Η απάντηση της Τεχεράνης επιβεβαιώνει ότι στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος κυριαρχούν οι σκληροπυρηνικοί.
Όταν ένα θεοκρατικό σύστημα επιλέγει την ευθεία στρατιωτική ανταπόδοση απέναντι σε μια υπερδύναμη, δεν το πράττει από αδυναμία· το πράττει διότι το κέντρο βάρους της εξουσίας έχει μετατοπιστεί σε εκείνους που επενδύουν στη σύγκρουση ως μηχανισμό επιβίωσης. Η ρητορική αποκλιμάκωσης εγκαταλείπεται και τη θέση της λαμβάνει η λογική της «αντίστασης». Αυτό αποτελεί στρατηγική επιλογή, όχι στιγμιαίο αντανακλαστικό.
Το επιχειρησιακό δόγμα που ακολουθείται είναι προβλέψιμο. Πριν από οποιαδήποτε ευρείας κλίμακας χερσαία εμπλοκή, προηγείται αποδόμηση της στρατιωτικής υποδομής. Κάθε εκτόξευση ιρανικού πυραύλου προσφέρει στίγμα, θερμικό αποτύπωμα, δεδομένα τροχιάς. Δορυφορικά συστήματα, τεχνητή νοημοσύνη, αναγνωριστικά drones και ηλεκτρονική παρακολούθηση συγκροτούν ένα πλέγμα επιτήρησης που χαρτογραφεί, εντοπίζει και καταστρέφει συστοιχίες. Η επικράτεια σαρώνεται με μεθοδικότητα. Η τεχνολογική υπεροχή μετατρέπει την ανταπόδοση σε εργαλείο εντοπισμού.
Η πυρηνική απειλή δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή αποτροπής για την Τεχεράνη. Αν το καθεστώς διατυπώσει ρητή απειλή χρήσης πυρηνικού όπλου, θα προσφέρει το απόλυτο πολιτικό και νομικό άλλοθι σε όσους επιδιώκουν συντριπτικό πλήγμα. Θα επιβεβαιώσει το αφήγημα περί υπαρξιακής απειλής. Συνεπώς, θα αποφύγει αυτή τη ρητορική. Εάν δεν την υιοθετήσει, η κλιμάκωση παραμένει συμβατική και ανοίγει τον δρόμο σε ένα σενάριο μακράς αποσταθεροποίησης που θυμίζει Ιράκ, Αφγανιστάν και, προσφάτως, Συρία: στρατιωτική υπεροχή χωρίς πολιτική λύση.
Η αυταπάτη της εσωτερικής εξέγερσης
Η υπόθεση ότι ο πληθυσμός θα εξεγερθεί μαζικά υπό συνθήκες εξωτερικής επίθεσης στερείται ρεαλισμού. Οι κοινωνίες σπάνια στρέφονται εναντίον της κρατικής τους οντότητας όταν αντιμετωπίζουν εξωτερικό αντίπαλο. Οι Ιρανοί αντιτίθενται σε μεγάλο βαθμό στον θεοκρατικό αυταρχισμό, γνωρίζουν όμως και το κόστος της κατάρρευσης κράτους. Έχουν παρακολουθήσει τις συνέπειες της αποδόμησης στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν, στη Συρία. Δεν συγχέουν τη δυσαρέσκεια με την αυτοκαταστροφική επιλογή.
Επιπλέον, το στρατόπεδο της εναλλακτικής ηγεσίας παραμένει κατακερματισμένο. Δεν διαμορφώθηκε πειστικό πρόσωπο ή συγκροτημένη πολιτική πρόταση ικανή να ενώσει εσωτερικά και να εξασφαλίσει διεθνή αναγνώριση. Η επίκληση συμβολικών μορφών του παρελθόντος δεν συνιστά βιώσιμη μεταβατική λύση. Οι σφοδροί βομβαρδισμοί και η επιθετική ρητορική του Ισραήλ συσπειρώνουν τμήματα της κοινωνίας γύρω από την κρατική υπόσταση, ακόμη και εάν δεν ταυτίζονται με το καθεστώς.
Το πολιτικό ρίσκο στην Ουάσιγκτον
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η στρατιωτική επιτυχία δεν ταυτίζεται με πολιτική βιωσιμότητα. Μια παρατεταμένη σύγκρουση με άνοδο των τιμών ενέργειας και επιδείνωση των πληθωριστικών πιέσεων θα διαβρώσει την κοινωνική βάση στήριξης. Η αμερικανική αγορά εργασίας παραμένει ευαίσθητη στις διακυμάνσεις κόστους καυσίμων. Η μετατροπή μιας περιφερειακής κρίσης σε ενεργειακό σοκ θα προκαλέσει εσωτερικές αναταράξεις.
Στο εσωτερικό του ρεπουμπλικανικού στρατοπέδου υφίστανται ήδη ρεύματα που αντιτίθενται σε νέες μακροχρόνιες εμπλοκές. Αν η σύγκρουση υπερβεί το όριο ταχείας επιχείρησης και λάβει χαρακτηριστικά ανοιχτού πολέμου, οι αντιδράσεις θα ενταθούν. Οι πολιτικοί αντίπαλοι θα αξιοποιήσουν το κόστος. Η ικανότητα διακυβέρνησης θα δοκιμαστεί εκ νέου σε περιβάλλον πόλωσης.
Η επιχειρησιακή διάσταση και η τραγωδία της επανάληψης
Στρατιωτικά, η υπεροχή των ΗΠΑ και του Ισραήλ μπορεί να επιτύχει συγκεκριμένους στόχους: καταστροφή υποδομών, αποδυνάμωση πυραυλικού οπλοστασίου, περιορισμό επιχειρησιακών δυνατοτήτων. Η τεχνολογία, η αεροπορική ισχύς και η πληροφοριακή υπεροχή δημιουργούν ασύμμετρη εξίσωση. Το ερώτημα δεν αφορά το τακτικό αποτέλεσμα, αλλά τη στρατηγική κατάληξη.
Η ιστορική εμπειρία διδάσκει ότι η αποδόμηση κρατικών δομών χωρίς σταθερό μεταβατικό σχήμα οδηγεί σε κενό εξουσίας, ενίσχυση παρακρατικών δικτύων και πολυετή αστάθεια. Η Μέση Ανατολή έχει ήδη καταγράψει το κόστος τέτοιων επιλογών. Εάν η σύγκρουση εξελιχθεί σε δεύτερο κύκλο συστημικής κατάρρευσης, οι περιφερειακές και διεθνείς συνέπειες θα ξεπεράσουν κατά πολύ τον αρχικό στρατιωτικό στόχο.
Οι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη επιλέγουν την κλιμάκωση και μετακυλίουν το τίμημα στον ίδιο τον λαό τους. Η Ουάσιγκτον διακινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε έναν ακόμη πόλεμο με αβέβαιη πολιτική έξοδο. Η Ιστορία παρακολουθεί εάν οι πρωταγωνιστές θα επιλέξουν τη στρατηγική ψυχραιμία ή θα επαναλάβουν γνωστά λάθη με νέο κόστος.
