Σοβαρό πρόβλημα λειτουργικής ανισότητας αντιμετωπίζουν οι πολίτες στην Ευρώπη καθώς η απουσία εναλλακτικών δικτύων πληρωμών με καθολική κάλυψη και χαμηλές προμήθειες υπονομεύουν την δυνατότητα δίκαιης και ισότιμης πρόσβασης και την ασφάλεια της οικονομικής δραστηριότητας.
Σύμφωνα με στοιχεία που συνέλλεξαν οι FT τα εγχώρια συστήματα πληρωμών που διαθέτουν μερίδιο αγοράς τουλάχιστον 10% σε συγκεκριμένες χρήσεις εξακολουθούν να παρουσιάζουν έντονη ανομοιογένεια στην Ευρωζώνη.
Η συγκριτική εικόνα αναδεικνει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών στις ψηφιακές μεταφορές χρημάτων, στις πληρωμές εντός καταστημάτων και στο ηλεκτρονικό εμπόριο, επιβεβαιώνοντας ότι δεν υφίσταται ακόμη ένα πραγματικά ενιαίο και ολοκληρωμένο τοπίο λιανικών πληρωμών.
Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι το τοπίο πληρωμών στην Ευρωζώνη παραμένει κατακερματισμένο. Αν και οι ψηφιακές μεταφορές αναπτύσσονται ταχύτερα σε αρκετές χώρες, η ύπαρξη ισχυρών εγχώριων λύσεων σε όλες τις κατηγορίες αποτελεί εξαίρεση και όχι κανόνα. Η άνιση κατανομή των εγχώριων σχημάτων υπογραμμίζει τη στρατηγική πρόκληση για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, οι οποίοι επιδιώκουν μεγαλύτερη αυτονομία στις πληρωμές και περιορισμό της εξάρτησης από μη ευρωπαϊκά δίκτυα.
Οι πρωταγωνιστές
Μόνο ένας περιορισμένος αριθμός χωρών εμφανίζει ισχυρή παρουσία εγχώριων εναλλακτικών και στις τρεις κατηγορίες. Το Βέλγιο, η Γαλλία, η Ελλάδα, το Λουξεμβούργο και η Πορτογαλία καταγράφουν εγχώριες λύσεις τόσο στις ψηφιακές μεταφορές, όσο και στις φυσικές πληρωμές στο σημείο πώλησης και στο e-commerce. Οι αγορές αυτές ξεχωρίζουν ως οι πιο ισορροπημένες, γεγονός που υποδηλώνει είτε μακροχρόνια ύπαρξη εγχώριων δικτύων είτε επιτυχημένη προσαρμογή και εκσυγχρονισμό παραδοσιακών συστημάτων.
Μεγαλύτερη διείσδυση σε Βόρεια και Βαλτική Ευρώπη
Οι ψηφιακές μεταφορές χρημάτων εμφανίζουν τη μεγαλύτερη συνολική διείσδυση. Η Εσθονία, η Φινλανδία, η Γερμανία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ολλανδία, η Σλοβενία και η Ισπανία διαθέτουν εγχώριες εναλλακτικές σε αυτή την κατηγορία, ακόμη και αν δεν εμφανίζουν αντίστοιχη παρουσία στις πληρωμές εντός καταστημάτων. Το μοτίβο αυτό αντανακλά τη δυναμική ανάπτυξη λύσεων μεταφοράς χρημάτων από λογαριασμό σε λογαριασμό και τη διεύρυνση των υποδομών άμεσων πληρωμών, ιδιαίτερα σε οικονομίες με υψηλό επίπεδο ψηφιακής ωριμότητας.
Πληρωμές εντός καταστημάτων: Ο πιο αδύναμος κρίκος
Η παρουσία εγχώριων εναλλακτικών στις πληρωμές στο φυσικό λιανεμπόριο παραμένει περιορισμένη. Μόνο λίγες χώρες, όπως το Βέλγιο, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Ιταλία, το Λουξεμβούργο και η Πορτογαλία, διαθέτουν εγχώρια σχήματα με ουσιαστικό μερίδιο. Η κυριαρχία των διεθνών καρτών και δικτύων πληρωμών στις συναλλαγές εντός καταστημάτων εξακολουθεί να είναι εμφανής στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρωζώνης.
E-commerce: Ισχυρή πόλωση μεταξύ των αγορών
Το ηλεκτρονικό εμπόριο παρουσιάζει μικτή εικόνα. Η Αυστρία, το Βέλγιο, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Λετονία, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία και η Πορτογαλία καταγράφουν σημαντική παρουσία εγχώριων εναλλακτικών. Αντίθετα, χώρες όπως η Κροατία, η Κύπρος, η Ιρλανδία, η Μάλτα, η Σλοβακία, η Σλοβενία και η Ισπανία δεν εμφανίζουν εγχώρια σχήματα που να υπερβαίνουν το όριο του 10%. Η απόκλιση αυτή αντανακλά διαρθρωτικές διαφορές στα οικοσυστήματα online πληρωμών και διαφορετικό βαθμό εξάρτησης από διεθνείς παρόχους.
Χώρες χωρίς ισχυρές εγχώριες εναλλακτικές
Η Κροατία, η Κύπρος, η Ιρλανδία, η Μάλτα και η Σλοβακία δεν διαθέτουν εγχώριες εναλλακτικές που να ξεπερνούν το 10% σε κανέναν από τους τρεις τομείς. Οι αγορές αυτές παραμένουν πλήρως εξαρτημένες από διεθνή σχήματα για ψηφιακές και φυσικές συναλλαγές.
Γεωπολιτικό disavantage… μέχρι το ψηφιακό ευρώ
Η Κριστίν Λαγκάρντ έχει παρουσιάσει το ψηφιακό ευρώ ως άμεση απάντηση στην εξάρτηση της Ευρώπης από μη ευρωπαϊκά συστήματα πληρωμών, προειδοποιώντας για την στρατηγική ευαλωτότητα που αυτή δημιουργεί. Στον Νομισματικό Διάλογο με την Επιτροπή ECON στις 20 Μαρτίου 2025, δήλωσε:
«Πιστεύω ότι, προκειμένου να μειώσουμε την εν δυνάμει ευαλωτότητά μας, η οποία υφίσταται σήμερα, θα πρέπει να είμαστε σε θέση να διαθέτουμε τόσο χονδρική όσο και λιανική, καθώς και την αναγκαία υποδομή πληρωμών, ώστε να μην εξαρτόμαστε στην πραγματικότητα από κάποιον άλλον που θα αποφασίζει εάν θα πρέπει να μας επιτρέπεται να συνεχίσουμε να λειτουργούμε πάνω στη ραχοκοκαλιά υφιστάμενων μη ευρωπαϊκών λύσεων».
Η φράση αυτή συνοψίζει την ανησυχία της ότι, χωρίς δικά της στιβαρά δίκτυα πληρωμών, η ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική στηρίζεται τελικά σε αποφάσεις που λαμβάνονται εκτός ευρωπαϊκής δικαιοδοσίας.
Στην ομιλία της στις 9 Φεβρουαρίου 2026 ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την Ετήσια Έκθεση της ΕΚΤ, η Λαγκάρντ όξυνε τη σύνδεση μεταξύ αυτής της ευαλωτότητας και του προτεινόμενου ψηφιακού ευρώ. Το περιέγραψε ως ένα μέσο που
«θα προσφέρει στους καταναλωτές μια λύση η οποία θα γίνεται δεκτή για οποιαδήποτε ψηφιακή πληρωμή σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ», υπογραμμίζοντας ότι «θα βασίζεται σε μια πλήρως ευρωπαϊκή υποδομή, αποφεύγοντας την υπερβολική εξάρτηση από ξένους παρόχους για συστήματα πληρωμών που είναι κρίσιμα για τη λειτουργία της οικονομίας μας».
Συνολικά, αυτές οι τοποθετήσεις δείχνουν πώς τοποθετεί το ψηφιακό ευρώ όχι απλώς ως τεχνολογική καινοτομία, αλλά ως μια δήλωση κυριαρχίας πάνω στη ραχοκοκαλιά πληρωμών της ενιαίας αγοράς.
