Την αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα ανακοίνωσε η IEA, τη μεγαλύτερη κίνηση στην ιστορία, με τον διευθυντή της να κάνει λόγο για πρωτοφανείς συνθήκες. Στόχος εόναι να σταθεροποιήσει τις τιμές της ενέργειας, καθώς το έμφραγμα στα Στενά του Ορμούζ δεν δείχνει προοπτικές αποκατάστασης.
Η IEA ανακοίνωσε την αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από στρατηγικά αποθέματα. Η απόφαση λαμβάνεται ενώ οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές εισέρχονται σε περίοδο σοβαρής αναταραχής εξαιτίας της κλιμάκωσης της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και της σχεδόν πλήρους διακοπής της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ συνέβαλαν πράγματι στην προσωρινή επιβράδυνση του ακραίου ράλι στις τιμές του πετρελαίου, χωρίς όμως να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη των αγορών. Οι επενδυτές λαμβάνουν υπόψη τις δημόσιες παρεμβάσεις του Λευκού Οίκου και τις διαρροές που κάνουν λόγο για πιέσεις προς το Ισραήλ ώστε να περιορίσει το εύρος των βομβαρδισμών, ιδίως αποφεύγοντας ενεργειακές υποδομές του Ιράν. Η αξιοπιστία αυτών των σημάτων παραμένει περιορισμένη. Η ένταση των στρατιωτικών εξελίξεων στην περιοχή και τα συνεχή επεισόδια στη ναυσιπλοΐα του Περσικού Κόλπου οδηγούν τις αγορές να προεξοφλούν τις πολιτικές δηλώσεις με σημαντικό «discount», αντιμετωπίζοντάς τες περισσότερο ως τακτική επικοινωνιακή παρέμβαση παρά ως αξιόπιστη ένδειξη άμεσης αποκλιμάκωσης της κρίσης.
Οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα κοντά στα 120 δολάρια ανά βαρέλι στο Λονδίνο, καθώς οι αγορές αντέδρασαν στον κίνδυνο εκτεταμένων διαταραχών στις ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο. Κυβερνήσεις των χωρών του ΟΟΣΑ ενεργοποιούν πλέον τα στρατηγικά αποθέματα σε μια προσπάθεια να αποτραπεί ένα πλήρες ενεργειακό σοκ που θα μπορούσε να μεταφερθεί στον πληθωρισμό, στις εφοδιαστικές αλυσίδες και στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Ταυτόχρονα, ενώ πολιτικά μηνύματα από την Ουάσιγκτον υποδηλώνουν ενδεχόμενη αποκλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν, οι επιχειρησιακές πληροφορίες από την περιοχή δείχνουν διαφορετική εικόνα. Τα επεισόδια στη θάλασσα, τα πλήγματα σε δεξαμενόπλοια και οι αντιδράσεις της Τεχεράνης δείχνουν κλιμάκωση της έντασης στον Περσικό Κόλπο, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά αβέβαιη την προοπτική σταθεροποίησης της αγοράς πετρελαίου.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού, Fatih Birol, χαρακτήρισε την κατάσταση πρωτοφανή.
«Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η αγορά πετρελαίου είναι πρωτοφανείς σε κλίμακα», ανέφερε σε δήλωσή του. «Τα κράτη-μέλη του IEA ανταποκρίθηκαν με μια συλλογική έκτακτη δράση χωρίς προηγούμενο μέγεθος».
Ο οργανισμός δεν διευκρίνισε τον ακριβή ρυθμό με τον οποίο θα διοχετευθούν τα αποθέματα στην αγορά. Η απόφαση καταδεικνύει το επίπεδο ανησυχίας των κυβερνήσεων για τις εξελίξεις στις ενεργειακές αγορές.
Η παρέμβαση βασίζεται στα τεράστια στρατηγικά αποθέματα που διατηρούν οι οικονομίες του ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με τον IEA, τα 32 κράτη-μέλη διαθέτουν περισσότερα από 1,2 δισεκατομμύρια βαρέλια σε δημόσια στρατηγικά αποθέματα, συμπεριλαμβανομένου του Στρατηγικού Πετρελαϊκού Αποθέματος των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο αποτελεί το μεγαλύτερο αποθεματικό σύστημα στον κόσμο.
Επιπλέον, υπάρχουν περίπου 600 εκατομμύρια βαρέλια αποθεμάτων που τηρούνται από τη βιομηχανία κατ’ επιταγή των κυβερνήσεων, δημιουργώντας ένα πρόσθετο επίπεδο ασφάλειας για παρεμβάσεις στην αγορά.
Σε νευρική κρίση η αγορά πετρελαίου
Οι τιμές του πετρελαίου έχουν υποχωρήσει από τα υψηλά της εβδομάδας κυρίως επειδή οι αγορές προεξόφλησαν την αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων. Η προσδοκία κυβερνητικής παρέμβασης συγκράτησε την ανοδική κίνηση των τιμών μετά την προσέγγιση των 120 δολαρίων ανά βαρέλι.
Οι παράγοντες που προκαλούν τη διαταραχή της προσφοράς παραμένουν ενεργοί.
Η ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Ορμούζ – του σημαντικότερου ενεργειακού διαδρόμου στον κόσμο – έχει περιοριστεί δραστικά, καθώς πολλά δεξαμενόπλοια αποφεύγουν τη διέλευση μετά τα πρόσφατα πλήγματα. Από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διαταραχή συστημικό κίνδυνο για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Τα πολιτικά σήματα από την Ουάσιγκτον έχουν δημιουργήσει την εντύπωση ότι υπάρχει περιθώριο αποκλιμάκωσης της έντασης με το Ιράν. Οι αγορές αρχικά ερμήνευσαν αυτή τη στάση ως πιθανή ένδειξη σταθεροποίησης.
Οι επιχειρησιακές εξελίξεις στον Κόλπο δείχνουν αντίθετη δυναμική.
Επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια εντείνουν την ένταση
Αναφορές ασφάλειας από την περιοχή επιβεβαιώνουν ότι τρία δεξαμενόπλοια δέχθηκαν πλήγματα μέσα στις τελευταίες 24 ώρες, γεγονός που εντείνει περαιτέρω την αστάθεια στη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο.
Τα περιστατικά εντάσσονται σε μια ευρύτερη ακολουθία κλιμακούμενων συγκρούσεων μεταξύ ιρανικών δυνάμεων και δυνάμεων που συνδέονται με δυτικές ναυτικές επιχειρήσεις στην περιοχή.
Οι αντιδράσεις της Τεχεράνης μετά από πρόσφατα πλήγματα έχουν επίσης ενταθεί. Τα στρατιωτικά μηνύματα από την ιρανική πλευρά υποδηλώνουν ετοιμότητα για αντίδραση σε οποιαδήποτε περαιτέρω κλιμάκωση.
Για την αγορά ενέργειας, οι εξελίξεις αυτές μεταφράζονται άμεσα σε κίνδυνο για την προσφορά πετρελαίου. Τα ασφάλιστρα κινδύνου για τη διέλευση δεξαμενόπλοιων από τον Κόλπο έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ αρκετές ναυτιλιακές εταιρίες έχουν περιορίσει προσωρινά τα δρομολόγια μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Το αποτέλεσμα είναι μια ουσιαστική μείωση της διαθέσιμης προσφοράς πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, ακόμη και αν η παραγωγή στα πεδία εξόρυξης παραμένει αμετάβλητη.
Πάτησαν το panic button
Η απόφαση για αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών υπογραμμίζει το μέγεθος της διαταραχής που αντιμετωπίζει σήμερα η παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου δημιουργήθηκαν ακριβώς για τέτοιες περιπτώσεις, όταν γεωπολιτικές κρίσεις απειλούν τη σταθερότητα της προσφοράς. Η σημερινή παρέμβαση υπερβαίνει σε μέγεθος προηγούμενες κινήσεις του IEA, όπως αυτές που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της λιβυκής κρίσης το 2011 ή μετά από μεγάλους τυφώνες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Εφόσον διοχετευθούν πλήρως στην αγορά, τα αποθέματα αυτά θα μπορούσαν να προσθέσουν περισσότερα από 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως για αρκετούς μήνες, ανάλογα με τον ρυθμό απελευθέρωσης που θα επιλεγεί από τις κυβερνήσεις.
Η παρέμβαση αυτή μπορεί να αντισταθμίσει προσωρινά τις απώλειες από τον Περσικό Κόλπο. Παρατεταμένος περιορισμός της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ θα δημιουργήσει πιέσεις που τα αποθέματα δεν μπορούν να καλύψουν επ’ αόριστον.
Ο αντίκτυπος για την παγκόσμια οικονομία
Η ενεργειακή κρίση που εξελίσσεται σήμερα έχει συνέπειες που υπερβαίνουν την αγορά πετρελαίου.
Τιμές πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι επηρεάζουν άμεσα τον παγκόσμιο πληθωρισμό, το κόστος μεταφορών, τις τιμές τροφίμων και τη βιομηχανική παραγωγή, ιδιαίτερα σε οικονομίες με υψηλή ενεργειακή εξάρτηση στην Ευρώπη και την Ασία.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές παρακολουθούν στενά την εξέλιξη της κρίσης. Η άνοδος των τιμών ενέργειας αυξάνει τη μεταβλητότητα στις αγορές μετοχών, επηρεάζει τις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής και ενισχύει τις τιμές των εμπορευμάτων.
Η έκταση της παρέμβασης του IEA δείχνει ότι οι κυβερνήσεις προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή να μετατραπεί σε παρατεταμένη διαταραχή της παγκόσμιας ενεργειακής προσφοράς.
Καθώς οι επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα αυξάνονται και η στρατιωτική ένταση στην περιοχή εντείνεται, η σημερινή αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων ενδέχεται να αποτελέσει μόνο το πρώτο στάδιο μιας ευρύτερης προσπάθειας σταθεροποίησης της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου.
