Νέα ανταποδοτικά πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές ανεβάζουν την ένταση στη Μέση Ανατολή, καθώς οι ΗΠΑ έπληξαν το ιρανικό νησί Kharg, με την Τεχεράνη να αναπτά με επίθεση με drones στο λιμάνι Fujairah στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Την ίδια στιγμή, οι πρώτες διαφοροποιήσεις στον στενό κύκλο του Τραμπ έχουν αρχίσει να καταγράφονται και… δημοσίως.
Με τις διεθνείς αγορές στα κάγκελα, οι εξελίξεις στον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν και η στρατηγική διάχυσης της κρίσης που ακολουθεί η Τεχεράνη καθιστούν την ενεργειακή κρίση αναπόδραστη, ενώ πλέον οι επενδυτές αποτιμούν με μεγαλύτερο ρεαλισμό την προοπτική εκ βάθρων αναδιάταξης των εφοδιαστικών αλυσίδων, προκαλώντας τεκτονικές αλλαγές στο γεωοικονομικό status quo.
Η Τεχεράνη βομβάρδισε με drone το στρατηγικής σημασίας λιμάνι Fujairah στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ύστερα από επίθεση που οι αρχές ανακοίνωσαν ότι αναχαιτίστηκε επιτυχώς. Το περιστατικό σημειώθηκε λίγες ώρες μετά από αμερικανικά πλήγματα σε στρατιωτικούς στόχους στο νησί Kharg του Ιράν, τον βασικό κόμβο εξαγωγών πετρελαίου της χώρας, σηματοδοτώντας μία από τις σημαντικότερες επιθέσεις κατά της ιρανικής ενεργειακής υποδομής τα τελευταία χρόνια.
Η αλληλουχία των γεγονότων αποτυπώνει τη γρήγορη γεωγραφική επέκταση της σύγκρουσης πέρα από το ιρανικό έδαφος προς την ευρύτερη ενεργειακή και στρατηγική αρχιτεκτονική του Περσικού Κόλπου. Το Fujairah αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κόμβους ανεφοδιασμού δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων παγκοσμίως, καθώς βρίσκεται εκτός των Στενών του Ορμούζ. Οποιαδήποτε διατάραξη της λειτουργίας του επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές ενέργειας και την ασφάλεια των ενεργειακών ροών.
Η κλιμάκωση υπογραμμίζει επίσης την ολοένα και πιο άμεση αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Ο αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «κατέστρεψαν κάθε ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ στόχο» στο νησί Kharg και προειδοποίησε ότι θα πλήξει και ενεργειακές εγκαταστάσεις εάν το Ιράν επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις μεταφορές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ. Η Τεχεράνη απάντησε ότι ενεργειακές υποδομές στην περιοχή που συνδέονται με αμερικανικά συμφέροντα θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχους.
Γιατί το Kharg
Η στρατηγική σημασία του Kharg είναι τεράστια. Υπολογίζεται ότι περίπου το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν φορτώνεται από τις εγκαταστάσεις του νησιού. Οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας θα περιόριζε δραστικά τα έσοδα της Τεχεράνης από τις εξαγωγές.
Τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης προσπάθησαν να καθησυχάσουν τις αγορές και την κοινή γνώμη. Το πρακτορείο Mehr μετέδωσε ότι «η κατάσταση βρίσκεται υπό έλεγχο» και ότι οι ενεργειακές εγκαταστάσεις δεν υπέστησαν ζημιές. Παράλληλα, δεδομένα παρακολούθησης δεξαμενόπλοιων έδειξαν ότι ένα υπερδεξαμενόπλοιο φόρτωνε πετρέλαιο στο νησί το Σάββατο.
Ένας ακόμη κόμβος εκτός λειτουργίας
Οι αρχές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ανακοίνωσαν ότι η επίθεση στο λιμάνι Fujairah αναχαιτίστηκε επιτυχώς και ότι η πυρκαγιά που προκλήθηκε τέθηκε γρήγορα υπό έλεγχο. Δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί.
Το λιμάνι Fujairah αποτελεί κρίσιμο κόμβο της παγκόσμιας ενεργειακής εφοδιαστικής. Βρίσκεται στον Κόλπο του Ομάν, εκτός των Στενών του Ορμούζ, και λειτουργεί ως σημαντικό κέντρο ανεφοδιασμού δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
Η θέση του επιτρέπει στα πλοία να παρακάμπτουν το στενό πέρασμα του Ορμούζ, το οποίο θεωρείται από τα πιο ευάλωτα γεωστρατηγικά σημεία στον κόσμο. Για τον λόγο αυτό, το Fujairah αποτελεί βασικό στοιχείο των σχεδίων ενεργειακής ασφάλειας της περιοχής.
Η επίθεση δείχνει ότι η σύγκρουση αρχίζει να επεκτείνεται και σε υποδομές που σχεδιάστηκαν ακριβώς για να μειώσουν την εξάρτηση από το Ορμούζ.
Στόχος η καρδιά των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν
Η άμεση αφορμή για την κλιμάκωση ήταν τα αμερικανικά πλήγματα στο νησί Kharg, το οποίο διαχειρίζεται το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν.
Το νησί φιλοξενεί κρίσιμες εγκαταστάσεις φόρτωσης δεξαμενόπλοιων, αποθήκευσης πετρελαίου και στρατιωτικές υποδομές που προστατεύουν τις εξαγωγές.
Πανηγύρια Τραμπ στα social media
Ο Ντόναλντ Τραμπ, σε μια ακόμη κίνηση εκτός πλαισίου παμνηγυρίζει, με τη δημοσίευση βίντεο που φέρεται να δείχνει τα πλήγματα, δηλώνοντας ότι οι αμερικανικές δυνάμεις κατέστρεψαν όλους τους στρατιωτικούς στόχους στο νησί. Προειδοποίησε επίσης ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να επεκτείνει τα πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις εάν το Ιράν συνεχίσει να παρεμποδίζει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Προειδοποίηση της Τεχεράνης για πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές της περιοχής
Η κεντρική στρατιωτική διοίκηση του Ιράν απάντησε στις αμερικανικές επιθέσεις προειδοποιώντας ότι ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή που συνδέονται με τις ΗΠΑ ή συνεργάζονται με αυτές μπορεί να αποτελέσουν στόχους.
Τέτοιες εγκαταστάσεις περιλαμβάνουν διυλιστήρια, τερματικούς σταθμούς εξαγωγών και ενεργειακές υποδομές σε χώρες του Κόλπου που διατηρούν στενές σχέσεις με την Ουάσιγκτον.
Η προειδοποίηση αυξάνει τον κίνδυνο ενός ευρύτερου πολέμου ενεργειακών υποδομών στον Περσικό Κόλπο, με πιθανές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν.
Πλήγμα στην αμερικανική πρεσβεία στη Βαγδάτη
Στο Ιράκ, βλήμα έπληξε κατά τη διάρκεια της νύχτας το συγκρότημα της αμερικανικής πρεσβείας στη Βαγδάτη. Βίντεο έδειξαν καπνό να υψώνεται από την περιοχή της αυστηρά φυλασσόμενης Πράσινης Ζώνης.
Η πρεσβεία είχε ήδη εκδώσει προειδοποίηση ασφαλείας επιπέδου 4 για το Ιράκ, αναφέροντας ότι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές έχουν πραγματοποιήσει επιθέσεις κατά αμερικανικών συμφερόντων και ενδέχεται να συνεχίσουν.
Από την έναρξη της σύγκρουσης, στρατιωτικές βάσεις στο Ιράκ που φιλοξενούν αμερικανικές και συμμαχικές δυνάμεις έχουν γίνει επανειλημμένα στόχοι επιθέσεων με ρουκέτες και drones.
Προειδοποίηση του Ισραήλ για επικείμενη επίθεση στο Ταμπρίζ
Την ίδια στιγμή, ο ισραηλινός στρατός εξέδωσε προειδοποίηση εκκένωσης για βιομηχανική περιοχή στην πόλη Ταμπρίζ στο βορειοδυτικό Ιράν.
Η περιοχή περιλαμβάνει εγκαταστάσεις της εταιρίας Iran Diesel Engine Manufacturing (IDEM), οι οποίες θεωρείται ότι σχετίζονται με στρατιωτική υποδομή.
Ο ισραηλινός στρατός κάλεσε τους κατοίκους να εγκαταλείψουν άμεσα την περιοχή, δηλώνοντας ότι πρόκειται να πλήξει στρατιωτικές υποδομές του ιρανικού καθεστώτος.
Τέτοιες προειδοποιήσεις εκκένωσης χρησιμοποιούνται συχνά πριν από ισραηλινές επιθέσεις υψηλής ακρίβειας.
Ζημιές σε ιστορικούς και πολιτιστικούς χώρους
Το ιρανικό υπουργείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς ανακοίνωσε ότι τουλάχιστον 56 ιστορικοί και πολιτιστικοί χώροι έχουν υποστεί ζημιές από αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα τις τελευταίες δύο εβδομάδες.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μουσεία, ιστορικά κτίρια και πολιτιστικά κέντρα σε διάφορες περιοχές της χώρας. Η επαρχία της Τεχεράνης φέρεται να έχει υποστεί τις μεγαλύτερες ζημιές.
Ιρανικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν εικόνες από ζημιές στο παλάτι Golestan και στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης καθώς και σε ιστορικούς χώρους στο Ισφαχάν.
Διαφοροποιήσεις στον κύκλο του Τραμπ
Η κλιμάκωση φαίνεται να προκαλεί και εσωτερικές συζητήσεις στην Ουάσιγκτον.
Ο Ντέιβιντ Σακς, σύμβουλος του προέδρου Τραμπ σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης και κρυπτονομισμάτων, δήλωσε δημόσια ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να αναζητήσουν «έξοδο» από τη σύγκρουση.
Σε συνέντευξή του στο podcast All-In είπε ότι «είναι μια καλή στιγμή να κηρυχθεί νίκη και να αποχωρήσουμε», προσθέτοντας ότι οι αγορές θα προτιμούσαν μια αποκλιμάκωση.
Η παρέμβαση αυτή έρχεται μετά τη δήλωση του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν τον πόλεμο με το Ιράν «επ’ αόριστον».
Το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια
Οι αγορές ενέργειας αντέδρασαν άμεσα στην αύξηση του γεωπολιτικού κινδύνου.
Το Brent έκλεισε την εβδομάδα πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι για πρώτη φορά από τον Αύγουστο του 2022. Η άνοδος αντανακλά τον φόβο ότι περαιτέρω επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές του Κόλπου θα μπορούσαν να διαταράξουν τις παγκόσμιες προμήθειες πετρελαίου.
Η αύξηση των τιμών της ενέργειας άσκησε πίεση και στις χρηματιστηριακές αγορές. Ο δείκτης S&P 500 κατέγραψε την τρίτη συνεχόμενη εβδομαδιαία πτώση.
Διπλωματικές κινήσεις για την προστασία της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ
Παράλληλα με την κλιμάκωση, ευρωπαϊκές χώρες προσπαθούν να αποτρέψουν διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Η Γαλλία και η Ιταλία ξεκίνησαν συνομιλίες με το Ιράν με στόχο να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση των πλοίων τους από την περιοχή.
Σε μια ένδειξη ότι οι εμπορικές μεταφορές συνεχίζονται, η Τεχεράνη επέτρεψε σε φορτηγό πλοίο τουρκικών συμφερόντων να εξέλθει από τα Στενά.
Στρατηγική εκτίμηση
Τα αμερικανικά πλήγματα στον βασικό κόμβο εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, η επίθεση σε ενεργειακές υποδομές στον Κόλπο, οι επιθέσεις κατά αμερικανικών στόχων στο Ιράκ και οι προειδοποιήσεις για ισραηλινά πλήγματα μέσα στο Ιράν δείχνουν ότι η σύγκρουση εισέρχεται σε ευρύτερη περιφερειακή φάση.
Οι ενεργειακές υποδομές αποτελούν πλέον το κεντρικό σημείο πίεσης στη σύγκρουση. Εάν οι επιθέσεις συνεχιστούν, η αντιπαράθεση μπορεί να εξελιχθεί σε κρίση με παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις, με επίκεντρο την αγορά πετρελαίου, τη ναυσιπλοΐα και την ασφάλεια των ενεργειακών ροών στον Περσικό Κόλπο.
