Η διεθνής ατζέντα Women, Peace and Security (WPS), που εδώ και 25 χρόνια αποτελεί βασικό πλαίσιο πολιτικής του ΟΗΕ για την ένταξη της διάστασης του φύλου στις πολιτικές ασφάλειας και ειρήνης, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μια ολοένα πιο δύσκολη γεωπολιτική πραγματικότητα.
Σύμφωνα με νέα έκθεση του Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, η υποχώρηση της χρηματοδότησης για δράσεις ειρηνευτικής οικοδόμησης και η ενίσχυση πολιτικών κινημάτων που αντιτίθενται στην ισότητα των φύλων δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η εφαρμογή της ατζέντας WPS γίνεται ολοένα πιο δύσκολη.
Η ατζέντα WPS θεσμοθετήθηκε το 2000 με το ψήφισμα 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και στόχος της ήταν να ενσωματωθεί η διάσταση του φύλου στις διαδικασίες πρόληψης συγκρούσεων, ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων και μεταπολεμικής ανοικοδόμησης. Ωστόσο, η νέα μελέτη του SIPRI επισημαίνει ότι το πλαίσιο αυτό βρίσκεται πλέον «σε κρίσιμο σταυροδρόμι», καθώς πολλές κυβερνήσεις δίνουν προτεραιότητα στην ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων έναντι της μη στρατιωτικής διαχείρισης συγκρούσεων.
Ταυτόχρονα, η έκθεση υπογραμμίζει ότι το ίδιο το πλαίσιο της ατζέντας παρουσιάζει σημαντικές εννοιολογικές αδυναμίες. Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η συστηματική ταύτιση της έννοιας του «gender» με τις γυναίκες, γεγονός που οδηγεί συχνά στην παράβλεψη των εμπειριών άλλων κοινωνικών ομάδων, όπως των ανδρών, των αγοριών και των LGBTQ+ ατόμων σε συνθήκες σύγκρουσης.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι άνδρες δεν εμφανίζονται μόνο ως δράστες βίας ή ως σύμμαχοι στην προώθηση της ισότητας, αλλά βιώνουν επίσης συγκεκριμένες μορφές ευαλωτότητας σε πολεμικά περιβάλλοντα. Σε πολλές συγκρούσεις, για παράδειγμα, οι άνδρες αντιμετωπίζονται συχνά ως πιθανοί μαχητές και όχι ως άμαχοι, γεγονός που μπορεί να οδηγεί σε υποεκτίμηση των απωλειών τους ή σε περιορισμένη προστασία των δικαιωμάτων τους.
Η έκθεση συνδέει επίσης τις μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές συνθήκες με την ενίσχυση αφηγημάτων που προωθούν στρατιωτικοποιημένες μορφές ανδρισμού. Σε πολλές χώρες, τα αυταρχικά ή εθνικιστικά κινήματα προβάλλουν την εικόνα ενός ισχυρού, στρατιωτικοποιημένου κράτους ως στοιχείο εθνικής ταυτότητας, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζουν την ισότητα των φύλων ως απειλή για τις παραδοσιακές κοινωνικές δομές.
Παράλληλα, η έρευνα επισημαίνει την αυξανόμενη σημασία των ψηφιακών χώρων στη διαμόρφωση έμφυλων αντιλήψεων. Κοινότητες στο διαδίκτυο που προωθούν μισογυνιστικά ή αντιφεμινιστικά αφηγήματα, συχνά αποκαλούμενες συλλογικά «manosphere», μπορούν να λειτουργήσουν ως πεδία ριζοσπαστικοποίησης νεαρών ανδρών και να συνδεθούν με φαινόμενα βίας και εξτρεμισμού.
Σύμφωνα με το SIPRI, η ενσωμάτωση μιας ευρύτερης ανάλυσης των μορφών ανδρισμού στις πολιτικές ασφάλειας θα μπορούσε να συμβάλει στην κατανόηση των βαθύτερων κοινωνικών παραγόντων που οδηγούν σε συγκρούσεις. Παρά τις προκλήσεις, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η ατζέντα WPS παραμένει ένα από τα σημαντικότερα διεθνή εργαλεία για την προώθηση μιας πιο ολοκληρωμένης προσέγγισης στην ασφάλεια και την ειρήνη.
Η μελλοντική της αποτελεσματικότητα, ωστόσο, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο τα κράτη και οι διεθνείς οργανισμοί θα συνεχίσουν να στηρίζουν πολιτικά και οικονομικά τις πρωτοβουλίες που συνδέουν την ισότητα των φύλων με την πρόληψη συγκρούσεων και τη βιώσιμη ειρήνη.
