Η Ευρώπη λατρεύει τα μεγάλα σχέδια. Της αρέσουν τα σλόγκαν, οι χάρτες με γραμμές, οι προθεσμίες που γράφουν «2030» και φέρουν έναν αέρα αυτοπεποίθησης. Μόνο που, όταν έρχεται η ώρα της παράδοσης, η πραγματικότητα θυμίζει το γεφύρι της Άρτας: έργα που σέρνονται, προθεσμίες που ξεχειλώνουν, ολοκληρώσεις που μετατίθενται διαρκώς. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο το λέει καθαρά: ο στόχος ολοκλήρωσης του κεντρικού δικτύου μεταφορών έως το 2030 δεν πρόκειται να πιαστεί.
Και δεν μιλάμε για μερικούς μήνες ή για «τεχνικές δυσκολίες». Στα οκτώ mega-projects που μπήκαν στο μικροσκόπιο, τα κόστη έχουν ξεφύγει: Σε σχέση με τις αρχικές εκτιμήσεις, η συνολική αύξηση φτάνει το 82% σε πραγματικούς όρους. Δηλαδή, σχεδόν διπλασιασμός. Όσο για τον χρόνο; Η μέση καθυστέρηση για όσα έργα υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία φτάνει τα 17 χρόνια. Όχι εβδομάδες. Χρόνια. Σχεδόν μια γενιά.
Κάπου εδώ, η «Ευρώπη των υποδομών» γίνεται η Ευρώπη της δικαιολογίας. Γιατί όταν ένα έργο αργεί τόσο, δεν είναι απλώς θέμα μπετόν και σιδηροτροχιών. Είναι θέμα διοίκησης, σχεδιασμού, προτεραιοτήτων. Είναι και θέμα πολιτικής λογοδοσίας. Κι εκεί τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο άβολα: Η Επιτροπή αξιοποίησε μόνο μία φορά το βασικό νομικό εργαλείο που έχει για να ζητά εξηγήσεις για καθυστερήσεις, και ούτε καν για τα έργα που εξετάστηκαν. Με λίγα λόγια: Τα έργα ξεχειλώνουν, οι προϋπολογισμοί φουσκώνουν, αλλά ο «μηχανισμός πίεσης» μοιάζει να υπάρχει περισσότερο για να λέμε ότι υπάρχει.
Τα παραδείγματα είναι αποκαλυπτικά. Το Rail Baltica εμφανίζει εκτίναξη κόστους, με μεγάλη αύξηση την τελευταία εξαετία και συνολικά σχεδόν τετραπλασιασμό έναντι των αρχικών εκτιμήσεων. Το Λυών-Τορίνου επίσης «γράφει» σοβαρές υπερβάσεις. Κι όταν τέτοιες ιστορίες επαναλαμβάνονται, δεν μιλάμε για ατυχία. Μιλάμε για μοτίβο.
Το πιο ειρωνικό είναι ότι όλα αυτά βαφτίζονται «στρατηγική». Σαν να αρκεί να δηλώσεις έναν αριθμό-στόχο και να περιμένεις ότι θα εμφανιστεί από μόνος του. Η Ευρώπη, όμως, δεν κρίνεται από το πόσο ωραία σχεδιάζει στο χαρτί. Κρίνεται από το αν μπορεί να παραδίδει έγκαιρα και με στοιχειώδη πειθαρχία κόστους, ειδικά όταν μιλά για κρίσιμες μεταφορικές αρτηρίες που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα, τα logistics, το εμπόριο.
Και κάπως έτσι, το 2030 καταλήγει να είναι περισσότερο σύνθημα παρά προθεσμία. Τα mega-projects παραμένουν mega κυρίως στην προβολή τους. Στην πράξη, είναι jumbo-καθυστερήσεις, με jumbo-λογαριασμό. Και το χειρότερο; Όταν μια καθυστέρηση 17 ετών γίνεται «μέση τιμή», δεν έχεις απλώς πρόβλημα έργων. Έχεις πρόβλημα τρόπου λειτουργίας.
