Εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ διαθέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση για έργα πυρηνικής ασφάλειας εκτός των συνόρων της, ωστόσο η πολιτική που συνοδεύει αυτή τη χρηματοδότηση παρουσιάζει σοβαρά κενά. Σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, η ΕΕ εξακολουθεί να δρα χωρίς μια ολοκληρωμένη και επικαιροποιημένη στρατηγική για τον τομέα.
Με άλλα λόγια, η ΕΕ χρηματοδοτεί έργα πυρηνικής ασφάλειας σε τρίτες χώρες, αλλά δεν έχει διαμορφώσει ένα συνεκτικό πλαίσιο που να καθοδηγεί τη συνολική της δράση στον τομέα. Αυτό, σύμφωνα με τους ελεγκτές, δημιουργεί κενά στον τρόπο επιλογής έργων, στη διαχείριση των χρηματοδοτήσεων και κυρίως στην αξιολόγηση των πραγματικών αποτελεσμάτων.
Η έκθεση δημοσιεύεται σε μια περίοδο αυξημένων ανησυχιών για την πυρηνική ασφάλεια διεθνώς, καθώς τα ατυχήματα στο Τσερνόμπιλ και τη Φουκουσίμα εξακολουθούν να αποτελούν σημείο αναφοράς, ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει επαναφέρει στο προσκήνιο τους κινδύνους για πυρηνικές εγκαταστάσεις σε ζώνες σύγκρουσης.
Τι εξέτασε το ΕΕΣ
Ο έλεγχος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου επικεντρώθηκε στο πώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οργανώνει και υλοποιεί τη διεθνή συνεργασία της ΕΕ για την ενίσχυση της πυρηνικής ασφάλειας.
Οι ελεγκτές αξιολόγησαν:
- το στρατηγικό πλαίσιο που καθοδηγεί τη χρηματοδότηση της ΕΕ,
- τη διαδικασία επιλογής των έργων,
- την υλοποίηση των προγραμμάτων,
- καθώς και τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή παρακολουθεί τα αποτελέσματα και τον αντίκτυπο των παρεμβάσεων.
Από το 2014 έως το 2027 η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαθέσει περίπου 600 εκατ. ευρώ σε επιχορηγήσεις για έργα πυρηνικής ασφάλειας σε τρίτες χώρες. Παράλληλα, έχει χορηγήσει δάνειο ύψους 300 εκατ. ευρώ μέσω της Euratom στην Ουκρανία για την αναβάθμιση της ασφάλειας των πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.
Σε παγκόσμιο επίπεδο λειτουργούν σήμερα εκατοντάδες πυρηνικοί αντιδραστήρες, ενώ μεγάλο ποσοστό τους είναι αρκετών δεκαετιών, γεγονός που καθιστά την ασφάλεια των εγκαταστάσεων κρίσιμο ζήτημα.
Απουσία συνολικής στρατηγικής
Το κεντρικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν διαθέτει μια ολοκληρωμένη και επικαιροποιημένη στρατηγική για τη διεθνή συνεργασία της ΕΕ στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας.
Αυτό σημαίνει ότι τα διάφορα εργαλεία χρηματοδότησης – επιχορηγήσεις, τεχνική βοήθεια και δάνεια – λειτουργούν χωρίς ενιαία στρατηγική καθοδήγηση και χωρίς σαφή ιεράρχηση προτεραιοτήτων.
Σε έναν τομέα όπου δραστηριοποιούνται πολλοί διεθνείς οργανισμοί και χώρες, η απουσία στρατηγικού σχεδιασμού δυσχεραίνει τον εντοπισμό των παρεμβάσεων όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να προσφέρει τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.
Επιλογή έργων χωρίς σαφή κατάταξη
Η έκθεση εντοπίζει επίσης αδυναμίες στη διαδικασία επιλογής έργων που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ.
Σύμφωνα με το ΕΕΣ, η επιλογή των έργων δεν βασίζεται σε τυποποιημένο σύστημα βαθμολόγησης και κατάταξης με βάση προκαθορισμένα κριτήρια. Αυτό περιορίζει τη διαφάνεια και δυσκολεύει την αξιολόγηση του κατά πόσο οι χρηματοδοτήσεις κατευθύνονται στις πιο κρίσιμες ανάγκες πυρηνικής ασφάλειας.
Καθυστερήσεις και υπερβάσεις κόστους
Οι ελεγκτές διαπίστωσαν επίσης ότι αρκετά έργα ολοκληρώθηκαν με καθυστερήσεις, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις σημειώθηκαν και υπερβάσεις κόστους.
Σε έναν τομέα όπου οι παρεμβάσεις συνδέονται άμεσα με τη μείωση κινδύνων για την ασφάλεια, οι καθυστερήσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς μεταθέτουν χρονικά την εφαρμογή κρίσιμων βελτιώσεων.
Ελλιπής εικόνα για τα πραγματικά αποτελέσματα
Ένα ακόμη πρόβλημα που επισημαίνει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο αφορά την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων.
Η Επιτροπή διαθέτει περιορισμένη συνολική εικόνα για τον πραγματικό αντίκτυπο των παρεμβάσεων που χρηματοδοτεί. Συχνά καταγράφονται οι δραστηριότητες που υλοποιήθηκαν, χωρίς όμως να αξιολογείται επαρκώς κατά πόσο οι δράσεις αυτές οδήγησαν σε ουσιαστική βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας.
Το παράδειγμα της Ουκρανίας
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο δάνειο της Euratom προς την Ουκρανία για την αναβάθμιση της ασφάλειας πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Σύμφωνα με την έκθεση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε τρίτους οργανισμούς για την παρακολούθηση της υλοποίησης και των εκταμιεύσεων, γεγονός που περιόρισε τη δική της δυνατότητα να έχει πλήρη εικόνα για τη χρήση των κεφαλαίων.
Οι συστάσεις προς την Επιτροπή
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προχωρήσει σε συγκεκριμένες διορθωτικές κινήσεις.
Μεταξύ άλλων προτείνει:
- την κατάρτιση μιας συνολικής και επικαιροποιημένης στρατηγικής για τη διεθνή πυρηνική ασφάλεια,
- τη βελτίωση των διαδικασιών ιεράρχησης και επιλογής έργων,
- και την ενίσχυση της παρακολούθησης των αποτελεσμάτων και του πραγματικού αντίκτυπου των προγραμμάτων.
Το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αποτελεί βασικό παράγοντα στη διεθνή προσπάθεια ενίσχυσης της πυρηνικής ασφάλειας, αλλά η αποτελεσματικότητα της δράσης της υπονομεύεται από την έλλειψη στρατηγικής κατεύθυνσης και από αδυναμίες στη διαχείριση των χρηματοδοτήσεων.
