Μέτρα στήριξης 300 εκατ. ευρώ με χρηματοδότηση από αύξηση της φορολογίας στο φόρο παιχτών σε δύο κατηγορίες τυχερών παιχνιδιών, ανακοίνωσε με διάγγελμα το πρωί της Δευτέρας ο Έλληνας πρωθυπουργος Κυριάκος Μητσοτάκης, για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, επιχειρώντας να ανακόψει τις πιέσεις από τη Μέση Ανατολή, την ώρα που η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων τίθεται ήδη υπό αξιολόγηση.
Η παρέμβαση έρχεται σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής έντασης και έντονων ανατιμήσεων στην ενέργεια, με άμεση αντανάκλαση στο κόστος καυσίμων, παραγωγής και μεταφορών.
Το κόστος θα καλυφθεί από τον προϋπολογισμό και αύξηση του φόρου παιχτών σε δύο κατηγορίες στα τυχερά παιχνίδια. Λεφτά -εκτός από τους πολίτες- θα λάβουν οι εφοπλιστές της ακτοπλοΐας και ο πρωτογενής τομέας. Εκτός του πακέτου μένουν οι αεροπορικές εταιρίες και άλλες εταιρίες μεταφορών, διανομών, όπως και οι περισσότεροι κλάδοι της οικονομίας, που συνεπάγεται ότι σημαντικό μέρος των ανατιμήσεων θα περάσει τελικά στην οικονομία και θα πλήξει το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών.
Η επιλογή χρηματοδότησης από τον φόρο παιχτών τυχερά παιχνίδια έρχεται μετά την σύγκρουση με τους επιχειρηματίες της ενέργειας και των καυσίμων που είχε προκαλέσει η επιβάρυνσή τους από το κόστος αντιμετώπισης της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης. Τότε, Μυτιληναίος και Βαρδινογιάννης είχαν σηκώσει το βάρος της σύγκρουσης, ενώ εμφανώς δυσαρεστημένοι ήταν και οι Λάτσης και Περιστέρης.
Σε αυτή τη φάση, η στόχευση στον συγκεκριμένο κλάδο έρχεται καθώς δεν συνδέονται με ελληνικά επιχειρηματικά συμφέροντα πρώτης γραμμής και συνεπώς το πολιτικό κόστος εκτιμάται ότι θα είναι περιορισμένο.
Οι κινήσεις του Κυριάκου Μητστοτάκη εστιάζουν -όπως συνήθως- στην επικοινωνιακή διαχείριση, αποφεύγοντας τομές και ριζικές αλλαγές, αλλά υπερπροβάλοντας πρωτοβουλίες χαμηλού αντικτύπου, πολύ μακριά από το οριακό αποτέλεσμα που απαιτείται για την απορρόφηση του σοκ.
Η επιλογή ανακοόινωσης πακέτου στήριξης τη Δευτέρα, στόχο έχει να ελέγξει την επικοινωνιακή ατζέντα και να δημιουργήσει αίσθηση ετοιμότητας και ελέγχου της κατάστασης, σε μια περίοδο όπου οι διεθνείς εξελίξεις παραμένουν ρευστές και οι πιέσεις στην οικονομία εντείνονται.
Ωστόσο, το κεντρικό ερώτημα μετατοπίζεται πλέον από την πρόθεση στην αποτελεσματικότητα. Η δομή των μέτρων, η χρονική τους διάρκεια και η πηγή χρηματοδότησης συνθέτουν ένα πλαίσιο που καλείται να αποδείξει στην πράξη αν μπορεί να απορροφήσει το ενεργειακό σοκ ή αν λειτουργεί κυρίως ως προσωρινή ανακούφιση με περιορισμένο αποτύπωμα.
Το πακέτο μέτρων: Στήριξη καυσίμων και παραγωγής
Η κυβερνητική παρέμβαση ύψους 300 εκατ. ευρώ επικεντρώνεται πρωτίστως στην αγορά καυσίμων, αναγνωρίζοντας τον κεντρικό ρόλο της ενέργειας στη διαμόρφωση του συνολικού πληθωριστικού κύματος.
Στο diesel κίνησης, η επιδότηση τοποθετείται στα 16 λεπτά ανά λίτρο στο επίπεδο της διανομής, οδηγώντας σε τελική ελάφρυνση περίπου 20 λεπτών για τον καταναλωτή. Η στόχευση είναι σαφής: αποτροπή μετακύλισης του αυξημένου κόστους στην εφοδιαστική αλυσίδα και στις τελικές τιμές προϊόντων.
Παράλληλα, εισάγεται εκ νέου μηχανισμός άμεσης ενίσχυσης των νοικοκυριών μέσω Ψηφιακής Κάρτας Καυσίμων. Η ενίσχυση εκτιμάται στα 50 ευρώ για την ηπειρωτική χώρα και 60 ευρώ για τα νησιά για το δίμηνο, με διευρυμένα εισοδηματικά κριτήρια ώστε να καλυφθεί περίπου το 75% των ιδιοκτητών οχημάτων. Η επιλογή αυτή αποτυπώνει πολιτική προτεραιότητα στη διατήρηση της αγοραστικής δύναμης.
Στον πρωτογενή τομέα, η επιδότηση 15% στο κόστος λιπασμάτων επιχειρεί να περιορίσει τη δευτερογενή επίδραση της ενεργειακής κρίσης στην αγροτική παραγωγή και κατ’ επέκταση στις τιμές τροφίμων.
Τέλος, στον τομέα των μεταφορών, θεσπίζεται αποζημίωση προς τις ακτοπλοϊκές εταιρίες, με ρήτρα υποχρεωτικών εκπτώσεων στα εισιτήρια. Η παρέμβαση στοχεύει στη συγκράτηση των ναύλων ενόψει της θερινής περιόδου, όπου η ζήτηση κορυφώνεται.
Η χρηματοδότηση: Μεταφορά βάρους και πολιτικό μήνυμα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η επιλογή χρηματοδότησης μέρους του πακέτου μέσω τροποποίησης της φορολόγησης στα κέρδη από διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια, με στόχο την άντληση 100 εκατ. ευρώ.
Η συγκεκριμένη επιλογή καταδεικνύει ότι η κυβέρνηση δεν θα ενεργοποιήσει τον μηχανισμό ανακατανομής κερδών με τις ενεργειακές, αλλά θα επιρρίψει το βάρος στα τυχερά παιχνίδια, κίνηση η οποία ενέχει και άλλα πολιτικά μηνύματα.
Η σταθερότητα αυτής της πηγής εσόδων και η επαναληψιμότητά της παραμένουν ζητήματα προς αξιολόγηση, ιδιαίτερα αν η κρίση αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια.
Γεωπολιτική διάσταση και αφήγημα σταθερότητας
Η κυβερνητική ρητορική εντάσσει τα μέτρα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο γεωπολιτικής διαχείρισης, με αναφορές στην προστασία της ενεργειακής ασφάλειας και στη σταθερότητα της περιοχής.
Η σύνδεση της οικονομικής παρέμβασης με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επιχειρεί να ενισχύσει το αφήγημα μιας κυβέρνησης που λειτουργεί προληπτικά και σε πολλαπλά επίπεδα. Παράλληλα, η επίκληση της ευρωπαϊκής διάστασης υποδηλώνει πρόθεση ευθυγράμμισης με ενδεχόμενες μελλοντικές κοινές πολιτικές, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο συμπληρωματικών μέτρων.
Προσωρινή ανακούφιση ή δομική απάντηση
Η χρονική διάρκεια των μέτρων, περιορισμένη στους μήνες Απρίλιο και Μάιο, καταδεικνύει τον χαρακτήρα τους ως άμεσης αντίδρασης και όχι ως μακροπρόθεσμης στρατηγικής.
Η επιδότηση καυσίμων και η ενίσχυση κατανάλωσης προσφέρουν άμεση ανακούφιση, ωστόσο η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τη δυναμική των διεθνών τιμών ενέργειας. Σε περίπτωση παρατεταμένης ανόδου, η δημοσιονομική πίεση αυξάνεται και η ανάγκη για βαθύτερες παρεμβάσεις καθίσταται αναπόφευκτη.
Παράλληλα, η επιλογή οριζόντιων μέτρων αυξάνει την κάλυψη, μειώνει όμως τη στόχευση, περιορίζοντας την αποδοτικότητα ανά μονάδα δαπάνης.
