Σε τροχιά για τη διαφοροποίησης της αλυσίδας εφοδιασμού και παράλληλα πιο ενεργής κυβερνητικής παρέμβασης στις ΑΠΕ βρίσκεται η Ευρώπη το 2026, καθώς οι Ανανεώσιμες αναδεικνύονται σε παράγοντα σταθερότητας και ελέγχου των τιμών σε ένα απρόβλεπτο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον, η εξάρτηση από την Κίνα και από τις αγορές για την προμήθεια ΑΠΕ και συστημάτων υποδομής υπονομεύει την πολιτική της στρατηγικής αυτονομίας που οικοδομεί η ΕΕ.
Το 2026 αναμένεται να αποτελέσει χρονιά καμπής, καθώς τίθενται σε εφαρμογή και οι νέοι κανονισμοί που αλλάζουν τους όρους του παιχνιδιού. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη βιομηχανία μηδενικών εκπομπών εισάγει για πρώτη φορά υποχρεωτικά μη τιμολογιακά κριτήρια στις δημοπρασίες, απαιτώντας τουλάχιστον το 30% των διαγωνισμών να αξιολογείται και με βάση παράγοντες όπως η βιωσιμότητα και η ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ενδιαφέρον φέτος θα παρουσιάσει και ο ευρωπαϊκός κανόνας «3 συν 1» που εφαρμόζεται για πρώτη φορά φέρνοντας αλλαγές στην εφοδιαστική αλυσίδα των PV. Συγκεκριμένα, ο κανόνας ορίζει την διαφοροποίηση των προμηθευτών: Τα φωτοβολταϊκά στοιχεία, τα κύτταρα και οι μετατροπείς, καθώς και ένα επιπλέον βασικό εξάρτημα, πρέπει να προέρχονται από πηγή διαφορετική από την κυρίαρχη πηγή εφοδιασμού. Ο σκοπός της Ένωσης είναι η μείωση της εξάρτησης από έναν κυρίαρχο προμηθευτή, ενισχύοντας την ευρωπαϊκή παραγωγή εξαρτημάτων για ΑΠΕ, ώστε αλυσιδωτά η ΕΕ να δώσει τη μάχη απεξάρτησης από Κίνα και ΗΠΑ.
Ρεκόρ παραγωγής από φωτοβολταϊκά
Το 2025 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η χρονιά των μεγάλων αντιφάσεων για την ευρωπαϊκή αγορά ηλιακής ενέργειας. Το ετήσιο report της Solar Power Europe, παρουσιάζει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πέτυχε ιστορικό ρεκόρ στα PV, με 25,2 GW νέας ηλιακής ισχύος μέσω δημοπρασιών — μια αύξηση της τάξης του 23% σε σχέση με το 2024, που επιβεβαιώνει τη δυναμική του κλάδου.
Από την άλλη, όμως, για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από μία δεκαετία συνεχούς ανάπτυξης, η αγορά δείχνει σημάδια επιβράδυνσης και δομικής πίεσης. Ενώ, όμως, τα νούμερα εντυπωσιάζουν, το σύστημα αρχίζει να «ζορίζεται» από την ίδια του την επιτυχία, κάτι που αλλάζει ριζικά το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσονται τα φωτοβολταϊκά έργα.
Οι δημόσιες δημοπρασίες αποτέλεσαν τον βασικό πυλώνα ανάπτυξης της ηλιακής ενέργειας το 2025, λειτουργώντας ως το κύριο εργαλείο μέσω του οποίου τα κράτη-μέλη προωθούν νέα έργα και εξασφαλίζουν επενδύσεις. Τα 25,2 GW ηλιακής ενέργειας δεν είναι απλώς ένα ακόμα ρεκόρ· είναι απόδειξη ότι οι δημοπρασίες έχουν πλέον παγιωθεί ως το πιο αξιόπιστο και ελεγχόμενο μοντέλο ανάπτυξης των ΑΠΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ιταλία αναδείχθηκε σε αδιαμφισβήτητη πρωταθλήτρια, καταγράφοντας μια επίδοση που δύσκολα περνά απαρατήρητη: 10,8 GW σε ένα μόνο έτος μέσω του μηχανισμού FER-X. Η επίδοση αυτή ουσιαστικά διπλασιάζει την απόδοση της Γερμανίας, η οποία παραδοσιακά θεωρείται η «βαριά βιομηχανία» της ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης. Το μοντέλο της γειτονικής Ιταλίας δείχνει με τον πλέον απλό τρόπο τι μπορεί να συμβεί όταν υπάρχει σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο, σταθερότητα στους διαγωνισμούς και πολιτική βούληση να κινηθεί γρήγορα η αγορά.
Αλλάζει το μοντέλο διαχείρησης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της χρονιάς όπως καταγράφονται στην έκθεση του Solar Power Europe, είναι η σαφής απομάκρυνση από τις τεχνολογικά ουδέτερες δημοπρασίες, που αφορούσαν γενικώς έργα ΑΠΕ και κυριαρχούσαν τα προηγούμενα χρόνια. Το 2025, περίπου το 85% της κατακυρωμένης ισχύος προήλθε από διαγωνισμούς που αφορούσαν αποκλειστικά την ηλιακή ενέργεια, κάτι που αποτυπώνει μια βαθύτερη αλλαγή φιλοσοφίας στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική. Οι κυβερνήσεις ασσκούν βαυμιαία πιο ενεργό ρόλο, καθώς επιλέγουν ενεργά ποιες τεχνολογίες θα προωθηθούν και με ποιο ρυθμό. Αυτή η πιο παρεμβατική προσέγγιση ενισχύει τη στοχευμένη ανάπτυξη, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και την εξάρτηση της αγοράς από τον σωστό σχεδιασμό των πολιτικών. Όπως φαίνεται το «αφήνουμε την αγορά να αποφασίσει» δίνει τη θέση του σε ένα πιο κατευθυνόμενο μοντέλο, όπου το κράτος παίζει ενεργό ρόλο, και οι εξαρτήσεις κράτους-εταιριών προφανώς μεγενθύνονται.
Πώς απαντάει η Γερμανία στον κανιβαλισμό;
Ενώ η Ιταλία κυριάρχησε σε όρους όγκου, η Γερμανία ξεχώρισε σε επίπεδο καινοτομίας, δείχνοντας προς τα πού κατευθύνεται η αγορά. Οι διαγωνισμοί για υβριδικά έργα που συνδυάζουν φωτοβολταϊκά με συστήματα αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες) παρουσίασαν υπερκάλυψη έως και τέσσερις φορές, γεγονός που αποκαλύπτει τη σαφή προτίμηση των επενδυτών σε έργα που προσφέρουν ευελιξία και καλύτερη ενσωμάτωση στο δίκτυο.
Το γεγονός ότι η Γερμανία επένδυσε στην αποθήκευση είναι κίνηση μάτ, τη στιγμή που τα ευρωπαϊκά έργα ΑΠΕ χωλαίνουν συνήθως ακριβώς εκεί. Να σημειώσουμε ότι το 2025, οι ώρες με αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκαν δραματικά, φτάνοντας κατά μέσο όρο τις 310 ώρες ανά χώρα. Ο κανιβαλισμός τιμών, που αποτελεί το αγκάθι των ΑΠΕ χωρίς αποθήκευση, είναι ένα απ΄τα βασικότερα ζητήματα προς λύση από πλευράς ΕΕ. Σ΄αυτή τη κατεύθυνση, η Ένωση ενέκρινε πέρσι κρατική στήριξη για σχεδόν 70 GWh αποθήκευσης μεγάλης κλίμακας, ένα μέγεθος που προσεγγίζει το σύνολο της υφιστάμενης δυναμικότητας μπαταριών στην Ευρώπη.
