Τα χειρότερα σενάρια για την πορεία των επιχειρήσεων στο Ιράν και τον αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία επιβεβαιώνονται καταιγιστικά και προκαλούν σοκ.
Οι σστρατιωτικές επιχειρήσεις παρατείνονται, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ερμητικά κλειστα, η νέα ηγεσία του Ιράν ευθυγραμμίζεται με την προηγούμενη και δολάριο, πετρέλαιιο και φυσικό αέριο έχουν εκτοξευθεί.
Το ενεργειακό σοκ δεν αποτελεί πλέον worst case σενάριο για τους αναλυτές, αλλά βιωμένη πραγματικότητα την οποία καλούνται να αντιμετωπίσουν οικονομίες σε όλο τον κόσμο, με την Ελλάδα και την Κύπρο να θεωρούνται απριόρι οι πιο ευάλωτες. Αν και το περιβάλλον επιδεινώνεται ραγδαία και η ορατότητα περιορίζεται, η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει ανακοινώσει καμά πρωτοβουλία πρόληψης, ούτε αντιμετώπησης των συνεπειών.
Ένα νέο και ιδιαίτερα σύνθετο γεωοικονομικό σκηνικό αποκαλύπτεται στην αυγή της 10ης ημέρας του πολέμου στο Ιράν, με την ταυτόχρονη εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, του δείκτη δολαρίου σε υψηλά τριετίας και με τις αναλύσεις να υπογραμμίζουν ότι η μετάδοση του σοκ στις οικονομίες έχει ήδη ξεκινήσει.
Σήμερα, η τιμή του πετρελαίου καλπάζει έχοντας ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και κατεθύνεται στα 110, κίνδυνο που είχαν πολλοί -μεταξύ των οποίων και η Moody’s- χαρακτηρίσει ορατό. Το ζήτημα τώρα έγκειται στο διάστημα που θα παραμείνει η τιμή του πετρελαίου σε αυτά τα επίπεδα.
Να σημειωθεί ότι η BlackRock έχει επισημάνει ότι τα buffers -διεθνώς- αντέχουν το σκηνικό των πολεμικών επιχειρήσεων για έως και 15 ημέρες και βρισκόμαστε ήδη στη 10η, που συνεπάγεται ότι η μετάδοση του σοκ από τις τιμές και τις προσδοκίες έχει ήδη ξεκινήσει. Για την Ευρώπη, η κατάσταση είναι πολλαπλώς χειρότερη, καθώς έχουν εκτοξευθεί οι τιμές του φυσικού αερίου, τα αποθέματα μειώνονται ραγδαία και παράλληλα έχει εκτοξευθεί το δολάριο.
H Moody’s αξιολόγησης εκτιμά ότι ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ από κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή θα μεταδοθεί γρήγορα μέσω του πληθωρισμού, των χρηματοπιστωτικών αγορών και της επιβράδυνσης της παγκόσμιας ανάπτυξης.
Τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, αποτελούν ήδη πεδίο σοβαρών διαταραχών στη ναυσιπλοΐα και στη λειτουργία λιμένων της περιοχής. Αν και οι ζημιές σε βασικές ενεργειακές υποδομές παραμένουν περιορισμένες, η Moody’s τονίζει ότι ακόμη και μια απλή διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρή κρίση προσφοράς εάν διαρκέσει πέραν λίγων εβδομάδων.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το άμεσο πλήγμα θα δεχθούν οι μεγάλες οικονομίες που εισάγουν ενέργεια, κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία, όπου οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου θα μεταφραστούν ταχύτατα σε αυξημένο πληθωρισμό, απώλεια αγοραστικής δύναμης για τα νοικοκυριά και αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες. Οι πιστωτικές επιπτώσεις, σύμφωνα με την Moody’s, θα επεκταθούν σε κράτη, επιχειρήσεις και τραπεζικά συστήματα.
Η κατάσταση αναμένεται να αποτυπωθεί με βίαια και στις αγορές, καθώς όπως αναφέρει ανάλυση της Goldman Sach τα hedge funds έχουν ξεκινήσει ήδη να αυξάνουν πολύ τις θέσεις short σε μετοχές, με στρατηγική επίτευξης κερδών και όχι αντιστάθμισης κινδύνου.
Στενά του Ορμούζ: Το παγκόσμιο ενεργειακό σημείο ασφυξίας
Ο κεντρικός κίνδυνος που εντοπίζει η Moody’s συνδέεται με τη στρατηγική ευαλωτότητα των Στενών του Ορμούζ, ενός στενού θαλάσσιου διαδρόμου που συνδέει τους εξαγωγείς πετρελαίου του Κόλπου με τις διεθνείς αγορές. Οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων θα περιόριζε σημαντικό μέρος της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και θα διατάρασσε επίσης τις αποστολές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Παρά το γεγονός ότι τα παγκόσμια αποθέματα και οι προληπτικές αποστολές από παραγωγούς του Κόλπου προσφέρουν προς το παρόν μια προσωρινή ασπίδα, ο οίκος αξιολόγησης σημειώνει ότι η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών έχει σχεδόν παγώσει τις τελευταίες ημέρες και αρκετοί περιφερειακοί λιμένες έχουν αναστείλει τη λειτουργία τους. Ακόμη και χωρίς άμεσες ζημιές σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, η διακοπή των θαλάσσιων μεταφορών θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρούς περιορισμούς στην προσφορά.
Για τις επόμενες εβδομάδες, τα ισχυρά αποθέματα και οι προκαταβολικές αποστολές ενδέχεται να περιορίσουν την ένταση της αναταραχής στις αγορές. Ωστόσο, η Moody’s επισημαίνει ότι η ρευστή κατάσταση της σύγκρουσης διατηρεί ανοικτό το ενδεχόμενο περιφερειακής κλιμάκωσης που θα μπορούσε να εντείνει άμεσα το ενεργειακό σοκ.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι προσδοκίες των αγορών σχετικά με το μέγεθος και τη διάρκεια της διαταραχής θα αποτελέσουν τον βασικό παράγοντα που θα καθορίσει την πορεία των τιμών του πετρελαίου και τη γενικότερη οικονομική εμπιστοσύνη.
Βασικό σενάριο: Περιορισμένη διαταραχή και μέτρια άνοδος τιμών
Το βασικό σενάριο της Moody’s υποθέτει ότι η σύγκρουση θα παραμείνει σχετικά βραχύβια και ότι η ασφαλής ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ θα αποκατασταθεί μέσα σε λίγες εβδομάδες. Σε αυτή την περίπτωση, οι επιπτώσεις στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές θα παραμείνουν διαχειρίσιμες.
Ο οίκος αξιολόγησης εκτιμά ότι η μέση τιμή του Brent το 2026 θα κινηθεί σε ελαφρώς υψηλότερα επίπεδα, μεταξύ 70 και 80 δολαρίων το βαρέλι, έναντι μέσης τιμής 69 δολαρίων το 2025. Η αύξηση θα αντικατοπτρίζει τις προσωρινές διαταραχές στην προσφορά και τη δημιουργία προληπτικών αποθεμάτων, χωρίς να προκαλέσει σοβαρές μακροοικονομικές αναταράξεις.
Μια σύντομη διακοπή της ροής πετρελαίου θα ασκήσει περιορισμένη πίεση στην παγκόσμια ανάπτυξη και στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Οι πληθωριστικές πιέσεις θα παραμείνουν προσωρινές και οι κεντρικές τράπεζες θα διατηρήσουν την υφιστάμενη πορεία νομισματικής πολιτικής χωρίς σημαντική σύσφιξη.
Δυσμενές σενάριο: Brent πάνω από 100 δολάρια και οικονομική πίεση
Το δυσμενές σενάριο που περιγράφει η Moody’s αφορά μια παρατεταμένη διακοπή της ενεργειακής ροής από τη Μέση Ανατολή, η οποία θα ωθήσει την τιμή του Brent πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σε αυτή την περίπτωση, οι συνέπειες θα ξεπεράσουν κατά πολύ τα όρια των ενεργειακών αγορών.
Οι οικονομίες που εισάγουν ενέργεια, κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία, θα δεχθούν άμεση πίεση καθώς οι υψηλές τιμές πετρελαίου θα μετακυλιστούν στις τιμές καταναλωτή και στο κόστος παραγωγής της βιομηχανίας. Τα νοικοκυριά θα δουν την αγοραστική τους δύναμη να μειώνεται, ενώ οι επιχειρήσεις θα αντιμετωπίσουν αυξημένα λειτουργικά κόστη και πιέσεις στην κερδοφορία.
Οι πληθωριστικές πιέσεις θα μπορούσαν να αναγκάσουν τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες να προχωρήσουν σε περαιτέρω αύξηση επιτοκίων, ακόμη και σε ένα περιβάλλον επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας. Η άνοδος του κόστους δανεισμού θα οδηγήσει σε αυστηρότερες χρηματοπιστωτικές συνθήκες και θα εντείνει την πίεση στις πιστωτικές αγορές.
Για πολλές αναδυόμενες οικονομίες και για κλάδους με υψηλό δανεισμό, ο συνδυασμός ακριβότερης ενέργειας, υψηλότερων επιτοκίων και χαμηλότερης ανάπτυξης θα αυξήσει σημαντικά τον πιστωτικό κίνδυνο.
Κίνδυνοι για τις αγορές και την παγκόσμια ανάπτυξη
Η Moody’s επισημαίνει ότι μια παρατεταμένη περίοδος με τιμές πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια θα ενισχύσει την αβεβαιότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές και θα περιορίσει τις επενδύσεις, επιβραδύνοντας την παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα.
Η έντονη μεταβλητότητα στις τιμές ενέργειας λειτουργεί ιστορικά ως καταλύτης ευρύτερης οικονομικής αστάθειας, καθώς επηρεάζει ταυτόχρονα τον πληθωρισμό, τα εμπορικά ισοζύγια, τις δημοσιονομικές ισορροπίες και την κερδοφορία των επιχειρήσεων. Σε ένα παρατεταμένο σοκ προσφοράς, αυτές οι πιέσεις τείνουν να ενισχύονται αμοιβαία.
Ο οίκος αξιολόγησης καταλήγει ότι τα σημερινά αποθέματα και οι προσαρμογές στην εφοδιαστική αλυσίδα παρέχουν μόνο προσωρινή προστασία. Η σταθερότητα των παγκόσμιων ενεργειακών αγορών εξαρτάται τελικά από την ταχεία αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Εάν η διαταραχή παραταθεί πέρα από τις επόμενες εβδομάδες, ο κίνδυνος ενός πλήρους ενεργειακού σοκ θα αυξηθεί σημαντικά, μετατρέποντας μια περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμια οικονομική και πιστωτική κρίση.
