Μπορεί η μεταβλητότητα στις αγορές να έχει αυξηθεί ως αποτέλεσμα του πολέμου στο Ιράν και της γεωοικονομικής διαταραχής που πυροδοτεί το έμφραγμα στο Ορμούζ, στην πραγματικότητα όμως τα χρηματιστήρια αξιών και περισσότερες αγορές έχουν υπο-αντιδράσει στην εκτόξευση του πετρελαίου, καθώς δείχνουν να κυριαρχούνται από την εδραία πεποίθηση ότι πρόκειται για βραχύβια γεγονότα και την προσδοκία ότι η ροή θα αποκασταθεί σύντομα.
Η άνοδος της τιμής του Brent κατά 43,2% μέσα σε λίγες ημέρες καταγράφεται ήδη ως μία από τις ισχυρότερες μηνιαίες μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών, τοποθετώντας την τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή δίπλα σε ιστορικά σοκ όπως ο πόλεμος του Κόλπου και η ενεργειακή κρίση της δεκαετίας του 1970. Το σοκ προήλθε από τη διαταραχή των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Παρά το μέγεθος της διαταραχής, οι διεθνείς αγορές εμφανίζουν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Οι κινήσεις σε μετοχές, ομόλογα και πιστωτικά spreads παραμένουν συγκρατημένες, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι επενδυτές δεν αντιμετωπίζουν –τουλάχιστον προς το παρόν– την κρίση ως διαρθρωτική αλλαγή στο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον.
Η βασική υπόθεση που τιμολογείται είναι σαφής: Πρόκειται για ένα έντονο αλλά βραχυχρόνιο σοκ. Αυτή η εκτίμηση αποτυπώνεται τόσο στη δομή της καμπύλης futures του πετρελαίου όσο και στις προσδοκίες για τον πληθωρισμό και τη νομισματική πολιτική. Ωστόσο, η απόκλιση μεταξύ του μεγέθους του σοκ και της αντίδρασης των αγορών δημιουργεί έναν κρίσιμο κίνδυνο ανατιμολόγησης.
Η βασική πηγή κινδύνου εντοπίζεται στη διάρκεια της κρίσης. Εάν η διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ παραταθεί, οι επιπτώσεις θα ξεπεράσουν το πετρέλαιο και θα επεκταθούν στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η έλλειψη παραγώγων πετρελαίου θα επηρεάσει κρίσιμους τομείς όπως η γεωργία (λιπάσματα) και οι μεταφορές (diesel), οδηγώντας σε ευρύτερη αύξηση κόστους. Η μετάδοση αυτή θα μπορούσε να ενισχύσει τον πληθωρισμό και να πιέσει την παγκόσμια ανάπτυξη.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι αγορές θα αναγκαστούν να προχωρήσουν σε ευρύτερη ανατιμολόγηση, με μεγαλύτερη απόκλιση μεταξύ οικονομιών και κλάδων, ανάλογα με την ενεργειακή τους εξάρτηση.
Να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τη BlackRock, ακόμα και με τη Moody’s η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή που τοποθετούνταν στις 15 ημέρες. Ακολούθως άλλοι οίκοι έδωσαν προθεσμία τις 30 ημέρες για την αποκατάσταση της σταθερότητας. Πλέον όμως το σκηνικό έχει μεταβληθεί άρδην, επαναφορά στην προτεραία κατάσταση δεν είναι δυνατή, τα πλήγματα σε καίριες υποδομές και η εμπλοκή στη ναυτιλίακ και τις εφοδιαστικές αλυσίδες έχει προκαλέσει ημιμόνιμα αποτελέσματα.
Οι αγορές όμως έχουν υποτιμήσει τον αντίκτυπο του σκηνικού αυτού στην παγκόσμια οικονομία σε όρους ανάπτυξης και πληθωρισμού, καθώς και τις επιπτώσεις στο εταιρικό χρέος, στο private credit και τη ζήτηση. Καθώς η κατάσταση εξελίσσεται δυναμικά, αλλά τα στοιχεία υπολείπονται χρονικά, η αντίδραση των αγορών ενδέχεται να εκδηλωθεί με χρονοκαθυστέρηση ακόμη και μετά την επίτευξη διευθέτησης στη Μέση Ανατολή. Τότε η απόκριση των αγορών θα είναι πιθανότερο να είναι βίαιη.
Το σοκ του πετρελαίου και οι μηχανισμοί μετάδοσης
Η κρίση μεταδίδεται στις αγορές μέσω δύο βασικών καναλιών. Πρώτον, η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ περιορίζει τη φυσική προσφορά πετρελαίου. Δεύτερον, η άνοδος των τιμών ενέργειας επηρεάζει άνισα τις οικονομίες, ανάλογα με την ενεργειακή τους εξάρτηση.
Η αύξηση κατά 43,2% στην τιμή του Brent κατατάσσει το γεγονός ως το πέμπτο μεγαλύτερο μηνιαίο σοκ στην ιστορία. Σε αντίθεση με προηγούμενες περιπτώσεις, η αντίδραση των αγορών παραμένει περιορισμένη, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι επενδυτές θεωρούν τη διαταραχή προσωρινή και όχι συστημική.
Συνάλλαγμα και ασφαλή καταφύγια: ενίσχυση του δολαρίου
Το δολάριο επανέρχεται στον ρόλο του ασφαλούς καταφυγίου, καταγράφοντας γενικευμένη ενίσχυση έναντι των περισσότερων νομισμάτων. Η διαφοροποίηση της αμερικανικής οικονομίας ως καθαρού εξαγωγέα ενέργειας μετά την επανάσταση του shale λειτουργεί ως βασικός παράγοντας στήριξης.
Η ενίσχυση αυτή δεν συνοδεύεται από ακραίες κινήσεις, γεγονός που επιβεβαιώνει την εκτίμηση ότι οι αγορές δεν έχουν εισέλθει σε καθεστώς πανικού.
Πιστωτικές αγορές: Ευρωπαϊκή ευπάθεια
Η εικόνα διαφοροποιείται έντονα στις αγορές εταιρικού χρέους. Τα spreads επενδυτικής βαθμίδας παραμένουν σχεδόν αμετάβλητα, ενώ τα high yield spreads διευρύνονται σημαντικά, ιδιαίτερα στην Ευρώπη.
Η εξέλιξη αυτή αντανακλά την αυξημένη έκθεση της ευρωπαϊκής οικονομίας στο ενεργειακό σοκ και τη μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγόμενο πετρέλαιο. Οι ΗΠΑ εμφανίζουν σαφώς μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, επιβεβαιώνοντας τη γεωοικονομική τους θέση ως ενεργειακού εξαγωγέα.
Ελεγχόμενη διόρθωση στις μετοχές
Η μεταβλητότητα στις μετοχές αυξήθηκε παγκοσμίως, με την Ασία-Ειρηνικό να καταγράφει τη μεγαλύτερη ένταση λόγω υψηλής εξάρτησης από τις θαλάσσιες ροές μέσω Ορμούζ. Στις ΗΠΑ, η μεταβλητότητα υποχώρησε γρήγορα κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα.
Οι απώλειες στους βασικούς δείκτες παραμένουν περιορισμένες. Η αγορά των ΗΠΑ εμφανίζει τη μικρότερη πτώση (περίπου -1,4%), ενώ Ευρώπη, Ιαπωνία και Ασία καταγράφουν μεγαλύτερες, αλλά ελεγχόμενες απώλειες κάτω από το 8%.
Σε επίπεδο κλάδων, η ενέργεια και η τεχνολογία υπεραποδίδουν. Η ενέργεια επωφελείται άμεσα από την άνοδο των τιμών, ενώ ο κλάδος software ανακάμπτει από προηγούμενη αδυναμία. Η απουσία έντονης διαφοροποίησης μεταξύ κυκλικών και αμυντικών κλάδων δείχνει ότι οι αγορές δεν προεξοφλούν βαθιά οικονομική επιβράδυνση.
Η αγορά ποντάρει ακόμα σε βραχύβιο πόλεμο
Η καμπύλη futures του πετρελαίου βρίσκεται σε έντονη backwardation, ένδειξη ότι η αγορά αναμένει υψηλές τιμές στο άμεσο διάστημα και σταδιακή αποκλιμάκωση.
Αντίστοιχα, οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό αυξάνονται κυρίως στο βραχυπρόθεσμο σκέλος (1–3 έτη), χωρίς σημαντική μεταβολή στις μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων κινούνται ανοδικά, με μεγαλύτερη ένταση σε Ευρώπη και Ηνωμένο Βασίλειο σε σχέση με τις ΗΠΑ.
Η συνολική εικόνα υποδηλώνει ότι οι αγορές αντιμετωπίζουν την κρίση ως προσωρινή διαταραχή προσφοράς και όχι ως αρχή ενός νέου πληθωριστικού κύκλου.
