Εννέα μέρες ακόμη έχουν περιθώριο οι Τραμπ και Νετανιαχου να βγάλουν άκρη στο χάος που δημιούργησε η επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν, καθώς όπως υποστηρίζει η BackRock 14 ημέρες μετά την επέμβαση οι αγορές θα περάσουν τα βραχύβια σοκ στις οικονομίες προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις και έξαρση πληθωριστικών πιέσεων.
Πρόκειται για το χρονικό περιθώριο μέσα στο οποίο το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα μπορεί να απορροφήσει διαταραχές χωρίς να εμφανιστούν άμεσα σοβαρές συστημικές επιπτώσεις. Εάν οι διακοπές στην προσφορά επεκταθούν πέρα από αυτό το παράθυρο, η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με εντονότερες πληθωριστικές πιέσεις και ταυτόχρονα με επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, ένα σενάριο που επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού.
Η εκτίμηση αυτή προκύπτει από ανάλυση της BlackRock, η οποία επιχειρεί να αποτυπώσει τους βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μπορεί να μεταφερθεί στην παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με την εταιρία διαχείρισης κεφαλαίων, η έκβαση της κρίσης και η αντίδραση των αγορών θα εξαρτηθούν κυρίως από τρεις καθοριστικούς παράγοντες που συνδέονται άμεσα με την ένταση και τη διάρκεια της σύγκρουσης, καθώς και με την ανθεκτικότητα των ενεργειακών αλυσίδων εφοδιασμού.
Ο πρώτος παράγοντας αφορά τη διάρκεια των εχθροπραξιών. Μια σύντομη στρατιωτική αντιπαράθεση διάρκειας λίγων εβδομάδων θα μπορούσε να περιορίσει τις επιπτώσεις σε ένα προσωρινό σοκ μεταβλητότητας στις αγορές ενέργειας και στα χρηματοπιστωτικά περιουσιακά στοιχεία. Η αλληλεπίδραση των μεταβλητών θα καθορίσει τελικά αν το σημερινό επεισόδιο θα περιοριστεί σε ένα βραχυπρόθεσμο σοκ μεταβλητότητας ή αν θα εξελιχθεί σε βαθύτερη μακροοικονομική διαταραχή με ευρύτερες επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία.
Η αντίδραση των αγορών
Η επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν και η απάντηση της Τεχεράνης έχουν πτοκαλέσει έντονη μεταβλητότητα σε εμπορεύματα και μετοχές, επαναφέροντας στο προσκήνιο την ευαλωτότητα των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων και τη στρατηγική σημασία των ενεργειακών διαδρομών στον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με πρόσφατο δελτίο του BlackRock Investment Institute, οι εξελίξεις αποτελούν ακόμη μία ένδειξη ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε περίοδο όπου η γεωπολιτική του κατακερματισμού και οι περιορισμοί στην πλευρά της προσφοράς διαμορφώνουν ολοένα και περισσότερο τις οικονομικές ισορροπίες.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές αντέδρασαν άμεσα στα νέα των επιθέσεων. Οι τιμές του πετρελαίου κατέγραψαν απότομη άνοδο, αντανακλώντας την ευαισθησία της αγοράς σε ενδεχόμενες διαταραχές στην παραγωγή και στη μεταφορά ενέργειας από τη Μέση Ανατολή. Ταυτόχρονα, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες κινήθηκαν πτωτικά, ενώ οι ευρωπαϊκές μετοχές κατέγραψαν αισθητές απώλειες. Η αντίδραση των αγορών καταδεικνύει πόσο γρήγορα γεωπολιτικά γεγονότα στον Κόλπο μεταφέρονται στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα μέσω της ενεργειακής αγοράς.
Οι αναλυτές της BlackRock υπογραμμίζουν ότι η κατάσταση εξελίσσεται δυναμικά και τα δεδομένα μεταβάλλονται σε πραγματικό χρόνο. Προς το παρόν η αντίδραση των αγορών αξιολογείται κυρίως ως ένα σοκ μεταβλητότητας. Την ίδια στιγμή επισημαίνουν ότι η κρίση θα μπορούσε να μετατραπεί σε βαθύτερο σοκ προσφοράς, εφόσον η σύγκρουση επεκταθεί ή προκληθούν σημαντικές ζημιές σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές και δίκτυα μεταφοράς.
Ενεργειακές υποδομές και εφοδιαστικές αλυσίδες στο επίκεντρο
Ήδη από τα πρώτα στάδια της κλιμάκωσης εμφανίζονται ενδείξεις πίεσης στο ενεργειακό σύστημα της περιοχής. Επιθέσεις με drones από το Ιράν στόχευσαν εγκαταστάσεις στο Κατάρ, με αποτέλεσμα τη διακοπή της παραγωγής φυσικού αερίου στη χώρα. Στη Σαουδική Αραβία ένα διυλιστήριο διέκοψε τη λειτουργία του έπειτα από επίθεση με drone. Τα περιστατικά αυτά ενίσχυσαν άμεσα τις ανησυχίες ότι περαιτέρω επιθέσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν την παραγωγή και τη μεταφορά ενέργειας σε ολόκληρη την περιοχή του Κόλπου.
Ο κίνδυνος διαταραχής της προσφοράς δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες εγκαταστάσεις. Η Μέση Ανατολή αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας και οποιαδήποτε αστάθεια στην περιοχή μεταφέρεται άμεσα στις διεθνείς αγορές. Οι αγορές πετρελαίου χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό παγκόσμιας διασύνδεσης και μπορούν σε κάποιο βαθμό να προσαρμοστούν μέσω εναλλακτικών πηγών προμήθειας. Οι αγορές φυσικού αερίου, αντίθετα, διατηρούν έντονα περιφερειακά χαρακτηριστικά. Αυτό σημαίνει ότι πιθανές διαταραχές στις ροές υγροποιημένου φυσικού αερίου μπορούν να οδηγήσουν σε ακόμη μεγαλύτερες τοπικές αυξήσεις τιμών και σε ανισορροπίες στην προσφορά.
Η έκθεση τονίζει ότι η συνολική οικονομική επίπτωση της κρίσης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο οι ενεργειακές αλυσίδες εφοδιασμού θα μπορέσουν να συνεχίσουν να λειτουργούν χωρίς σημαντικές διακοπές. Εάν η παραγωγή και η μεταφορά ενέργειας διατηρηθούν σε λειτουργία, το σοκ μπορεί να περιοριστεί. Σε περίπτωση επέκτασης των επιθέσεων σε υποδομές ή θαλάσσιες μεταφορές, οι συνέπειες ενδέχεται να γίνουν πολύ σοβαρότερες.
Τα Στενά του Ορμούζ
Στο επίκεντρο των ανησυχιών των αγορών βρίσκεται το στενό του Ορμούζ, το θαλάσσιο πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον παγκόσμιο ωκεανό. Η συγκεκριμένη θαλάσσια οδός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης ενέργειας στον κόσμο. Περίπου το είκοσι τοις εκατό της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και το είκοσι έως είκοσι πέντε τοις εκατό του παγκόσμιου εμπορίου φυσικού αερίου διέρχονται από αυτή τη στενή θαλάσσια ζώνη.
Οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα στο στενό θα μπορούσε να περιορίσει άμεσα την παγκόσμια προσφορά ενέργειας. Η συγκέντρωση τόσο μεγάλου όγκου ενεργειακών ροών σε ένα γεωγραφικό σημείο δημιουργεί μια δομική ευαλωτότητα την οποία οι αγορές παρακολουθούν ιδιαίτερα σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης. Η τρέχουσα σύγκρουση επαναφέρει στο προσκήνιο τη σημασία της ασφάλειας των θαλάσσιων μεταφορών στον Περσικό Κόλπο.
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι αγορές παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή το ενδεχόμενο επέκτασης των συγκρούσεων με τρόπο που θα μπορούσε να επηρεάσει τις θαλάσσιες μεταφορές. Ακόμη και προσωρινές διαταραχές ενδέχεται να προκαλέσουν έντονη μεταβλητότητα στις τιμές των εμπορευμάτων, ενώ μια παρατεταμένη διακοπή θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερες μακροοικονομικές συνέπειες.
Οι τρεις παράγοντες που θα καθορίσουν την πορεία της κρίσης
Η ανάλυση της BlackRock επισημαίνει τρεις βασικούς παράγοντες που θα καθορίσουν την εξέλιξη της κρίσης και την αντίδραση των αγορών. Ο πρώτος αφορά τη διάρκεια των εχθροπραξιών.
Μια σύντομη σύγκρουση διάρκειας λίγων εβδομάδων πιθανότατα θα προκαλούσε ένα προσωρινό σοκ στις ενεργειακές αγορές και στα χρηματοπιστωτικά περιουσιακά στοιχεία. Μια παρατεταμένη αντιπαράθεση θα αύξανε σημαντικά την πιθανότητα διαταραχών στην προσφορά.
Ο δεύτερος παράγοντας σχετίζεται με το βαθμό φυσικής ζημιάς στις ενεργειακές υποδομές και στα δίκτυα μεταφοράς. Περιορισμένες επιθέσεις που δεν πλήττουν μεγάλες εγκαταστάσεις θα επέτρεπαν στις εφοδιαστικές αλυσίδες να συνεχίσουν να λειτουργούν. Αντίθετα, μια εκτεταμένη εκστρατεία κατά υποδομών, αγωγών, λιμανιών ή θαλάσσιων διαδρομών θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την παγκόσμια προσφορά.
Ο τρίτος παράγοντας αφορά το πολιτικό αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Η τελική κατάληξη της κρίσης, είτε μέσω περαιτέρω κλιμάκωσης είτε μέσω αποκλιμάκωσης ή διπλωματικής συμφωνίας, θα καθορίσει αν οι αγορές θα επιστρέψουν σε σταθερότητα ή αν η γεωπολιτική αβεβαιότητα θα παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Κίνδυνος στασιμοπληθωριστικού σοκ στην προσφορά
Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους που αναδεικνύει η έκθεση αφορά την πιθανότητα εμφάνισης στασιμοπληθωριστικού σοκ. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι παρατεταμένες διαταραχές στην προσφορά ενέργειας θα οδηγούσαν σε υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενώ ταυτόχρονα θα επιβράδυναν την οικονομική δραστηριότητα.
Η ανάλυση εκτιμά ότι οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές διαθέτουν ένα περιορισμένο χρονικό περιθώριο περίπου δέκα έως δεκατεσσάρων ημερών κατά το οποίο μπορούν να απορροφήσουν διαταραχές χωρίς σοβαρές συστημικές συνέπειες. Εάν οι διακοπές στην προσφορά διαρκέσουν περισσότερο, η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με αυξημένες πληθωριστικές πιέσεις και επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Μια τέτοια εξέλιξη θα περιέπλεκε σημαντικά τις επιλογές των κεντρικών τραπεζών και των κυβερνήσεων. Η άνοδος των τιμών ενέργειας τροφοδοτεί τον πληθωρισμό, ενώ η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας περιορίζει τα περιθώρια αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι ένα περιβάλλον στασιμοπληθωρισμού παρόμοιο με εκείνο προηγούμενων ενεργειακών κρίσεων.
Διαφοροποίηση επιπτώσεων μεταξύ χωρών και κλάδων
Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ οικονομιών και κλάδων. Οι χώρες που εξάγουν ενέργεια θα επωφελούνταν από τις υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, ενισχύοντας τα δημοσιονομικά και εξωτερικά τους ισοζύγια. Αντίθετα, οι μεγάλες εισαγωγικές οικονομίες θα αντιμετώπιζαν αυξημένο πληθωρισμό και επιδείνωση των εμπορικών ισοζυγίων.
Αντίστοιχη διαφοροποίηση θα εμφανιζόταν και στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Οι εταιρίες παραγωγής ενέργειας και όσες δραστηριοποιούνται στην αλυσίδα εφοδιασμού των εμπορευμάτων θα μπορούσαν να εμφανίσουν καλύτερες επιδόσεις, ενώ οι ενεργοβόροι κλάδοι και οι κυκλικές βιομηχανίες θα αντιμετώπιζαν πιέσεις από την αύξηση του κόστους.
Οι εξελίξεις αυτές υπογραμμίζουν ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις επηρεάζουν ολοένα περισσότερο τη σχετική απόδοση χωρών, κλάδων και επενδυτικών κατηγοριών.
Η BlackRock διατηρεί τις εκτιμήσεις, αλλά με το δάκτυλο στη σκανδάλη
Παρά την ένταση των εξελίξεων, η BlackRock δεν έχει μεταβάλει προς το παρόν τις βασικές επενδυτικές της εκτιμήσεις. Η εταιρία εξακολουθεί να θεωρεί ότι οι τρέχουσες εξελίξεις συνιστούν κυρίως ένα σοκ μεταβλητότητας. Ωστόσο οι αναλυτές επισημαίνουν ότι ο κίνδυνος μιας πιο επίμονης διαταραχής στην προσφορά αυξάνεται όσο η σύγκρουση παραμένει ενεργή.
Οι εξελίξεις επιβεβαιώνουν παράλληλα ορισμένες ευρύτερες τάσεις της παγκόσμιας οικονομίας. Ο γεωπολιτικός κατακερματισμός επηρεάζει ολοένα περισσότερο τις εφοδιαστικές αλυσίδες και την ενεργειακή ασφάλεια. Τα σοκ στην πλευρά της προσφοράς αποκτούν αυξανόμενη σημασία για τη δυναμική του πληθωρισμού. Ταυτόχρονα, η έκθεση επαναλαμβάνει ότι τα μακροπρόθεσμα κρατικά ομόλογα ενδέχεται να μην λειτουργούν πλέον ως αξιόπιστο μέσο αντιστάθμισης κινδύνου σε ένα περιβάλλον όπου ενισχύονται οι κίνδυνοι στασιμοπληθωρισμού.
Μια περιφερειακή σύγκρουση με παγκόσμιες συνέπειες
Η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή επιβεβαιώνει για ακόμη μία φορά ότι περιφερειακές συγκρούσεις μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τις παγκόσμιες οικονομικές ισορροπίες. Οι ενεργειακές αγορές παραμένουν στενά συνδεδεμένες με τη γεωπολιτική και οποιαδήποτε διαταραχή στον Περσικό Κόλπο έχει άμεσες συνέπειες για τον πληθωρισμό, τις αγορές και την παγκόσμια ανάπτυξη.
Το βασικό ερώτημα για τις αγορές και τις κυβερνήσεις αφορά πλέον την έκταση και τη διάρκεια της σύγκρουσης. Μια σύντομη κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει σε προσωρινή μεταβλητότητα που θα απορροφηθεί από τις αγορές. Μια παρατεταμένη διαταραχή στις ενεργειακές ροές, ιδίως μέσω στρατηγικών θαλάσσιων διαδρομών όπως το στενό του Ορμούζ, θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ βαθύτερο σοκ στην παγκόσμια οικονομία.
Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι καθοριστικές για το αν η παρούσα κρίση θα παραμείνει ένα ακόμη επεισόδιο γεωπολιτικής έντασης ή θα εξελιχθεί σε σημαντική ενεργειακή και μακροοικονομική αναταραχή.
