Νέα πατήματα στα γεράκια προκειμένου να πιέσουν για την επανεξέταση της πολιτικής της ΕΚΤ δίνει ο πόλεμος στο Ιράν, καθώς αξιωματούχοι με διαδοχικές δηλώσεις τους δίνουν την αίσθηση νέων εσωτερικών διεργασιών.
Η άνοδος των τιμών ενέργειας που προκαλεί η πολεμική σύγκρουση με επίκεντρο το Ιράν αναζωπυρώνει τις ανησυχίες για τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη και οδηγεί τις αγορές σε επαναξιολόγηση της πορείας των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Αξιωματούχοι της ΕΚΤ αναγνωρίζουν ότι το γεωπολιτικό σοκ ενδέχεται να περιπλέξει τις προοπτικές του πληθωρισμού, ενώ ταυτόχρονα υπογραμμίζουν ότι απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στη νομισματική πολιτική.
Οι αγορές έχουν ήδη αντιδράσει. Επενδυτές που μέχρι πρόσφατα ανέμεναν ότι το κόστος δανεισμού στην Ευρωζώνη θα παραμείνει περίπου στο σημερινό επίπεδο για αρκετά χρόνια, αρχίζουν να προεξοφλούν αυξήσεις επιτοκίων, καθώς η άνοδος των τιμών ενέργειας δημιουργεί νέους κινδύνους για την πορεία των τιμών.
Από την πλευρά τους, οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ επιχειρούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην εγρήγορση και τη συγκράτηση. Οι δημόσιες τοποθετήσεις μελών του Διοικητικού Συμβουλίου δείχνουν ότι η τράπεζα θέλει πρώτα να διαπιστώσει εάν το ενεργειακό σοκ θα αποδειχθεί παροδικό ή εάν θα μετατραπεί σε πιο επίμονη πηγή πληθωριστικών πιέσεων που μπορεί να επηρεάσει μισθούς και προσδοκίες τιμών στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Να σημειωθεί ότι η BlackRock έχει προειδοποιήσει ότι μετά την 15η μέρα του πολέμου οι παρενέργειες εξελίσσονται από βραχύβιες σε συστημικές και διαπερνούν την εφοδιαστική αλυσίδα. Οι προσπάθειες του Λευκού Οίκου να καλμάρει τις αγορές με επικοινωνιακά ντεμαράζ έχουν περιορισμένη επίδραση, ενώ στην πραγματικότητα από κάτω συνεχίζεται η διαδικασία της ανατιμολόγησης. Κάθε γεγονός πλέον θα προκαλεί εκθετικά μεγαλύτερες μεταβολές, όπως υποδηλώνει η εκτόξευση των δεικτών μεταβλητότητας. Υπ’ αυτό το πρίσμα ο αντίκτυπος θεωρείται βέβαιος, αυτό που συζητούν πλέον οι ειδικοί δεν είναι το “αν”, αλλά το “πόσο” και “για πόσο”.
Αυξάνεται η πιθανότητα επόμενης αύξησης επιτοκίων
Το μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ και διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Εσθονίας, Μάντις Μίλερ, δήλωσε ότι η πιθανότητα η επόμενη μεταβολή των επιτοκίων να είναι προς τα πάνω έχει αυξηθεί τις τελευταίες εβδομάδες.
Μιλώντας σε εκδήλωση στο Βίλνιους, ο Μίλερ ανέφερε:
«Η πιθανότητα η επόμενη αλλαγή στα επιτόκια πολιτικής να είναι περισσότερο προς την κατεύθυνση αύξησης παρά προς την αντίθετη κατεύθυνση πιθανόν να έχει αυξηθεί τις τελευταίες εβδομάδες».
Η μεταβολή των προσδοκιών αντανακλά την έντονη άνοδο των τιμών ενέργειας μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης με επίκεντρο το Ιράν. Τα ενεργειακά σοκ μεταδίδονται ταχέως στον ευρωπαϊκό πληθωρισμό, καθώς η Ευρώπη παραμένει μεγάλος εισαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Παρά την αλλαγή των προσδοκιών στις αγορές, ο Μίλερ τόνισε ότι η ΕΚΤ δεν πρέπει να προχωρήσει σε βιαστικές αποφάσεις. Πρώτα πρέπει να διαπιστωθεί αν η αύξηση των τιμών ενέργειας θα έχει μόνιμο χαρακτήρα.
«Δεν πρέπει να βιαστούμε να πάρουμε αποφάσεις. Πρέπει πρώτα να δούμε αν αυτή η αύξηση στις τιμές ενέργειας που παρατηρούμε τώρα θα αποδειχθεί παροδική ή όχι», ανέφερε.
Οι αγορές έχουν ήδη προσαρμόσει τις εκτιμήσεις τους. Σε κάποια στιγμή οι επενδυτές προεξοφλούσαν δύο αυξήσεις επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης μέσα στο έτος. Πιο πρόσφατα, οι προσδοκίες περιορίστηκαν σε λιγότερη από μία πλήρη αύξηση, μετά από ενδείξεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ότι η σύγκρουση ενδέχεται να αποκλιμακωθεί σύντομα.
Η ΕΚΤ ζητά ψυχραιμία
Παρόμοια στάση επιφυλακτικότητας υιοθετούν και άλλοι αξιωματούχοι της ΕΚΤ. Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Λιθουανίας, Γκεντιμίνας Σίμκους, τόνισε ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να αποφύγουν βιαστικές αντιδράσεις όσο η γεωπολιτική κατάσταση παραμένει ρευστή.
«Πρέπει να παραμείνουμε ψύχραιμοι και να μην αντιδράσουμε υπερβολικά, καθώς οι εξελίξεις συνεχίζονται», δήλωσε, προειδοποιώντας ότι μια παρατεταμένη ή διευρυνόμενη σύγκρουση θα μπορούσε να έχει ευρύτερες επιπτώσεις όχι μόνο στον πληθωρισμό αλλά και στη γεωπολιτική σταθερότητα της Μέσης Ανατολής και της Ευρώπης.
Ανάλογο μήνυμα έστειλε και ο Αυστριακός αξιωματούχος Μάρτιν Κόχερ, ο οποίος υπογράμμισε ότι είναι προτιμότερο να επικρατήσει προσοχή μέχρι να διαμορφωθεί σαφέστερη εικόνα για την εξέλιξη της σύγκρουσης.
«Πρέπει να διαμορφώσουμε τα επιτόκια έτσι ώστε ο πληθωρισμός να μην παγιωθεί», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η ΕΚΤ διατηρεί «πλήρη ευελιξία και προς τις δύο κατευθύνσεις».
Η επόμενη συνεδρίαση της ΕΚΤ για τα επιτόκια είναι προγραμματισμένη για τις 19 Μαρτίου.
Οι αγορές προεξοφλούν αυστηρότερη νομισματική πολιτική
Παρότι οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ επιμένουν σε προσεκτική στάση, οι αγορές έχουν κινηθεί ταχύτερα. Οι επενδυτές που μέχρι πρόσφατα ανέμεναν ότι τα επιτόκια στην ευρωζώνη θα παραμείνουν κοντά στο 2% μέχρι και τα επόμενα χρόνια, πλέον εκτιμούν ότι η άνοδος των τιμών ενέργειας μπορεί να δημιουργήσει νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων που θα αναγκάσει την ΕΚΤ να αυξήσει τα επιτόκια νωρίτερα.
Η τρέχουσα τιμολόγηση των αγορών ενσωματώνει ήδη την πιθανότητα τουλάχιστον μίας αύξησης επιτοκίων μέσα στο έτος, ενώ υπάρχει περίπου μία στις τρεις πιθανότητες για δεύτερη αύξηση.
Η αναπροσαρμογή αυτών των προσδοκιών έχει ήδη οδηγήσει σε σύσφιξη των χρηματοπιστωτικών συνθηκών στην ευρωζώνη. Οι αποδόσεις των ομολόγων αυξάνονται, οι χρηματοδοτικές συνθήκες γίνονται πιο αυστηρές και το κόστος δανεισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά ενδέχεται να αυξηθεί.
Ο οικονομολόγος Σπύρος Ανδρεόπουλος της Thin Ice Macroeconomics εκτιμά ότι οι αγορές προσπαθούν να προεξοφλήσουν τις κινήσεις της ΕΚΤ πριν ακόμη η ίδια η τράπεζα δώσει σαφή σήματα.
«Η ΕΚΤ παρακολουθεί την κατάσταση, όμως δεν σημαίνει ότι θα αντιδράσει άμεσα, ενώ οι αγορές προσπαθούν να προλάβουν τις εξελίξεις», ανέφερε.
Ο πληθωρισμός στο επίκεντρο των ανησυχιών
Ο διοικητής της Bundesbank, Γιοάχιμ Νάγκελ, ξεκαθάρισε ότι ο πληθωρισμός αποτελεί τη βασική ανησυχία της ΕΚΤ όσο εξελίσσεται η σύγκρουση στο Ιράν.
Μιλώντας στο Bloomberg Television, ο Νάγκελ δήλωσε ότι ο άμεσος αντίκτυπος της σύγκρουσης πιθανότατα θα εμφανιστεί πρώτα στον πληθωρισμό παρά στην οικονομική δραστηριότητα.
«Αυτή τη στιγμή βλέπω μεγαλύτερη επίδραση στον πληθωρισμό σε σχέση με τις επιπτώσεις στην οικονομία», ανέφερε.
Η έκταση του σοκ θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια της σύγκρουσης και από το εάν θα υπάρξουν σημαντικές διαταραχές στην ενεργειακή προσφορά.
Ο Νάγκελ υπογράμμισε ότι η ΕΚΤ θα εξετάσει τις νέες προβλέψεις και τα εισερχόμενα οικονομικά στοιχεία πριν αποφασίσει εάν απαιτείται παρέμβαση.
«Η δέσμευσή μας είναι ισχυρή. Θα επικεντρωθούμε πλήρως στην εντολή μας για τη διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών», τόνισε.
Περισσότερες από τις μισές χώρες της ευρωζώνης εξακολουθούν να καταγράφουν πληθωρισμό πάνω από τον στόχο του 2%, γεγονός που αυξάνει την ευαισθησία της ΕΚΤ σε οποιοδήποτε εξωτερικό σοκ μπορεί να αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Τα διδάγματα της ενεργειακής κρίσης του 2022
Η σημερινή κατάσταση αναπόφευκτα θυμίζει την ενεργειακή κρίση του 2022, όταν η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία εκτόξευσε τις τιμές ενέργειας και οδήγησε τον πληθωρισμό της ευρωζώνης πάνω από το 10%.
Εκείνη η περίοδος ανέδειξε αδυναμίες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΚΤ, καθώς πολλοί επικριτές υποστήριξαν ότι η τράπεζα αντέδρασε καθυστερημένα στην άνοδο των τιμών.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, Φίλιπ Λέιν, έχει υπερασπιστεί την τότε πολιτική, επισημαίνοντας ότι οι κεντρικές τράπεζες αντιμετωπίζουν κινδύνους και όταν αυξάνουν τα επιτόκια υπερβολικά γρήγορα.
Ο Λέιν έχει τονίσει ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής κουβαλούν δύο ιστορικές εμπειρίες: την περίοδο εκτίναξης του πληθωρισμού μετά την πανδημία και τη μακρά περίοδο χαμηλού πληθωρισμού πριν από αυτή.
Άλλοι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι οι σημερινές συνθήκες διαφέρουν σημαντικά από το 2022.
Ο Ολλανδός αξιωματούχος Όλαφ Σλέιπεν σημείωσε ότι η νομισματική πολιτική βρίσκεται σήμερα σε ουδέτερο επίπεδο, ενώ το 2022 η ΕΚΤ διατηρούσε εξαιρετικά χαλαρή πολιτική.
Ο Νάγκελ επισήμανε επίσης ότι τότε βρίσκονταν ακόμη σε ισχύ μεγάλα προγράμματα αγορών ομολόγων και αρνητικά επιτόκια, παράγοντες που ενίσχυαν τις πληθωριστικές πιέσεις.
Η διάρκεια του ενεργειακού σοκ θα καθορίσει τις αποφάσεις
Για τις κεντρικές τράπεζες, καθοριστικός παράγοντας δεν είναι μόνο το μέγεθος του σοκ αλλά και η διάρκειά του.
Εάν η άνοδος των τιμών ενέργειας αποδειχθεί προσωρινή και οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό παραμείνουν σταθερές, οι κεντρικές τράπεζες συνήθως αγνοούν την αρχική επίδραση. Εάν όμως οι αυξήσεις διατηρηθούν και μεταφερθούν στους μισθούς και στις προσδοκίες τιμών, μπορεί να εμφανιστούν δευτερογενείς πληθωριστικές επιπτώσεις.
Ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Λουίς ντε Γκίντος προειδοποίησε ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να ενισχύσει τις πληθωριστικές προσδοκίες, ενώ ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Φινλανδίας Όλι Ρεν υπογράμμισε την ανάγκη διατήρησης σταθερής πολιτικής σε ένα περιβάλλον που περιλαμβάνει τόσο σοκ προσφοράς όσο και ζήτησης.
Ο Φίλιπ Λέιν δήλωσε ότι οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ «παρακολουθούν πολύ στενά τις εξελίξεις» ενόψει της επόμενης συνεδρίασης.
Τα επόμενα βήματα
Η σύγκρουση με επίκεντρο το Ιράν εισάγει μια νέα γεωπολιτική μεταβλητή στον σχεδιασμό της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ σε μια περίοδο όπου ο πληθωρισμός βρίσκεται ήδη κοντά στον στόχο της τράπεζας.
Η κεντρική τράπεζα αντιμετωπίζει μια σύνθετη εξίσωση πολιτικής:
η καθυστερημένη αντίδραση ενέχει τον κίνδυνο να επιτρέψει στις ενεργειακές πιέσεις να διαχυθούν στον πυρήνα του πληθωρισμού, ενώ η πρόωρη σύσφιξη της πολιτικής μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική επιβράδυνση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών εάν το σοκ αποδειχθεί προσωρινό.
Προς το παρόν, οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ φαίνεται να υιοθετούν στάση αναμονής. Οι αγορές έχουν ήδη αυξήσει σημαντικά τις προσδοκίες για αυξήσεις επιτοκίων, όμως οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής συνεχίζουν να δίνουν έμφαση στην αξιολόγηση των δεδομένων.
Οι επόμενες εβδομάδες θα αποδειχθούν καθοριστικές. Η πορεία των τιμών ενέργειας, η εξέλιξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και η συμπεριφορά των πληθωριστικών προσδοκιών στην ευρωζώνη θα καθορίσουν εάν η ΕΚΤ θα κινηθεί προς αυστηρότερη νομισματική πολιτική ή θα διατηρήσει τη σημερινή στάση.
