Έχουμε 2026 και διανύουμε την αυγή του AI, παράλληλα όμως μερικές από τις πιο απαιτητικές επικοινωνίες γίνονται στα βραχέα κύματα, σε τεχνολογία που αναπτύχθηκε δύο αιώνες πριν και μάλιστα στον πόμενο του Ιράν, όπου το AI παίζει ενεργό ρόλο στο πεδίο της μάχης!
Τι κι αν η αμυντική τεχνολογία εξελίσσεται με εκθετική δυναμική, ορισμένες παλιές, καλές και δοκισμένες μέθοδοι διάδοσης διαβαθμισμένων πληροφοριών παραμένουν ακμαίες, και φαίνεται πως έχουν παίξει ρόλο και στο μέτωπο του Ιράν. Ο λόγος για ένα ακατάληπτο- εκ πρώτης όψεως- ραδιοφωνικό σήμα που μεταδόθηκε λίγες ώρες μετά τις επιθέσεις Ισραήλ-ΗΠΑ στην Τεχεράνη. Η ανδρική φωνή που ακούστηκε στους σταθμούς βραχέων κυμάτων, πρόσταξε τρεις φορές «Tavajjoh! (Προσοχή!)», κι έπειτα άρχισε να διαβάζει μια σταθερή ακολουθία αριθμών: «Έξι. Τέσσερα. Μηδέν. Εννέα. Τρία. Εννέα.».
Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν σε διεθνή μέσα ενημέρωσης, η εκπομπή στα φαρσί μεταδίδεται δύο φορές την ημέρα — στις 5.30 το πρωί και στις 9.30 το βράδυ ώρα Ιράν — με διάρκεια περίπου μιάμιση ώρα κάθε φορά. Η προέλευση του σήματος παραμένει άγνωστη. Και αυτό δεν είναι απαραίτητα πρόβλημα για εκείνους που το χρησιμοποιούν. Αντίθετα, είναι ακριβώς το χαρακτηριστικό που κάνει τέτοιες εκπομπές τόσο χρήσιμες.
Το σήμα έγινε γρήγορα στόχος παρεμβολών. Όπως σημείωσαν οι Financial Times, μέσα σε λίγες ημέρες η συχνότητα πλημμύρισε από ηλεκτρονικούς θορύβους, πιθανότατα σε μια προσπάθεια του Ιράν να μπλοκάρει τη μετάδοση. Ωστόσο η ανδρική φωνή επανεμφανίστηκε σε άλλη συχνότητα και συνέχισε να διαβάζει αριθμούς, σαν να μην είχε συμβεί τίποτα.
Τι είναι οι «σταθμοί αριθμών»;
Οι ειδικοί αναγνώρισαν γρήγορα το μοτίβο. Πρόκειται για έναν λεγόμενο «σταθμό αριθμών» — ένα από τα πιο παράξενα αλλά και πιο αποτελεσματικά εργαλεία επικοινωνίας στην ιστορία των μυστικών υπηρεσιών. Οι σταθμοί αριθμών είναι ραδιοφωνικές εκπομπές βραχέων κυμάτων στις οποίες μια φωνή — συχνά μηχανική ή μονότονη — διαβάζει ακολουθίες αριθμών ή λέξεων. Οι εκπομπές είναι δημόσιες: οποιοσδήποτε διαθέτει ένα απλό ραδιόφωνο βραχέων κυμάτων μπορεί να τις ακούσει. Το κρίσιμο στοιχείο όμως είναι ότι μόνο ο αποδέκτης μπορεί να τις καταλάβει.
Ο λόγος είναι η χρήση μιας τεχνικής κρυπτογράφησης που ονομάζεται one-time pad. Ο πράκτορας που λαμβάνει το μήνυμα διαθέτει ένα μπλοκ κωδικών — μια σειρά αριθμών ή γραμμάτων — που αντιστοιχούν σε ένα συγκεκριμένο κλειδί αποκρυπτογράφησης. Σημειώνει τους αριθμούς που ακούει και τους μετατρέπει σε γράμματα χρησιμοποιώντας το κλειδί. Μόλις ολοκληρωθεί η αποκρυπτογράφηση, το pad καταστρέφεται. Εφόσον μόνο ο αποστολέας και ο παραλήπτης διαθέτουν το ίδιο κλειδί, το μήνυμα είναι πρακτικά αδύνατο να σπάσει.Αυτή η μέθοδος έχει ένα ακόμη πλεονέκτημα: η επικοινωνία είναι μονόδρομη. Ο πράκτορας δεν χρειάζεται να στείλει απάντηση, κάτι που μειώνει δραστικά τον κίνδυνο εντοπισμού.
Μια τεχνική από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου
Οι σταθμοί αριθμών συνδέθηκαν κυρίως με τον Ψυχρό Πόλεμο. Η CIA, η KGB και πολλές ακόμη υπηρεσίες πληροφοριών χρησιμοποιούσαν τέτοιες εκπομπές για να στέλνουν οδηγίες σε πράκτορες που δρούσαν στο εξωτερικό. Όπως σημειώνει ο Shane Harris στο Atlantic, ο πράκτορας γνώριζε απλώς την ώρα και τη συχνότητα. Άναβε το ραδιόφωνο, άκουγε τους αριθμούς και τους κατέγραφε. Δεν υπήρχε ανάγκη για τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό, για κρυφά δίκτυα ή για επικοινωνία που θα μπορούσε να εντοπιστεί. Το μόνο που χρειαζόταν ήταν ένα μικρό ραδιόφωνο και ένα σημειωματάριο.
Ακόμη και σήμερα, αυτή η απλότητα αποτελεί τεράστιο πλεονέκτημα. Σε έναν κόσμο όπου οι περισσότερες επικοινωνίες αφήνουν ίχνη περνώντας από το ψηφιακό δίκτυο, ένα ανώνυμο σήμα βραχέων κυμάτων μπορεί να είναι σχεδόν αόρατο.
Σύμφωνα με τους Financial Times, ο σταθμός που εντοπίστηκε πρόσφατα και βαφτίστηκε από παρατηρητές βραχέων κυμάτων V32 είναι ο πρώτος που μεταδίδει στα φαρσί εδώ και περίπου 25 χρόνια. Ένας παρόμοιος σταθμός είχε εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της αμερικανικής εισβολής στο Αφγανιστάν το 2001.
Το παιχνίδι των παρεμβολών
Η ιστορία του V32 εξελίχθηκε σε ένα πραγματικό παιχνίδι γάτας και ποντικιού. Ερασιτέχνες παρατηρητές βραχέων κυμάτων από την ομάδα Priyom, οι οποίοι παρακολουθούν συστηματικά τέτοιες εκπομπές, προσπάθησαν να εντοπίσουν την προέλευση του σήματος.
Όπως αναφέρουν πηγές του Atlantic, οι παρατηρητές άκουσαν το σήμα καθαρά από διάφορες περιοχές της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής. Προσπάθησαν να αναγνωρίσουν ακόμη και μικρούς ήχους στο υπόβαθρο της μετάδοσης που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν την τοποθεσία του εκφωνητή — από θόρυβο ανέμου μέχρι ήχους υπολογιστή. Καμία ένδειξη όμως δεν αποδείχθηκε καθοριστική.
Κάθε φορά που η συχνότητα μπλοκαριζόταν από παρεμβολές, η φωνή μετακινούνταν αλλού. Σε μία περίπτωση, σύμφωνα με τον Harris, οι παρεμβολείς συνέχισαν να «χτυπούν» την παλιά συχνότητα χωρίς να αντιληφθούν ότι ο εκφωνητής είχε ήδη αλλάξει κανάλι.
Ποιος στέλνει το μήνυμα;
Το μεγαλύτερο μυστήριο όμως παραμένει η ταυτότητα του αποστολέα. Υπάρχουν δύο βασικές εκδοχές. Η πρώτη είναι ότι το ίδιο το Ιράν χρησιμοποιεί τον σταθμό για να στείλει εντολές σε πράκτορες στο εξωτερικό. Όπως σημειώνει ο Shane Harris στο Atlantic, αν η Τεχεράνη αισθάνεται ότι βρίσκεται αντιμέτωπη με τεχνολογικά ανώτερους αντιπάλους, η επιστροφή σε ένα δοκιμασμένο και ασφαλές σύστημα επικοινωνίας θα ήταν απολύτως λογική.
Η δεύτερη εκδοχή είναι ακριβώς η αντίθετη. Το γεγονός ότι το Ιράν φαίνεται να παρεμβάλλει το σήμα μπορεί να σημαίνει ότι η μετάδοση προέρχεται από αντίπαλη υπηρεσία πληροφοριών —δυτική ή ισραηλινή — που προσπαθεί να επικοινωνήσει με πράκτορες μέσα στο Ιράν.
Η υπόθεση αυτή αποκτά ενδιαφέρον αν ληφθεί υπόψη ότι η ιρανική κυβέρνηση έχει περιορίσει δραστικά την πρόσβαση στο διαδίκτυο στο εσωτερικό της χώρας. Σε τέτοιες συνθήκες, μια παλιά τεχνολογία όπως το ραδιόφωνο βραχέων κυμάτων μπορεί να αποδειχθεί απρόσμενα αποτελεσματική.
Υπάρχει ακόμη και μια τρίτη — πιο κυνική — πιθανότητα. Όπως ανέφερε στον Harris ένας αμερικανός αξιωματούχος, ο σταθμός ίσως να αποτελεί απλώς έναν «ψευδή στόχο», σχεδιασμένο για να παραπλανήσει τις υπηρεσίες πληροφοριών των αντιπάλων.
Προς το παρόν, κανείς δεν γνωρίζει ποιος μιλά, ποιος ακούει και τι σημαίνουν οι αριθμοί. Το μόνο βέβαιο είναι ότι σε έναν πόλεμο όπου κυριαρχούν τα drones, οι δορυφόροι και η τεχνητή νοημοσύνη, μια φωνή που διαβάζει αριθμούς στο ραδιόφωνο εξακολουθεί να κρατά ζωντανή μια από τις πιο μυστηριώδεις πρακτικές της κατασκοπείας.
