβάνει χώρα υπό συνθήκες έντασης.
Τρίτος στόχος είναι η κατανόηση της εσωτερικής ισορροπίας ισχύος. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διαπιστώσει ποιοι μπορούν να επιβάλουν αποφάσεις και ποιοι μπορούν να τις ανατρέψουν.
Τέταρτος στόχος είναι η δημιουργία μοχλών πίεσης μέσω της ίδιας της δημοσιοποίησης των επαφών. Η αναφορά σε «κορυφαίο πρόσωπο» λειτουργεί ως μήνυμα προς το εσωτερικό του καθεστώτος ότι υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές ισχύος.
Πέμπτος στόχος είναι η προετοιμασία για μελλοντικά σενάρια, είτε πρόκειται για παρατεταμένη αστάθεια είτε για πιθανή αναδιάταξη της ηγεσίας.
