Τα συνεχιζόμενα πλήγματα κατά της ηγεσίας των Φρουρών της Επανάστασης και των υποδομών του Ιράν, η διεύρυνση του μετώπου και τα νέα πλήγματα κατά της Χεζμπολάχ, δημιουργούν το πρωί της Δευτέρας 2 Μαρτίου ένα εντελώς διαφορετικό σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, που διαφέρει ουσιωδώς από το κλίμα που είχε επιχειήσει να δημιουργήσει την Κυριακή το απόγευμα και τ βράδυ (ώρα Ελλάδος) ο Ντόναλντ Τραμπ, καλλιεργώντας τότε την εντύπωση ορατού ορίζοντα ολοκλήρωσης και νέων διαπραγματεύσεων με τη νέα ηγεσία του Ιράν.
Η σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν εισέρχεται σε σαφώς πιο επικίνδυνη και περιφερειακά διευρυμένη φάση, καθώς το Ισραήλ εξαπέλυσε νέες επιθέσεις κατά στόχων της Χεζμπολάχ στον Λίβανο και η Τεχεράνη επανεκκίνησε τις πυραυλικές επιθέσεις κατά ισραηλινών στόχων. Η εκεχειρία στο μέτωπο του Λιβάνου κατέρρευσε και το πεδίο επιχειρήσεων μετατρέπεται σε πολυμέτωπη αναμέτρηση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ την Κυριακή είχε ανακοινώσει συμφωνία -κατ αίτημα της Τεχεράνης- για νέο γύρο διαπραγματεύσεων, μιλώντας σε δημοσιογράφο του The Atlantic, ενώ αργότερα στο CNBC είχε υποστηρίξει ότι οι επιχειρήσεις είναι σε προχωρημένο στάδιο, πιο μπροστά από το πρόγραμμα. Οι δηλώσεις αυτές από τον πρόεδρο των ΗΠΑ δημιούργησαν την προσδοκία για σύντομη αναμέτρηση και την αποφυγή εγκλωβισμού των ΗΠΑ και άρα της Δύσης σε ένα παρατεταμένο περιφερειακό πόλεμο με πολλαπλές εστίες και αβεβαιότητες.
Επίσης, αρχικά η στάση των όμορων χωρών, ακόμα και της Τουρκίας, ως αντίπαλο δέος στο Ισραήλ, ήταν προσεκτική μετρημένη και αδεν απείχε από τις αμερικανικές θέσεις. Τα στοιχεία αυτά κατέδειξαν ώριμη διπλωματική προεργασία, που περιορίζει τον κίνδυνο διάχυσης, στέλνει μήνυμα απομόνωσης στην Τεχεράνη και δρομολογεί διαδικασίες fast track. Σε συνδυασμό με τη στάση της Ευρώπης που χαρακτήρισε απριόρι τρομοκρατική οργάνωση τους Φρουρούς της Επανάστασης, διαμορφώνεται ένα πλέγμα διευκόλυνσης της μετάβασης με πλήγματα που στοχεύουν στην ανανέωση της ηγεσίας και την αφαίρεση των φανατικών από την εξίσωση.
Ωστόσο, τα νέα πλήγματα του Ισραήλ και η απόρριψη από την νέα ηγεσία του Ιράν των διαπραγματεύσεων καταδεικνύουν είτε ότι οι δηλώσεις του Τραμπ δεν ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα εξ αρχής, είτε ο Νετανιάχου είχε διαφορετικά σχέδια και οι ΗΠΑ παρασύρονται σε αυτά. Για τις αγορές και τα δύο σενάρια απέχουν από τις αρχικές προσδοκίες και αυτό συνιστά διάψευση προσδοκιών και… πανικό.
Η αντίδραση των αγορών
Οι αγορές θα καθορίσουν τη στάση τους από την προοπτική διάρκειας του πολέμου, από τις πιθανότητες διεύρυνσης του μετώπου και διάχυσης της κρίσης και το εύρος των επιπτώσεων σε επιμέρους κλάδους και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Οι δηλώσεις Τραμπ έδειξαν να δρουν καταπραϋντικά, οι εξελίξεις μετά όμως το αναίρεσαν αυτό. Ο ορίζοντας είναι θολός και περιορισμένος. Η νευρικότητα θα αποτελέσει το βασικό χαρακτηριστικό στις συνεδριάσεις, ενώ οι θεσμικοί θα αναγκαστούν σε rebalancing. Ράλι καταγράφεται ήδη σε πετρέλαιο και πολύτιμα μέταλλα, ενώ μετοχές και οι τιμές άλλων πιο επικίνδυνων στοιχείων υποχωρούν. Αυτή είναι η πρώτη αντίδραση όμως. Κατά τη διάρκεια της ημέρας θα υπάρξουν έντονες δικυμάνσεις.
Το πετρέλαιο κατέγραψε ισχυρή άνοδο, ο χρυσός ενισχύθηκε και τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης των βασικών αμερικανικών δεικτών υποχώρησαν, καθώς οι επενδυτές επαναξιολόγησαν τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Η διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και οι επιθέσεις σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις αναδεικνύουν τον αυξανόμενο κίνδυνο για κρίσιμες υποδομές και για τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ταυτόχρονα, οι διπλωματικοί δίαυλοι παραμένουν παγωμένοι. Ανώτατος ιρανός αξιωματούχος ασφαλείας απέκλεισε διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι βασικοί υποψήφιοι για τη διαδοχή της ηγεσίας στο Ιράν έχουν σκοτωθεί, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη οποιαδήποτε ομαλή πολιτική μετάβαση στην Τεχεράνη. Η κρίση συνδυάζει στρατιωτική κλιμάκωση, αβεβαιότητα ηγεσίας και χρηματοοικονομική μεταβλητότητα σε ένα εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον.
Το Ισραήλ επεκτείνει τα πλήγματα στον Λίβανο
Ο ισραηλινός στρατός επιβεβαίωσε δεύτερο κύμα επιθέσεων κατά υποδομών και αποθηκών οπλισμού της Χεζμπολάχ σε διάφορες περιοχές του Λιβάνου. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, οι στόχοι περιλάμβαναν εγκαταστάσεις αποθήκευσης όπλων και κρίσιμες υποδομές της οργάνωσης.
Οι επιθέσεις ακολούθησαν νυχτερινή εκτόξευση ρουκετών από τη Χεζμπολάχ, η οποία ήρθε ως απάντηση στη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, από το Ισραήλ. Παράλληλα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη της Χεζμπολάχ ενεργοποίησαν συναγερμούς στο βόρειο Ισραήλ, επιβεβαιώνοντας τον επιχειρησιακό συντονισμό με την Τεχεράνη.
Η επανεκκίνηση των ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών σηματοδοτεί το τέλος της εκεχειρίας στον Λίβανο και ανοίγει εκ νέου βόρειο μέτωπο. Με τις ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις να συνεχίζονται από ανατολικά, το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με ταυτόχρονη πίεση σε δύο άξονες, γεγονός που αυξάνει την ένταση και το εύρος της σύγκρουσης.
Το Ιράν επαναλαμβάνει τις πυραυλικές επιθέσεις και απορρίπτει διαπραγματεύσεις
Ύστερα από παύση περίπου εννέα ωρών, το Ιράν επανεκκίνησε τις πυραυλικές επιθέσεις κατά του Ισραήλ τα ξημερώματα της Δευτέρας. Σειρήνες ήχησαν σε πολλές περιοχές της χώρας προειδοποιώντας για εισερχόμενα κύματα πυραύλων. Οι αρχές δεν ανέφεραν άμεσα πλήγματα ή τραυματισμούς.
Στην Τεχεράνη, ο Αλί Λαριτζανί δήλωσε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δεν θα διαπραγματευτεί με τις ΗΠΑ και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω απωλειών αμερικανικών δυνάμεων. Κατηγόρησε τον Ντόναλντ Τραμπ ότι οδηγεί την περιοχή στο χάος και τόνισε ότι το Ιράν δεν ξεκίνησε τον πόλεμο και θα υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι οι βασικοί υποψήφιοι για τη διαδοχή της ιρανικής ηγεσίας έχουν σκοτωθεί, επισημαίνοντας ότι η διαμόρφωση μιας νέας ηγετικής δομής καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη. Εφόσον επιβεβαιωθεί, η εξουδετέρωση πιθανών διαδόχων επιτείνει την πολιτική αβεβαιότητα στο εσωτερικό του Ιράν και δυσχεραίνει οποιαδήποτε οργανωμένη αποκλιμάκωση.
Η αμερικανική εκστρατεία: Ευρύ στρατιωτικό αποτύπωμα
Κατά το πρώτο 24ωρο της στρατιωτικής εκστρατείας κατά του Ιράν, οι ΗΠΑ ανέπτυξαν περισσότερους από είκοσι διαφορετικούς τύπους στρατιωτικών μέσων σε αέρα, θάλασσα και ξηρά. Σύμφωνα με το Πεντάγωνο, χρησιμοποιήθηκαν στρατηγικά βομβαρδιστικά, μαχητικά αεροσκάφη, drones, συστήματα αντιμετώπισης drones, πύραυλοι, αεροσκάφη αναγνώρισης, επίγεια αντιαεροπορικά συστήματα και πολεμικά πλοία, καθώς και διαβαθμισμένα συστήματα.
Οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις στην Τεχεράνη συνεχίστηκαν, με εκρήξεις να ακούγονται στο βορειοδυτικό και ανατολικό τμήμα της πόλης. Η επιχειρησιακή έκταση των μέσων υποδηλώνει προετοιμασία για παρατεταμένη εμπλοκή.
Η σύγκρουση επεκτάθηκε και στην Κύπρο. Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι στρατιωτική βάση στη νότια ακτή του νησιού δέχθηκε επίθεση από drone που αποδίδεται στο Ιράν. Το περιστατικό αναδεικνύει τη γεωγραφική διεύρυνση του κινδύνου πέραν του άμεσου άξονα Ισραήλ – Ιράν.
Το Crisis Monitor είχε εξ αρχής προειδοποιήσει για τον κίνδυνο πληγμάτων σε Κύπρο και Σούδα, καθώς οι βάσεις χρησιμοποιούνται στις πολεμικές επιχειρήσεις άμεσα ή έμμεσα. Με δεδομένο ότι η Βρετανία που διαχειρίζεται τις βάσεις στην Κύπρο δεν συμμετέχει άμεσα στα πλήγματα, αλλά έχει αμυντική και υποστηρικτική δραστηριότητα και ότι η βάση της Σούδας είναι πλέον επιχειρησιακή, οι κίνδυνοι για την Ελλάδα είναι προφανώς μεγαλύτεροι και όχι απαραόιτητα σε πρώτο χρόνο. Αυτά άλλωστε αξιολόγησε και το ΚΥΣΕΑ στην έκτακτη συνεδρίασή του.
Άλμα στο πετρέλαιο – Πίεση στα Στενά του Ορμούζ
Η ενέργεια αποτέλεσε τον βασικό αγωγό μετάδοσης του σοκ. Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν έως και 13% στις ασιατικές αγορές. Το Brent έφθασε ενδοσυνεδριακά τα 82,37 δολάρια το βαρέλι, το υψηλότερο επίπεδο άνω του ενός έτους, πριν διαμορφωθεί κοντά στα 76,21 δολάρια, με άνοδο 5,2%.
Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ έχει περιοριστεί δραστικά. Από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, γεγονός που μετατρέπει οποιαδήποτε διαταραχή σε άμεσο κίνδυνο για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό και τον πληθωρισμό.
Ο χρυσός ενισχύθηκε κατά 1,4% ως ασφαλές καταφύγιο. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του S&P 500 υποδείκνυαν πτώση 0,8% στο άνοιγμα της Wall Street, ενώ τα futures του Nasdaq 100 παρέμεναν σχεδόν αμετάβλητα, αποτυπώνοντας επιλεκτική αποτίμηση του κινδύνου.
Πίεση στην Ινδία λόγω ενεργειακού κόστους
Η Ινδία, ως μεγάλος εισαγωγέας ενέργειας, αντέδρασε άμεσα. Η ρουπία υποχώρησε κατά 0,3% έναντι του δολαρίου, στο χαμηλότερο επίπεδο του τελευταίου μήνα. Ο δείκτης Nifty 50 κατέγραψε πτώση 1,3%.
Η Larsen & Toubro έχασε 5,1%, η IndiGo 4%, η Adani Ports 2,7% και η Reliance Industries 2,1%. Οι απώλειες αντανακλούν την αυξημένη αβεβαιότητα για το ενεργειακό κόστος και την περιφερειακή έκθεση.
Ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι ανακοίνωσε ότι επικοινώνησε με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, εκφράζοντας ανησυχία και υπογραμμίζοντας την ανάγκη άμεσης παύσης των εχθροπραξιών.
Πολυμέτωπη σύγκρουση με συστημικό κίνδυνο
Η σύγκρουση έχει πλέον διαμορφωθεί σε ταυτόχρονη αναμέτρηση Ισραήλ, Ιράν, Χεζμπολάχ και ΗΠΑ, με απτό κίνδυνο για τα Στενά του Ορμούζ και στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Μεσόγειο. Το άνοιγμα του μετώπου στον Λίβανο αυξάνει το βάθος της σύγκρουσης, ενώ οι συνεχείς πυραυλικές ανταλλαγές εντείνουν τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών.
Η διαταραχή στη ναυσιπλοΐα του Ορμούζ συνιστά τον κρισιμότερο συστημικό παράγοντα. Εάν η κατάσταση παραταθεί, οι πληθωριστικές πιέσεις θα ενισχυθούν διεθνώς, επηρεάζοντας τη νομισματική πολιτική και τις αναπτυξιακές προοπτικές.
Η πολιτική αβεβαιότητα στο Ιράν προσθέτει επιπλέον αστάθεια. Ενδεχόμενη εσωτερική αναδιάταξη εξουσίας μπορεί να διασταυρωθεί με τη στρατιωτική κλιμάκωση, παρατείνοντας τη σύγκρουση.
Οι αγορές ήδη αποτιμούν αυξημένη πιθανότητα παρατεταμένης κρίσης. Η εξέλιξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, η ένταση των επιθέσεων και η στοχοποίηση ενεργειακών υποδομών θα καθορίσουν εάν η κρίση θα περιοριστεί περιφερειακά ή θα μετατραπεί σε ευρύτερο γεωπολιτικό σοκ με παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες.
