Νέες διαστάσεις λαμβάνει η επίθεση ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν, καθώς η Τεχεράνη εκτόξευσε πύραυλο με στόχο την αμερικανική βάση του Ιντσιρλίκ στην Τουρκία, τον οποίο κατέρριψε η νατοϊκή αντιαεροπορική ασπίδα της βάσης.
Η βολή βαλλιστικού πυραύλου από το Ιράν με στόχο τη νατοϊκή βάση στο Ιντσιρλίκ της Τουρκίας, αλλάζει ουσιωδώς τα δεδομένα στο μέτωπο, καθώς αποτελεί την πρώτη επίθεση του Ιράν κατά χώρας που ανήκει στη Βορειατλαντική Συμμαχία αλλά δεν συμμετέχει στις επιχειρήσεις. Η διαφορά του πλήγματος αυτού από την στοχοποίηση των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο είναι ουσιώδης, καθώς πρόκειται για διαφορετικό καθεστώς βάσεων, διαφορετικούς εξουσιοδοτημένους χρήστες και τελικούς χρήστες. Επίσης, η βάση του Ιντσιρλίκ δεν έχει αδειοδοτηθεί για συμμετοχή στους βομβαρδισμούς του Ιράν.
Η βολή έρχεται μετά την έκκληση του Ιράν στις Ευρωπαϊκές χώρες να αποστασιοποιηθούν από τις ΗΠΑ στο θέμα των βομβαρδισμών, στάση που υιοθέτησε η Ισπανία, ενώ διακριτές αποστάσεις έλαβε και η Μεγάλη Βρετανία, προκαλώντας αμφότερες τη μήνη του Ντόναλντ Τραμπ.
Συνδυαστικά, το Ιράν στέλνει μήνυμα ότι ο εχθρός είναι οι ΗΠΑ και ότι δεν υπάρχουν περιφερειακές συνθήκες που θα αποτρέψουν ένα πλήγμα σε αμερικανικές βάσεις. Πρόκειται για κίνηση με πρωτογενή στόχο την πόλωση και τον περιορισμό της υποστήριξης των ΗΠΑ υπό τον κίνδυνο εμπλοκής.
Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν την εκτόξευση του γεωπολιτικού ρίσκου, το οποίο επηρεάζει και την Ελλάδα και ενδεχομένως περισσότερο, καθώς η βάση της Σούδας έχει επιχειρησιακό ρόλο στον βομβαρδισμό του Ιράν. Το Crisis Monitor έχει εγκαίρως επισημάνει το ζήτημα, αναδεικνύοντας όλα τα συδεδεμένα ζητήματα, από την πρώτη σύλληψη για κατασκοπεία υπέρ του Ιράν το καλοκαίρι του 2025, την έναρξη των συγκρούσεων και το αυξημένο ρίσκο, το έκτακτο ΚΥΣΕΑ για την αύξηση των μέτρων προστασίας και τη δεύτερη σύλληψη για κατασκοπεία.
Η νευραλγικής σημασία τουρκική βάση Incirlik
Πρέπει να σημειώσουμε ότι η Τουρκία φιλοξενεί σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης — κρίσιμο στοιχείο της αντιβαλλιστικής άμυνας του ΝΑΤΟ — στο Κιουρετσίκ (Kurecik), περίπου 435 μίλια (700 χιλιόμετρα) δυτικά των ιρανικών συνόρων. Επίσης, η περιοχή όπου έπεσαν συντρίμμια από τον αναχαιτιστικό πύραυλο βρίσκεται περίπου 60 μίλια ανατολικά της αεροπορικής βάσης Incirlik Air Base, η οποία χρησιμοποιείται από ξένες στρατιωτικές δυνάμεις, κυρίως από τις ΗΠΑ και άλλους συμμάχους του ΝΑΤΟ και παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο ότι ακριβώς αυτή η βάση ήταν ο στόχος.
Στο παρελθόν, η βάση Incirlik αποτέλεσε κρίσιμο κέντρο εφοδιαστικής υποστήριξης και αεροπορικών επιχειρήσεων για τις αμερικανικές δυνάμεις στον Πόλεμο του Κόλπου το 1991 και αργότερα ως κομβικό σημείο μεταφορών για τις επιχειρήσεις σε Ιράκ και Αφγανιστάν. Αργότερα, το 2003, η Η Τουρκία είχε αρνηθεί στις ΗΠΑ τη χρήση της βάσης για την εισβολή στο Ιράκόμως από το 2014 χρησιμοποιήθηκε εκτενώς για επιδρομές κατά του ISIL.
Τι δήλωσαν Φιντάν και Χέγκσεθ μετά το περιστατικό;
Ο Τούρκος ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν επικοινώνησε άμεσα με τον Ιρανό ομόλογό του, εκφράζοντας δριμύτατη διαμαρτυρία της Άγκυρας, ενώ προειδοποίησε για αποφυγή οποιασδήποτε ενέργειας που θα μπορούσε να εξαπλώσει τη σύγκρουση στην ευρύτερη περιοχή. Παράλληλα το Τουρκικό Υπιυργείο Άμυνας εξέδωσε ανακοίνωση κατά την οποία υπογραμμίζει ότι η Τουρκία «διατηρεί το δικαίωμα να ανταποκριθεί σε οποιαδήποτε εχθρική στάση απέναντι στη χώρα», αναφέρει επίσης πως στο ίδιο πλαίσιο θα συνεχίσει να διαβουλεύεται με το ΝΑΤΟ και τους άλλους συμμάχους.
Από πλευράς ΗΠΑ, ο υπουργός Άμυνας των Ηνωμένων Πολιτειών, Πιτ Χέγκσεθ, παρότι επεσήμανε την υποστήριξή του προς όλους τους συμμάχους δήλωσε ότι δεν υπάρχει λόγος για ενεργοποίηση του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ που προβλέπει πως η επίθεση εναντίον ενός μέλους αποτελεί επίθεση εναντίον όλων.
Πώς επηρεάζει το σημερινό επεισόδιο τη σχέση Τουρκίας-Δύσης και Τουρκίας-Ιράν;
Με την τοποθέτηση της Τουρκίας στο στόχαστρο των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων, ακόμα και σε αυτό το περιορισμένης έκτασης περιστατικό, ανοίγουν αρκετά ενδεχόμενα που μπορεί να μας οδηγήσουν σε μελλοντικές εκπλήξεις για τις σχέσεις Τουρκίας και Δύσης, μια σχέση που τα τελευταία χρόνια κινούνταν μεταξύ συνεργασίας και καχυποψίας.
Για το ιρανικό, μέχρι πρότινος, η Άγκυρα επιχειρούσε να διατηρήσει μια πολιτική ίσων αποστάσεων, αποφεύγοντας να ταυτιστεί πλήρως με οποιαδήποτε πλευρά. Η άμεση στόχευσή της, όμως, περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών με την ανάγκη ασφάλειας ωθεί αντικειμενικά την Τουρκία πιο κοντά στη συμμαχική ομπρέλα. Από την άλλη και η Δύση, βλέπει την Τουρκία ως σημαντικό κρίκο της άμυνας στην νοτιανατολική Μεσόγειο, με το ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης του Κιουρετσίκ, να παραμένει κρίσιμο στοιχείο της αντιβαλλιστικής ασπίδας του ΝΑΤΟ που σήμερα φάνηκε εξαιρετικά χρήσιμο.
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του σημερινού περιστατικού είναι βεβαίως ότι παρότι μια τέτοια επίθεση θα μπορούσε θεωρητικά να ενεργοποιήσει τη ρήτρα συλλογικής άμυνας, η Ουάσιγκτον ξεκαθάρισε ότι δεν συντρέχει λόγος ενεργοποίησης του Άρθρου 5 σε αυτή τη φάση. Το μήνυμα είναι διπλό: στήριξη ναι, γενικευμένος πόλεμος όχι. Αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι ποια θα ήταν η αντίδραση του ΝΑΤΟ σε μια αντίστοιχη βολή προς άλλες συμμαχικές χώρες- ένα ενδεχόμενο που ισως δοκιμαστεί στο άμεσο μέλλον με την εξέλιξη του πολέμου. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, η κάθε επίθεση έχει τη μαγική ιδιότητα να συσπειρώνει τους συμμάχους, ακόμα και αν δεν έχουν πάντα τις θερμότερες σχέσεις.
Αντιθέτως το περιστατικό επιβαρύνει σαφώς τις ήδη σύνθετες σχέσεις Άγκυρας–Τεχεράνης. Η τουρκική διαμαρτυρία προς το Ιράν και η προειδοποίηση για συνέπειες δείχνουν ότι το επεισόδιο δεν θα περάσει ως «ατύχημα». Οι εμπορικοί και ενεργειακοί δεσμοί είναι σημαντικοί, αλλά στο σημερινό έκρυθμο τοπίο η ασφάλεια προηγείται – και αυτό αλλάζει την ιεράρχηση.
