Η Ευρώπη επιζητά τη στρατηγική αυτονομία, δεν διαθέτει όμως ούτε τη στοιχειώδη ανεξαρτησία, καθώς είναι πλήρως εξαρτώμενη από τις ΗΠΑ σε ζητήματα πληρωμών σε διασυνοριακό επίπεδο, καθώς Visa και Mastercard ελέγχουν εξ ολοκλήρου αυτή την αγορά και πραγματοποιούν πάνω από το 70% των πληρωμών συνολικά στην ΕΕ.
Καθώς οι σχέσεις της ΕΕ με τις ΗΠΑ διέρχονται αλλεπάλληλες κρίσεις, τα συστήματα που κατέστησαν δυνατή και αναπόδραστη συνθήκη την παγκοσμιοποίηση πλέον τίθενται υπό αμφισβήτηση, καθώς άπαντες ανησυχούν ότι οι εξαρτήσεις αυτές μπορεί να αποδειχθούν επικίνδυνες στο ενδεχόμενο πολιτικών αναταράξεων.
Αν κάτι έχει γίνει σαφές από το Trump 2.0 είναι ότι δεν υπάρχει δομή και λειτουργία που μπορεί να θεωρηθεί ανθεκτική ή εκτός ατζέντας σε μια πολιτική ή γεωοικονομική σύγκρουση. Έτσι, εμπεδώνεται με τον πλέον επιτακτικό τρόπο η ανάγκη ανεξαρτησίας σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.
Η ανάπτυξη τέτοιας δυναμικής όμως δεν είναι εύκολη, καθώς ο έλεγχος της αγοράς από τους μεγάλους παίχτες δεν είναι μόνο οριζόντιος αλλά και κάθετος. Οι έως τώρα προσπάθειες ανάπτυξης εναλλακτικών είναι μεν θετικές, αλλά απέχουν από την αμφισβήτηση του status quo. Ακόμα και οι disruptors επιχείρησαν με δεδομένα τα υφιστάμενα δίκτυα και απλά εξελίσσοντας μεθόδους αλλά πάνω σε υπάρχουσες υποδομές.
Για την ώρα και για το ορατό μέλλον, η πρωτοκαθεδρία του διδύμου Visa και Mastercard δεν απειλείται. Οι εναλλακτικές που έχουν αναπτυχθεί κινούνται παράλληλα και η αύξηση του όγκου των συναλλαγών χωρίς μετρητά, εγγυάται την αύξηση των εσόδων τους ακόμη και αν το μερίδιο αγοράς τους βαίνει μειούμενο.
Ωστόσο, αμφότεροι οι οργανισμοί αυτοί θεωρείται βέβαιο ότι θα αντιμετωπίσουν πιο σκληρή θεσμική και κανονιστική εποπτεία, θα απαιτηθούν εχέγγυα ασφαλείας, δέσμευση τήρησης δεδομένων σε ευρωπαϊκό έδαφος και οι κινήσεις τους θα τίθενται στο μικροσκόπιο των αρχών.
Το θέμα ανέδειξαν με άρθρο τους και οι FT, επικαλούμενοι, στοιχεία, δηλώσεις και εκτιμήσεις ειδικών. Το συμπέρασμα ήταν ένα και το εντόπισε η διευθύνουσα σύμβουλος της European Payments Initiative (EPI), Martina Weimert, καθώς προειδοποίησε ότι ότι εάν οι γεωπολιτικές εντάσεις επιδεινωθούν, το ψηφιακό ευρώ ενδέχεται να φτάσει πολύ αργά.
«Το πρόβλημα με το ψηφιακό ευρώ είναι ότι θα έρθει σε μερικά χρόνια, ίσως μετά τη θητεία του [αμερικανού προέδρου] Donald Trump. Νομίζω λοιπόν ότι έχουμε λίγο ξεμείνει από χρόνο», κατέληξε.
Η Ευρώπη έχει καταλάβει… αλλά
Η Ευρώπη χρειάζεται «επειγόντως» να μειώσει την εξάρτησή της από αμερικανικούς ομίλους όπως η Visa και η Mastercard, δήλωσε η επικεφαλής μιας τραπεζικής συμμαχίας, καθώς αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι η δεσπόζουσα θέση τους στην αγορά θα μπορούσε να «οπλοποιηθεί» εάν οι διατλαντικές σχέσεις επιδεινωθούν.
«Είμαστε σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένοι από διεθνείς λύσεις [πληρωμών]», δήλωσε η Martina Weimert, διευθύνουσα σύμβουλος της European Payments Initiative (EPI), μιας κοινοπραξίας 16 ευρωπαϊκών τραπεζών και εταιριών χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.
«Ναι, διαθέτουμε αξιόλογα εθνικά περιουσιακά στοιχεία, όπως εγχώρια σχήματα καρτών πληρωμών … αλλά δεν έχουμε τίποτα διασυνοριακό.
»Αν λέμε ότι η ανεξαρτησία είναι τόσο κρίσιμη και όλοι γνωρίζουμε ότι είναι θέμα χρονισμού … χρειαζόμαστε δράση επειγόντως», πρόσθεσε.
Η Ευρώπη έχει χάσει τον έλεγχο
Η Visa και η Mastercard αντιπροσώπευαν σχεδόν τα δύο τρίτα των συναλλαγών με κάρτες στην Ευρωζώνη το 2022, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ενώ 13 κράτη-μέλη δεν διαθέτουν εθνική εναλλακτική έναντι των αμερικανικών παρόχων. Ακόμη και όπου υπάρχουν εγχώρια σχήματα, η χρήση τους βρίσκεται σε πτωτική πορεία.
Πρόκειται για έναν από τους πολλούς κρίσιμους τομείς στους οποίους οι αξιωματούχοι φοβούνται ότι η Ένωση έχει καταστεί υπερβολικά εξαρτημένη από αμερικανικές εταιρίες, με τον επικεφαλής κυβερνοασφάλειας του Βελγίου να προειδοποιεί πρόσφατα ότι η Ευρώπη έχει «χάσει το διαδίκτυο» λόγω της κυριαρχίας των αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών.
«Η βαθιά ενοποίηση δημιούργησε εξαρτήσεις που μπορούν να καταχραστούν όταν δεν είναι όλοι οι εταίροι σύμμαχοι», προειδοποίησε ο Mario Draghi, πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ, σε πρόσφατη ομιλία του. «Η αλληλεξάρτηση, που κάποτε θεωρούνταν πηγή αμοιβαίου αυτοπεριορισμού, μετατράπηκε σε πηγή μόχλευσης και ελέγχου».
Κινήσεις αντιστάθμισης
Η EPI, στα μέλη της οποίας περιλαμβάνονται η BNP Paribas και η Deutsche Bank, λάνσαρε το 2024 μια ευρωπαϊκή εναλλακτική στο Apple Pay με την ονομασία Wero. Το ψηφιακό σύστημα πληρωμών αναφέρει πλέον ότι διαθέτει 48,5 εκατ. χρήστες στο Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Γερμανία, με σχέδια επέκτασης σε ηλεκτρονικές και φυσικές πληρωμές σε καταστήματα έως το 2027.
Η Weimert ανέφερε ότι οι τράπεζες και οι έμποροι είχαν σε μεγάλο βαθμό «επίγνωση» της ανάγκης δημιουργίας ενός διασυνοριακού ευρωπαϊκού δικτύου πληρωμών, αλλά το «γεωπολιτικό πλαίσιο» σημαίνει ότι το ζήτημα «μετατρέπεται πλέον σε θέμα ευρείας συζήτησης».
Η ΕΚΤ δήλωσε ότι πρωτοβουλίες του ιδιωτικού τομέα στο παρελθόν, συμπεριλαμβανομένου ενός προηγούμενου σχεδίου της EPI για την έναρξη ανταγωνιστικού σχήματος καρτών, «έδειξαν τη δυσκολία κλιμάκωσης», με εκπρόσωπο να επισημαίνει ότι «οι εμπλεκόμενοι παράγοντες δυσκολεύονται να ευθυγραμμιστούν σε κοινά πρότυπα».
Το ψηφιακό ευρώ θα ήταν ίσως κάποια λύση
Η κεντρική τράπεζα προωθεί το ψηφιακό ευρώ, μια δημόσια πρωτοβουλία για την πραγματοποίηση ψηφιακών πληρωμών σε ολόκληρη την Ευρωζώνη, με στόχο την ενίσχυση της νομισματικής κυριαρχίας της Ένωσης.
Ο Piero Cipollone, μέλος του εκτελεστικού συμβουλίου της ΕΚΤ και υπεύθυνος για το έργο, υπογράμμισε τη σημασία του την περασμένη εβδομάδα. «Ως Ευρωπαίοι πολίτες, θέλουμε να αποφύγουμε μια κατάσταση όπου η Ευρώπη εξαρτάται υπερβολικά από συστήματα πληρωμών που δεν βρίσκονται στα χέρια μας», δήλωσε.
Το έργο αποδεικνύεται διχαστικό μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτικών, ενώ ορισμένα πιστωτικά ιδρύματα έχουν ασκήσει πιέσεις εναντίον του, υποστηρίζοντας ότι θα υπονομεύσει τις προσπάθειες του ιδιωτικού τομέα. Μια ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αργότερα φέτος αναμένεται να κριθεί οριακά.
Οι έμποροι στην Ευρωζώνη θα πρέπει να αποδέχονται ψηφιακά ευρώ τόσο στα καταστήματα όσο και στο διαδίκτυο έως το 2029, όταν η ΕΚΤ σχεδιάζει να αρχίσει την έκδοση του ψηφιακού μέσου. Η υποκείμενη υποδομή θα είναι επίσης ανοικτή σε πρωτοβουλίες του ιδιωτικού τομέα για περαιτέρω ανάπτυξη.
Το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε «να προσφέρει αυτή τη βάση πάνω στην οποία, μετά από ενοποίηση, θα μπορούσε δυνητικά να οικοδομηθεί το ισοδύναμο μιας ευρωπαϊκής Visa ή Mastercard», δήλωσε η Aurore Lalucq, πρόεδρος της οικονομικής επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και υποστηρίκτρια του έργου.
