Το Στενό του Ορμούζ εισέρχεται σε φάση λειτουργικής παράλυσης. Μετά τα πλήγματα σε δεξαμενόπλοια που αποδίδονται στο Ιράν και την απόφαση μεγάλων ναυτασφαλιστικών ομίλων να αποσύρουν την κάλυψη πολεμικού κινδύνου, η εμπορική ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο χάνει το βασικό της χρηματοοικονομικό στήριγμα. Το πέρασμα δεν κλείνει τυπικά. Χάνει, όμως, την οικονομική του βιωσιμότητα.
Από τα μεσάνυχτα ώρας Λονδίνου στις 5 Μαρτίου, περισσότερες από τις μισές από τις μεγαλύτερες ναυτασφαλιστικές λέσχες παγκοσμίως διακόπτουν αυτόματα την κάλυψη πολεμικού κινδύνου για πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο, σε γειτονικά ύδατα ή σε ιρανικά χωρικά ύδατα. Επτά από τα δώδεκα μέλη του International Group of Protection and Indemnity Clubs (IG P&I) προχώρησαν σε αυτή την απόφαση. Δεδομένου ότι το IG P&I ασφαλίζει περίπου το 90% της παγκόσμιας ωκεανοπόρου χωρητικότητας, οι συνέπειες είναι άμεσες και συστημικές.
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί μία από τις κρισιμότερες αρτηρίες του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος, διακινώντας περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και σημαντικό μέρος των ροών LNG. Με την απόσυρση της πολεμικής κάλυψης, η διέλευση καθίσταται οικονομικά απαγορευτική για μεγάλο μέρος του στόλου. Οι επιπτώσεις εκτείνονται πέρα από τον Κόλπο, επηρεάζοντας τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τις αγορές ναύλων, την κερδοφορία των πλοιοκτητών και ενδεχομένως τη ζήτηση για νεότευκτα πλοία.
Τι αλλάζει ουσιαστικά η απόφαση των ασφαλιστικών
Η απόσυρση αφορά την κάλυψη πολεμικού κινδύνου, η οποία προστατεύει πλοιοκτήτες και ναυλωτές από ευθύνες έναντι τρίτων που προκύπτουν από πολεμικές ενέργειες, τρομοκρατία ή πειρατεία. Οι βασικοί όροι P&I παραμένουν σε ισχύ. Χωρίς, όμως, πολεμική κάλυψη, η είσοδος σε ζώνη υψηλού κινδύνου συνεπάγεται δυνητικά καταστροφική οικονομική έκθεση.
Στις λέσχες που αποσύρουν την κάλυψη περιλαμβάνονται οι Gard AS, NorthStandard Ltd., Steamship Mutual, Skuld, American Club, The Swedish Club και London P&I Club. Στα επηρεαζόμενα γειτονικά ύδατα συγκαταλέγονται ο Κόλπος του Ομάν και περιοχές δυτικά του ακρωτηρίου Cape al-Hadd έως κοντά στα σύνορα Ιράν–Πακιστάν.
Τουλάχιστον μία ιαπωνική ασφαλιστική, η MS&AD Insurance Group Holdings, ανέστειλε επίσης την ανάληψη ασφαλίσεων πολεμικού κινδύνου σε ύδατα γύρω από το Ιράν, το Ισραήλ και γειτονικές χώρες. Οι Tokio Marine και Sompo παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις.
Η απουσία πολεμικής κάλυψης μεταβάλλει άμεσα τη διάθεση ανάληψης κινδύνου. Ναυλωτές, φορτωτές και χρηματοδότες αναθεωρούν τις αποφάσεις τους. Ακόμη και εάν ορισμένα πλοία συνεχίσουν τα δρομολόγια, ο όγκος διαθέσιμης χωρητικότητας περιορίζεται αισθητά. Το Στενό παραμένει γεωγραφικά ανοιχτό. Εμπορικά, λειτουργεί υπό καθεστώς ασφυξίας.
Γιατί το Στενό του Ορμούζ είναι στην πράξη κλειστό
Η ναυτιλία λειτουργεί με όρους σταθμισμένου κινδύνου. Ένα δεξαμενόπλοιο που θα δεχθεί επίθεση χωρίς πολεμική κάλυψη εκθέτει πλοιοκτήτη και ναυλωτή σε τεράστιες αποζημιώσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, τράπεζες και ενεργειακοί όμιλοι θα απαιτήσουν σημαντικά υψηλότερα ναύλα ή θα αποφύγουν πλήρως την έκθεση.
Η συνέπεια είναι περιορισμός προσφοράς πλοίων, αύξηση ναύλων, καθυστερήσεις στη φόρτωση και αναδιάταξη ροών. Ο Κόλπος μετατρέπεται σε ζώνη υψηλής τριβής. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες χάνουν αξιοπιστία. Το Στενό δεν αποκλείεται φυσικά· καθίσταται όμως οικονομικά δυσλειτουργικό.
Αυτό συνιστά ουσιαστικό κλείσιμο, καθώς η εμπορική λειτουργία του βασίζεται σε ασφαλιστική και χρηματοδοτική σταθερότητα.
Επιπτώσεις στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες
Οι συνέπειες θα έχουν διάρκεια.
Αυξάνονται τα τονομίλια. Η αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών και διαδρομών επιμηκύνει τα ταξίδια, ενισχύοντας τη ζήτηση για χωρητικότητα.
Ενισχύεται η ανάγκη για αποθέματα ασφαλείας. Ευρώπη και Ασία θα αυξήσουν τα ενεργειακά τους αποθέματα για αντιστάθμιση κινδύνου.
Εντείνεται η μεταβλητότητα στους ναύλους. Πλοιοκτήτες που θα επιχειρήσουν σε ζώνες υψηλού κινδύνου θα ενσωματώσουν σημαντικά ασφάλιστρα κινδύνου στα συμβόλαια.
Τέταρτον, οι ροές LNG ενδέχεται να διαταραχθούν έντονα, με ευρύτερες επιπτώσεις στις τιμές και στον ενεργειακό σχεδιασμό.
Όταν οι αλυσίδες αναδιαμορφώνονται υπό καθεστώς γεωπολιτικού ρίσκου, οι αλλαγές αποκτούν δομικό χαρακτήρα.
Γιατί ωφελούνται οι πλοιοκτήτες
Η γεωπολιτική ένταση περιορίζει την αποτελεσματική προσφορά στόλου, ενώ η ενεργειακή ζήτηση παραμένει ισχυρή. Το περιβάλλον αυτό ευνοεί την άνοδο ναύλων.
Πρώτον, τα αυξημένα τονομίλια ενισχύουν τη συνολική ζήτηση πλοίων.
Δεύτερον, τα ασφάλιστρα κινδύνου μεταφράζονται σε υψηλότερα ημερήσια έσοδα.
Τρίτον, η απόσυρση μέρους του στόλου από τη ζώνη μειώνει τη διαθέσιμη χωρητικότητα παγκοσμίως.
Τέταρτον, οι ισχυρότεροι όμιλοι αποκτούν πλεονέκτημα έναντι μικρότερων παικτών που δυσκολεύονται να διαχειριστούν ασφαλιστικό και χρηματοδοτικό κόστος.
Η συμπίεση της προσφοράς σε συνδυασμό με σταθερή ή αυξημένη ζήτηση δημιουργεί συνθήκες ισχυρής κερδοφορίας.
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί το μοναδικό θαλάσσιο πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Εάν κλείσει πλήρως, τα πλοία που φορτώνουν από χώρες του Κόλπου δεν διαθέτουν εναλλακτική θαλάσσια διαδρομή εξόδου. Η γεωγραφία είναι απόλυτη: χωρίς Ορμούζ, δεν υπάρχει άμεση θαλάσσια πρόσβαση από τα λιμάνια της Σαουδικής Αραβίας (ανατολική ακτή), των ΗΑΕ, του Κουβέιτ, του Κατάρ, του Μπαχρέιν και του Ιράκ προς τις διεθνείς αγορές.
Ωστόσο, το σύστημα δεν σταματά πλήρως. Ενεργοποιούνται εναλλακτικές χερσαίες και παρακαμπτήριες υποδομές που μειώνουν, χωρίς να υποκαθιστούν πλήρως, τη ροή μέσω Ορμούζ.
1. Σαουδική Αραβία – Αγωγός East–West (Petroline)
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τον αγωγό East–West που μεταφέρει αργό από τα πεδία της ανατολικής επαρχίας προς το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Από εκεί τα δεξαμενόπλοια κατευθύνονται:
- μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και της Διώρυγας του Σουέζ προς Μεσόγειο και Ευρώπη,
- ή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας προς Ασία/Αμερική.
Η δυναμικότητα του αγωγού εκτιμάται σε περίπου 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Αυτό καλύπτει σημαντικό μέρος της σαουδαραβικής παραγωγής, όχι όμως το σύνολο των εξαγωγών του Κόλπου.
2. Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – Αγωγός Abu Dhabi–Fujairah
Τα ΗΑΕ διαθέτουν αγωγό που μεταφέρει αργό από το Άμπου Ντάμπι στο λιμάνι Fujairah στον Κόλπο του Ομάν, εκτός Στενού Ορμούζ. Η δυναμικότητα φθάνει περίπου τα 1,5–1,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Από εκεί τα πλοία εισέρχονται απευθείας στον Ινδικό Ωκεανό.
3. Ιράκ
Το Ιράκ εξάγει κυρίως μέσω του νότιου τερματικού στη Βασόρα, το οποίο εξαρτάται από το Ορμούζ. Υπάρχει περιορισμένη δυνατότητα εξαγωγής μέσω Τουρκίας (αγωγός Κιρκούκ–Τσεϊχάν), όμως η λειτουργικότητα του αγωγού έχει διακοπεί επανειλημμένα λόγω πολιτικών και τεχνικών προβλημάτων.
4. Κατάρ (LNG)
Το Κατάρ, κορυφαίος εξαγωγέας LNG, εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το Ορμούζ. Δεν διαθέτει εναλλακτικό αγωγό εξόδου. Σε αναστολή, οι εξαγωγές LNG θα διακοπούν.
5. Κουβέιτ και Μπαχρέιν
Δεν διαθέτουν εναλλακτική υποδομή παράκαμψης. Η πρόσβαση τους στις αγορές σταματά πρακτικά.
Τι σημαίνει αυτό επιχειρησιακά
Εάν το Ορμούζ κλείσει:
- Μέρος των σαουδαραβικών και εμιρατινών εξαγωγών συνεχίζει μέσω Ερυθράς Θάλασσας.
- Οι εξαγωγές Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ και μεγάλου μέρους της Σαουδικής Αραβίας παγώνουν.
- Η παγκόσμια αγορά χάνει δυνητικά 15–20 εκατ. βαρέλια ημερησίως ροών που συνήθως διέρχονται από το Στενό.
Η πλήρης υποκατάσταση είναι αδύνατη. Οι αγωγοί παράκαμψης καλύπτουν μόνο τμήμα των ροών. Το υπόλοιπο αφαιρείται από την αγορά έως ότου αποκατασταθεί η διέλευση.
Πώς θα κινηθούν τα πλοία
Τα δεξαμενόπλοια που ήδη βρίσκονται εκτός Κόλπου θα αναζητήσουν:
- φορτία από Δυτική Αφρική,
- ΗΠΑ (Permian / Gulf Coast),
- Βραζιλία,
- Νορβηγία και Βόρεια Θάλασσα.
Αυτό αυξάνει τα τονομίλια, καθώς οι αποστάσεις είναι μεγαλύτερες σε σχέση με τις ροές από τον Περσικό Κόλπο προς Ασία.
Παράδειγμα: Ένα φορτίο από Σαουδική Αραβία προς Κίνα απαιτεί ~20 ημέρες πλου. Ένα φορτίο από Ατλαντικό προς Κίνα μπορεί να απαιτεί 35–45 ημέρες. Η διαφορά μεταφράζεται σε αυξημένη ζήτηση στόλου.
Μακροοικονομικές και ενεργειακές προεκτάσεις
Μία παρατεταμένη διαταραχή στο Ορμούζ ενισχύει το ασφάλιστρο κινδύνου στο πετρέλαιο και αυξάνει τη μεταβλητότητα στο LNG. Οι πληθωριστικές πιέσεις στις εισαγωγικές οικονομίες ενδέχεται να ενταθούν. Οι στρατηγικές ενεργειακής ασφάλειας αποκτούν προτεραιότητα.
Η απόσυρση της πολεμικής κάλυψης συνιστά καμπή. Η εμπορική αρχιτεκτονική του Στενού δέχεται ισχυρό πλήγμα. Εάν η ασφαλιστική αγορά δεν επανέλθει σύντομα, οι παγκόσμιες ροές θα αναδιαμορφωθούν με διάρκεια.
Τα ναυτιλιακά σημεία συμφόρησης διαμορφώνουν την παγκόσμια οικονομία. Όταν οι ασφαλιστές αποσύρονται, οι αγορές επανατιμολογούν τον κίνδυνο. Και όταν ο κίνδυνος επανατιμολογείται σε παγκόσμια κλίμακα, ολόκληροι κλάδοι ευθυγραμμίζονται εκ νέου.
